Đợt rét khốc liệt nhất trong 40 năm trở lại đây đã gây thiệt hại nặng nề cho ngành nông nghiệp các tỉnh Tây Bắc nói chung và tỉnh Lào Cai nói riêng. Nguy cơ một đợt rét tiếp theo sẽ đến vào cuối tháng càng khiến các địa phương phải căng mình chống chọi.

Bị động với rét dài

Ngày 19-2, thời tiết tại Lào Cai đã có tín hiệu ấm dần lên. Tuy nhiên, nhiệt độ vẫn còn thấp nên học sinh vùng cao chưa thể đến trường. Các chuyến xe từ TP Lào Cai đi - nơi thời tiết có thời điểm xuống dưới không độ đã hoạt động tấp nập trở lại. Khi lớp băng tuyết dày đã tan, người ta mới thấy rõ hơn những thiệt hại nặng nề mà đợt rét lịch sử đã gây ra cho tỉnh. Theo báo cáo mới nhất của tỉnh Lào Cai, tính đến 18 giờ ngày 19-2, toàn tỉnh Lào Cai đã có 9.910 con gia súc bị chết, trong đó Sa Pa là huyện gia súc bị chết nhiều nhất với 2.014 con, huyện Bát Xát và Văn Bàn đều hơn 1.800 con; huyện Bắc Hà 1.347 con. Các huyện còn lại đều có thiệt hại nặng. Số mạ đã gieo chết rét lên tới 37,4 tấn, chiếm 50% tổng số mạ đã gieo.

Người dân xã Trung Chải (Sa Pa) chống rét cho trâu, bò.

Chúng tôi đến khu vực xã Phong Hải, huyện Bảo Thắng - nơi đội công tác xây dựng cơ sở số 1 của Bộ CHQS tỉnh Lào Cai đang giúp dân tiến hành các biện pháp phòng, chống rét. Những vạt mạ chết kéo dài trên đường vào, nhiều ruộng rau màu chết đã héo quắt. Bảo Thắng là huyện chịu thiệt hại nặng nề nhất về số mạ xuân gieo sớm. Trong tổng số mạ chết toàn tỉnh là 37,4 tấn thì huyện Bảo Thắng chiếm tới hơn một nửa. Số mạ gieo còn lại chưa bị chết nhưng cũng đã không còn khả năng sinh trưởng. Trung tá Nguyễn Ngọc Giá, đội trưởng đội công tác cho biết: “Rất lâu rồi khu vực này mới phải chịu đợt rét khủng khiếp như vậy, cũng chính vì thế mà bà con chưa có ý thức đề phòng, vẫn còn tư tưởng chủ quan. Đó là một trong những lý do khiến thiệt hại của huyện khá nặng nề”.

Đợt rét khủng khiếp này, sản xuất nông nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Rét đậm đã khiến cho tiến độ làm đất, phục vụ gieo trồng vô cùng chậm. Đến thời điểm này, toàn tỉnh Lào Cai mới chỉ cày ải được 5.017 ha - một diện tích khiêm tốn so với diện tích ruộng gieo cấy. Nếu như các huyện vùng thấp thiệt hại nặng về hoa màu, mạ xuân thì các huyện vùng cao lại thiệt hại nặng về gia súc. Hiện nay, nhiều gia súc ở các huyện, xã vùng cao đã được đưa xuống vùng thấp để tránh rét. Tuy nhiên, dọc đường đi, chúng tôi được chứng kiến nhiều cảnh bày bán thịt gia súc mà hầu hết là bị chết do rét.

Anh Sần Minh Cường, xã Mường Hum, huyện Bát Xát giọng xót xa nói: “Đợt rét vừa qua, gia đình tôi có 6 con trâu, bò bị chết. Đây là một tài sản lớn của gia đình mà chẳng biết bao giờ mới khắc phục được”. Chiến sĩ Châu A Páo, hiện đang thực hiện nghĩa vụ quân sự tại Bộ CHQS tỉnh Lào Cai tâm sự: “Gia đình Páo hiện ở xã Trung Chải, huyện Sa Pa. Nhà Páo có hai con trâu đều đã bị chết”. Những ngày rét đậm, Páo đã được đơn vị hướng dẫn cách phòng, chống rét cho trâu bò để về quê giúp đỡ gia đình và bà con cứu đàn gia súc của bản. Một đồng nghiệp của chúng tôi đi hướng Sa Pa, Bát Xát kể: Sau khi băng tuyết tan, nhiều cây cối ngã rạp, héo mầm quăn lá gục ra đường gây cản trở giao thông. Đại tá Đoàn Quang Vinh, Phó chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Bộ CHQS tỉnh Lào Cai - người vừa dẫn đầu đoàn cán bộ trực tiếp đi kiểm tra các đội công tác cơ sở cho biết: Trong những ngày rét đậm, các khu vực mà đoàn tới, gia súc chết hàng loạt, nhiều nhất là trâu, bò khoảng trên dưới 1 tuổi... Theo ông Đinh Gia Toản, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi là rất lớn, chưa thể thống kê hết được. Ngoài thiệt hại trực tiếp về kinh tế đối với người chăn nuôi, rét còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chiến lược phát triển chăn nuôi hàng hóa của tỉnh, bởi phải mất vài năm mới có thể phục hồi được đàn đại gia súc. Về sản xuất nông nghiệp, chắc chắn người dân sẽ phải đối mặt với việc giá cây, con giống, thóc giống tăng lên.

Biện pháp hỗ trợ đã có nhưng còn chậm

Trước tình trạng rét đậm kéo dài, UBND tỉnh Lào Cai đã có 3 công điện về việc phòng, chống rét đậm, rét hại. Tại phiên họp vừa diễn ra với nội dung tập trung chủ yếu vào công tác phòng, chống rét và khắc phục hậu quả của đợt rét đậm, rét hại kéo dài, UBND tỉnh tiếp tục chỉ thị về công tác phòng, chống rét, công tác thống kê và những biện pháp hỗ trợ. Để cứu đàn gia súc, tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo các địa phương hỗ trợ theo cơ chế 1kg gạo/con/ngày liên tục trong 10 ngày. Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hữu Vạn cho biết: Nếu phần kinh phí này vượt quá nguồn dự phòng của địa phương thì tổng hợp báo cáo UBND tỉnh cấp bổ sung. Theo thống kê, hầu hết số gia súc chết là do thả rông không chịu được thời tiết quá rét, người dân lại chưa biết cách chăm sóc chúng trong những ngày giá rét. Tập quán thả rông gia súc đã có từ rất lâu khiến khi có rét kéo dài người dân đã bị động. Khi được khuyến cáo phải nuôi nhốt thì người dân không có thức ăn dự trữ cho gia súc do không có ý thức chuẩn bị.

Tỉnh Lào Cai đang nghiên cứu mức hỗ trợ cụ thể. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, nếu việc hỗ trợ không kịp thời vào thời điểm này thì việc hàng nghìn người nông dân lâm vào cảnh điêu đứng là khó tránh khỏi. Với những người dân, đặc biệt là người dân nghèo vùng cao, con trâu thực sự là “đầu cơ nghiệp”. Bởi thế, việc hỗ trợ kịp thời lúc này là rất cần thiết. Đây cũng chính là ý kiến của ông Vũ Đình Đông, ở Ô Quý Hồ, huyện Sa Pa - gia đình có 8 sào rau do ảnh hưởng rét đã chết gần hết, thiệt hại ước tính hơn chục triệu đồng.

Thiệt hại khá nặng của đồng bào do rét đậm, rét hại dài ngày đã khiến những người lính se lòng. Bộ CHQS tỉnh Lào Cai ngoài việc cấp bổ sung chăn, áo quần cho cán bộ, chiến sĩ khu vực chịu rét đậm, các đội công tác của Bộ CHQS tỉnh đã đi sâu vào các thôn, bản để hướng dẫn bà con cách phòng, chống rét. Lực lượng DQTV ở các địa phương đã huy động hàng trăm công tham gia giúp đỡ người dân tu sửa, che lợp chuồng trại, hướng dẫn nhân dân cách phòng, chống rét cho người và gia súc.

Trước tình trạng diện tích mạ gieo cấy chết quá nhiều, tỉnh Lào Cai đã yêu cầu các ngành chức năng phải bảo đảm vật tư, phân bón và giống cây trồng cho vụ xuân. Ngành nông nghiệp đã chỉ đạo nhân dân khẩn trương làm đất để khi thời tiết ấm trở lại sẽ đồng loạt gieo cấy; chọn các giống ngắn ngày, gieo mạ trên sân hoặc gieo thẳng trên đồng ruộng để rút ngắn thời gian sản xuất. Tỉnh yêu cầu ngành nông nghiệp, các huyện, thành phố tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh có phương án hỗ trợ nhân dân. Ngân hàng chính sách xã hội tiếp tục khoanh nợ, dãn nợ cho những hộ nông dân vay vốn chăn nuôi. Ở những địa phương nào không thể cấy lúa thì nghiên cứu chuyển đổi cây trồng. Lào Cai quyết tâm không bỏ đất trống. Hiện ngành nông nghiệp đã dự trữ trong kho đủ giống, bao gồm 212 tấn lúa giống, 38 tấn ngô giống và 13,6 tấn đậu tương giống để đáp ứng nhu cầu giống. Nhưng khó khăn là khó bảo đảm được thời vụ, vì hiện tại chưa thể gieo trồng được.

Mặc dù những biện pháp phòng, chống rét đã được đưa ra, được triển khai quyết liệt, nhưng một thực tế phải thừa nhận là việc phòng, chống rét ở tỉnh Lào Cai vẫn còn bị động, thiếu kiên quyết và đồng bộ từ các ban ngành chức năng đến người dân. Đây là bài học về việc đối phó với diễn biến bất thường của thời tiết những năm gần đây.

Bài, ảnh: Nguyễn Anh Tuấn- Quang Thái