Việt Nam bội thực với các dự án sân golf

Ở một số nước ở châu Á như Ấn Độ, Hàn Quốc… đã xảy ra thực trạng là các nhà đầu tư nước ngoài tranh thủ chính sách bảo hộ với mức thuế rất cao đánh lên một số mặt hàng nhập khẩu để được ưu đãi. Sau khi đã giành được thị phần thì họ sẵn sàng rũ áo ra đi “không hề thương tiếc”.

Sự kiện Hãng điện tử Sony tuyên bố rút khỏi Việt Nam khiến nhiều người giật mình. Nhiều người lo ngại, đây có phải là khởi đầu của làn sóng rút khỏi Việt Nam của các nhà đầu tư nước ngoài? Sau Sony sẽ là ai khác…

Vắt chanh bỏ vỏ?

TS Võ Trí Thành - Trưởng Ban nghiên cứu hội nhập kinh tế quốc tế (Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho biết: “Chúng ta cũng đã nghĩ tới xu hướng này nhưng qui mô diễn ra như thế nào thì lại chưa lường được, vì thế mà phản ứng chính sách của ta có phần lúng túng hoặc chậm”.

Hiện nay, Nhà nước vẫn đang bao cấp cho hầu hết các nguồn năng lượng như xăng dầu, than, điện và các nhà đầu tư nước ngoài đang hưởng lợi lớn từ đó. Ví dụ, xăng dầu, mặt hàng được trợ giá, chỉ dành 30% cho tiêu dùng cá nhân, trong khi phần lớn còn lại là cho sản xuất, mà phần nhiều là các dự án FDI.

TS Thành phân tích, nếu Việt Nam định hướng sai lệch trong tạo dựng môi trường đầu tư thì nhiều khi các nhà đầu tư chỉ đến để lợi dụng “cái ô” bảo hộ, cái “méo mó” trong phân bổ chính sách của chúng ta để họ làm ăn, tạo lợi nhuận trong ngắn hạn. Việc nhà đầu tư tận dụng kẽ hở trong chính sách để kiếm lời trong ngắn hạn là chuyện bình thường khi xét ở góc độ vi mô. Nhà kinh doanh tất nhiên phải tìm kiếm lợi nhuận!

Theo TS Võ Trí Thành thì bài toán đặt ra đối với Việt Nam là lợi thế so sánh tĩnh (về đất đai, tài nguyên, khoáng sản) của Việt Nam là ở đâu và còn được trong bao lâu. Thực tế này sẽ đánh động môi trường kinh doanh hiện nay, chỉ ra những dự án đầu tư nào dù là trong nước hay ngoài nước thực sự hiệu quả.

Đưa ra ý kiến về vấn đề này, ông Phạm Thiện Nghệ - Tổng Thư ký Hội Tin học thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Nhiều nhà đầu tư chỉ tranh thủ chính sách bảo hộ để vào Việt Nam giành thị phần và làm thương hiệu. Giờ việc đó đã xong thì họ rút...”.

Chỉ ta mới cứu được ta

Trả lời câu hỏi về lo ngại có một làn sóng “tháo chạy” của FDI, ông Thành khẳng định: “FDI vẫn tiếp tục vào rất nhiều, trong đó tỷ lệ rất lớn vốn FDI là vào các ngành công nghiệp nặng, bất động sản. Cũng có một tỷ lệ không nhỏ những dự án tập trung vào các ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu mà Việt Nam có lợi thế hoặc những ngành công nghiệp phụ trợ. Các nhà đầu tư vẫn đang chờ sự cải thiện từ phía Việt Nam. Vấn đề là Việt Nam cải thiện môi trường đầu tư như thế nào. Với những ngành mà các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm thực sự là Việt Nam có lợi thế cả về tĩnh và động (hệ thống chính sách, pháp luật, nguồn nhân lực…)”.

Không thể cho rằng, câu chuyện của Sony là báo hiệu một làn sóng tiêu cực về FDI mà quan trọng hơn là đặt ra cho chúng ta những bài học. Chính sách kinh tế của Việt Nam phải thể hiện được (trong ngắn hạn) ổn định kinh tế vĩ mô, xây dựng một thể chế cạnh tranh, hiệu lực, hiệu quả hơn (dài hạn). Khi đó FDI và đầu tư trong nước sẽ tiếp tục tăng vì tất cả các nhà kinh tế trong và ngoài nước thừa nhận khó khăn Việt Nam hiện đang gặp chỉ là trước mắt và đều đồng tình là tiềm năng phát triển dài hạn của Việt Nam rất tốt.

Đã đến lúc chúng ta cần cân nhắc, xem xét đến chất lượng các dự án FDI chứ không nên chạy theo số lượng, khối lượng dự án. Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, 6 tháng đầu năm 2008, mức FDI vào Việt Nam đạt kỷ lục, có nhiều dự án khổng lồ. Vấn đề đặt ra là giải ngân thế nào. Bởi theo bà Chi Lan: “Một số dự án khổng lồ sẽ gây xáo trộn lớn đến Việt Nam trong tương lai”.

Liệu chúng ta có đủ nguồn lực để tiếp nhận các dự án lớn này không mới là quan trọng (chuẩn bị về mặt đội ngũ quản trị, năng lực của lãnh đạo địa phương…). Nếu không làm được điều này, có thể dẫn tới tình trạng, nhà đầu tư bê cả bộ máy vào, chỉ tận dụng nguồn đất ưu đãi của ta. “Vì vậy, FDI kỷ lục, tôi thấy lo hơn là mừng”-bà Lan nói.

Ngoài ra, theo ông Thành, chúng ta luôn phải lường những trường hợp xấu nhất có thể xảy ra để chuẩn bị những phương án đối phó./.