Khoảng cách giàu-nghèo ngày càng rộng, một bộ phận người lao động thiếu việc làm, môi trường ô nhiễm, y tế, giáo dục có nhiều bất cập... Đó là những vấn đề bức xúc đã được các đại biểu Quốc hội nêu ra trong ngày 29-10 khi thảo luận về tình hình kinh tế-xã hội năm 2008, kế hoạch năm 2009. Không chỉ dừng lại ở đó, nhiều đại biểu còn tiến hành “mổ xẻ” tìm ra nguyên nhân và nêu các giải pháp để giải quyết...

Đời sống của nhân dân miền núi đã được cải thiện nhưng vẫn còn nhiều khó khăn.

Đại biểu Bùi Đắc Luyên (Ninh Bình) và nhiều đại biểu Quốc hội khác cho rằng, trong lúc tập trung vào nhiệm vụ kiềm chế lạm phát, Đảng và Nhà nước ta vẫn đặc biệt coi trọng đến công tác bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước đã hỗ trợ kịp thời đối với những vùng bị thiên tai, đã hỗ trợ cho nông dân bị thiệt hại do thời tiết, dịch bệnh và tiền dầu chạy tàu cho ngư dân khi giá xăng, dầu lên cao. Các địa phương đều có những chính sách xã hội về xóa đói, giảm nghèo và những hỗ trợ khác cho nhân dân. Những việc làm đó trong lúc nền kinh tế đang gặp khó khăn là điều rất quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, làm cho nhân dân rất phấn khởi và trong chừng mực nào đó, yên tâm hơn trước tình hình khó khăn hiện nay.

Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Thị Kim Ngân, đại biểu Quốc hội tỉnh Hải Dương, cho biết: Bên cạnh việc ưu tiên thực hiện đúng, đủ, kịp thời hệ thống chính sách, giải pháp về an sinh xã hội hiện có, trong năm 2008, Chính phủ đã ban hành thêm 10 chính sách nhằm giúp cho người có thu nhập thấp, nông dân, ngư dân có điều kiện phát triển sản xuất, ổn định đời sống. Trong dự toán ngân sách năm nay, ngân sách Nhà nước đã bố trí tăng hơn 20% cho các chương trình, mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, về việc làm. Thống kê chưa đầy đủ có khoảng 40 nghìn tỷ đồng hỗ trợ trực tiếp cho nông dân, cho người nghèo. Kể cả chương trình tín dụng ưu đãi, thì số hỗ trợ này tăng so với năm 2007 khoảng 21.700 tỷ đồng. Từ đầu năm tới nay, chúng ta đã xuất hơn 40 nghìn tấn gạo để giúp dân. Đối với những người dân vay vốn giải quyết việc làm gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, Chính phủ đã chỉ đạo giảm nợ, khoanh nợ và ưu tiên những dự án thu hút nhiều lao động.

Hòa thượng Thích Thanh Tứ (tức Trần Văn Long), đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội đánh giá: Trong khó khăn do hạn hán, bão lũ, dịch bệnh…, nhờ tinh thần đoàn kết, tương trợ của các tầng lớp nhân dân, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, chúng ta đã từng bước khắc phục được khó khăn, ổn định được kinh tế vĩ mô và kiềm chế được lạm phát. Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã phát động tăng ni, phật tử trong và ngoài nước, phát tâm công đức cứu trợ đồng bào. Tăng ni phật tử Việt Nam trong cả nước tin tưởng phấn khởi trước sự đổi mới của đất nước. Vị thế của Giáo hội Phật giáo Việt Nam được đánh giá cao trên mọi phương diện đối nội và đối ngoại.

Tuy nhiên, nhiều đại biểu Quốc hội cũng phân tích, bên cạnh những thành tựu đạt được, các vấn đề về thực hiện xóa đói, giảm nghèo còn bộc lộ nhiều yếu kém. Tỷ lệ hộ nghèo ở khu vực nông thôn, miền núi còn quá cao, đặc biệt là nguy cơ tái nghèo còn cao, hiệu quả đầu tư cho vùng này còn thấp, mức thu nhập, sự thụ hưởng các dịch vụ xã hội như y tế, văn hóa, giáo dục giữa các vùng miền, giữa khu vực thành thị và nông thôn miền núi khoảng cách ngày càng giãn ra. Các chính sách an sinh xã hội chậm được triển khai đến người thụ hưởng, như chính sách miễn thủy lợi phí, hỗ trợ giá xăng, dầu cho ngư dân v.v..

Cần có chế tài mạnh xử lý doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường

Vấn đề ô nhiễm môi trường được rất nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm và đề nghị Quốc hội, Chính phủ cần có chế tài mạnh xử lý doanh nghiệp gây ô nhiễm.

Các đại biểu Thào Hồng Sơn (Hà Giang), Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) bức xúc: Hàng loạt các con sông thơ mộng đang bị ô nhiễm, bị bức tử. Các bãi rác, phế thải đang đe dọa cuộc sống. Bài học lớn nhất của nền văn minh công nghiệp thế giới trong hơn 100 năm qua là con người phải trả giá đắt cho lợi ích trước mắt của chính mình.

Các đại biểu cho rằng: Kinh tế nước ta còn nghèo, việc thu hút đầu tư nước ngoài là quan trọng, nhưng không vì thế mà bùng nhùng việc xử lý các doanh nghiệp gây ô nhiễm như Công ty Vedan. Số tiền phạt một công ty xả nước thải gây ô nhiễm môi trường có đến bao nhiêu chăng nữa, cũng không thể giải quyết được những độc tố đã ngấm xuống lòng đất, đã hòa vào nước chảy đi khắp nơi và đã thấm vào cơ thể con người và sinh vật. Nếu từng địa phương từ thôn xóm, tổ dân phố trở lên làm tốt việc phát hiện, xử lý thì sẽ hạn chế được hậu quả đó và sẽ ngăn chặn nhiều sự việc không xảy ra.

Đại biểu Dương Trung Quốc(Đồng Nai) cảnh báo: “Chúng ta nói nhiều đến rừng bị phá, sông bị chết, nhưng chúng tôi cũng nói thêm một cảnh báo nữa là những cảnh quan lịch sử và những núi non của chúng ta mất rất nhiều. Nhà máy Chinfon đã hủy diệt toàn bộ hình ảnh của chiến trận Bạch Đằng xưa, những rặng núi ngày xưa đã che chắn cho chúng ta nay không còn nữa. Chúng ta hãy về Ninh Bình, một trung tâm văn hóa lớn hiện nay, tất cả hệ thống núi đá đang bị khai thác một cách quá mức. Một tỉnh như vậy mà có một lượng doanh nghiệp xi măng quá lớn, tôi nghĩ đó là những vấn đề chúng ta phải điều chỉnh vì lợi ích lâu dài”.

Để khắc phục tình trạng doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường, đại biểu Danh Út (Kiên Giang) đề nghị Chính phủ sớm trình Quốc hội Luật bổ sung một số điều của Luật Môi trường. Cần tăng thẩm quyền cho cảnh sát môi trường để xử lý các sai phạm về môi trường.

Khắc phục những bất cập về y tế, giáo dục

Sự xuống cấp của các cơ sở y tế, giáo dục, những bất cập trong cơ chế, chính sách đối với hai lĩnh vực quan trọng này cũng được nhiều đại biểu phát hiện và kiến nghị nhiều giải pháp để khắc phục.

Đại biểu Lò Thị Phương(Lai Châu) cho rằng, chế độ đãi ngộ đối với cán bộ y tế miền núi chưa thực sự phù hợp, chưa thu hút được cán bộ có trình độ, kinh nghiệm lên công tác tại các tỉnh miền núi, dẫn đến đội ngũ y tế cơ sở vừa thiếu, vừa yếu chưa đáp ứng được yêu cầu khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho người dân. Hiện nay, giáo viên nếu lên công tác ở miền núi được hưởng 70% phụ cấp thu hút trong thời gian 5 năm, có chế độ trợ cấp khó khăn ban đầu là 4 triệu đồng/người. Nhưng ngành y tế lại không được hưởng chế độ thu hút, cũng không được hưởng chế độ trợ cấp khó khăn ban đầu như ngành giáo dục. Đây là vấn đề bức xúc mong được Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành quan tâm xem xét. Về tiền trực đêm đối với y tế tuyến huyện là 25 nghìn đồng/người/đêm và đối với tuyến xã là 10 nghìn đồng/người/đêm là quá thấp, không phù hợp với điều kiện làm việc trong môi trường độc hại.

Liên quan đến việc xã hội hóa công tác khám, chữa bệnh, đại biểu Lò Thị Phương kiến nghị: “Tăng cường xã hội hóa, nhưng không được tư nhân hóa các bệnh viện công. Bệnh viện công lập vẫn phải là chủ đạo trong việc chăm sóc sức khỏe nhân dân, nhất là người nghèo và các đối tượng chính sách”.

Về vấn đề giáo dục, đại biểu Bùi Văn Duôi (Hoà Bình) đã nêu ra tình trạng bức xúc là có những cô giáo mầm non 10 năm đi dạy học vẫn chỉ nhận mức lương là 500.000 đồng/tháng. Trong khi đó, nếu lao động hợp đồng là lao công, bảo vệ, lái xe… lại cứ hai năm được tăng lương một lần. Đại biểu tha thiết đề nghị Quốc hội, Chính phủ quan tâm đến đời sống của các cô giáo, thầy giáo ở các vùng sâu, vùng xa. Ở đấy không có hiện tượng dạy thêm để thu tiền. Các cô giáo, thầy giáo ở đó đời sống còn nhiều khó khăn.

Cải cách hành chính vẫn quá chậm

Đại biểu Y Ngọc (Kon Tum) và một số đại biểu Quốc hội khác đánh giá: Trong thời gian qua, công tác cải cách hành chính của chúng ta đã được quan tâm hơn nhưng chưa đồng bộ, chất lượng chưa cao. Việc tinh giảm biên chế chưa đạt yêu cầu, thủ tục hành chính còn rườm rà, chưa công khai, minh bạch.

Đại biểu Bùi Văn Duôi(Hoà Bình) nêu tình trạng “tách ra, nhập vào” ở các địa phương hiện nay. Nhập vào nhưng biên chế không giảm được, không bớt được trụ sở nào và không bớt được một cái ô tô nào.

Đại biểu lấy ví dụ Ban Thi đua của tỉnh trước đây là cơ quan ngang Sở, chỉ có báo cáo UBND tỉnh và Hội đồng Thi đua khen thưởng tỉnh là xong. Còn bây giờ Ban Thi đua về Sở Nội vụ, trước hết là phải báo cáo Sở Nội vụ và Giám đốc Sở Nội vụ phải báo cáo UBND tỉnh, UBND tỉnh trình Hội đồng Thi đua khen thưởng tỉnh. Cơ quan dân số cũng như thế. Trước kia là Ủy ban Dân số, nay là Chi cục Dân số, biên chế không giảm, thậm chí còn tăng, việc báo cáo cũng phải tăng thêm.

Trước thực trạng “hành chính vẫn là hành dân là chính”, nhiều đại biểu đề nghị Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp cần tăng cường giám sát công tác này. Kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương cần rà soát loại bỏ những thủ tục hành chính, giấy phép không cần thiết, công khai, minh bạch các thủ tục hành chính, thực hiện đồng bộ công tác cải cách hành chính gắn với việc thực hiện công khai cơ chế chính sách, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở từng vùng, từng địa phương.

Ưu tiên đúng mức cho công tác xoá đói, giảm nghèo

Đề cập đến nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2009, đại biểu Đỗ Thị Lan(Quảng Ninh) và nhiều đại biểu khác đề nghị cần phải ưu tiên đúng mức cho công tác xóa đói, giảm nghèo, tăng mức hỗ trợ cho các huyện vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nhất là vùng bị thiên tai đang gặp nhiều khó khăn. Kết hợp huy động hỗ trợ của toàn xã hội cùng với việc phát huy có hiệu quả các nguồn tài trợ và ngân sách Nhà nước để giải quyết các vấn đề an sinh xã hội có tính cơ bản và lâu dài hơn.

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Ngân (Hải Dương) cho biết: Chính phủ đã chỉ đạo nghiên cứu, điều chỉnh chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo mà chúng ta ban hành vào năm 2005 qua tốc độ trượt giá mấy năm qua, nay không còn phù hợp nữa. Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đang nghiên cứu để trình Chính phủ ban hành chuẩn nghèo mới áp dụng cho năm 2009 theo hướng tính phần trượt giá vào để bảo đảm được mức sống tối thiểu của người nghèo. Phương pháp tính chuẩn nghèo của chúng ta cũng phù hợp với cách tính của quốc tế.

Hiện nay cả nước còn 61 huyện có tỷ lệ hộ nghèo hơn 50%. Chính phủ đang chỉ đạo xây dựng đề án, chính sách, giải pháp hỗ trợ giảm nghèo bền vững ở những địa phương này, có thể áp dụng vào năm 2009.

Cùng với những nguồn lực đầu tư của Nhà nước thì sự chia sẻ của cộng đồng doanh nghiệp, của các tổ chức và nhân dân trong cả nước cũng làm giảm bớt khó khăn cho người nghèo. Tuy nhiên đại biểu cũng thừa nhận, vẫn còn một bộ phận người nghèo sống cơ cực, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, ở nông thôn, miền núi. Điều này đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ trong thời gian sắp tới phải cố gắng tìm cách khắc phục những khó khăn, những vướng mắc trong thực hiện chính sách đối với người nghèo và cũng phải điều chỉnh lại một số chính sách cho phù hợp với thực tế cuộc sống.

Bài và ảnh: Đỗ Phú Thọ