Bản Nậm Khiên (xã Nậm Càn, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An) nằm giáp biên giới Việt – Lào, kinh tế nghèo nàn, phong tục lạc hậu và đặc biệt là không biết từ khi nào, người Mông ở đây có tập tục trồng và hút thuốc phiện. Nhưng bây giờ, điều đó chỉ còn trong dĩ vãng. Nậm Khiên đã trở thành bản giàu mạnh nhất xã Nậm Càn. Kể về thành tựu đó, bà con nơi đây không quên nhắc đến ông Lầu Xây Phia – người tiên phong vận động bà con bỏ trồng cây thuốc phiện, áp dụng mô hình kinh tế mới, vươn lên thoát nghèo.

Tôi gặp ông Lầu Xây Phia tại Hội nghị toàn quốc biểu dương các điển hình tiêu biểu trong cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” lần thứ III. Ông tâm sự:

- Việc vận động người dân xóa bỏ cây thuốc phiện quả là điều hết sức cam go. Muốn bà con nghe theo thì gia đình mình phải gương mẫu trước. Nghĩ vậy, tôi quyết tâm vận động bố mình đã 84 tuổi cai nghiện. Sau thời gian bố tôi không sử dụng thuốc phiện, ông khỏe mạnh, minh mẫn hơn trước nhiều. Thành công đó là cơ sở để tôi thuyết phục nhiều người dân trong bản bỏ trồng và sử dụng thuốc phiện. Đi từng nhà vận động, vất lắm, nhưng nghĩ đến việc giúp họ thoát khỏi những cơn vật vã khi đói thuốc, tôi càng có thêm động lực.

Vận động thành công bà con xóa bỏ cây thuốc phiện, một câu hỏi xuất hiện trong ông: “Dân bản sẽ làm gì để sống?”. Đúng lúc người Mông ở đây đang băn khoăn thì Chính phủ có Nghị quyết 327 về trồng và bảo vệ rừng; Chỉ thị 06, 07 về xóa bỏ cây thuốc phiện, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển kinh tế V-A-C. Nậm Khiên còn được hỗ trợ để xây dựng cơ sở hạ tầng, điện, đường, trường, trạm, xóa nhà tranh tre tạm bợ. Việc thực hiện lúc đầu không đơn giản vì người dân đâu dễ từ bỏ tập quán du canh du cư ngàn đời của họ. Lầu Xây Phia tình nguyện đi tiên phong trong những việc này, rồi thuyết phục “đảng viên đi trước”, vậy là “làng nước theo ngay”.

Ông còn vận động bà con đóng góp, cùng Nhà nước xây dựng trường học, trạm xá, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao cho học sinh. Đến nay, bản Nậm Khiên có 2 trường học: Trường mầm non gồm 2 lớp với 58 cháu và trường tiểu học gồm 5 lớp với 148 học sinh.

Có nằm mơ những người già ở Nậm Khiên cũng không nghĩ tới một ngày trường học ở ngay trong bản, con em trong gia đình đều được đi học. Cái chữ đã đưa họ vượt khỏi đói nghèo, vươn lên làm giàu. Từ đó, phong trào học tập được nhân rộng khắp bản Nậm Khiên. Có cái chữ, đời sống văn hóa của người dân được nâng cao. Đám tang, đám cưới được tổ chức theo nếp sống mới…

Nậm Khiên bây giờ đã đổi thay.

Tường Vy