Những đứa trẻ ở Ia Khai

Theo thống kê của Văn phòng UBND xã Ia Khai, huyện Ia Grai, toàn xã có 659 hộ, 2.992 khẩu, nhưng có gần 100 hộ thuộc diện nghèo khó. Phần lớn các đối tượng nghèo đều có một nguyên nhân là “bắt chồng” quá sớm, sinh đẻ không kế hoạch, kéo theo là bệnh tật, ốm đau. Đây là vấn đề nan giải mà các cấp chức năng ở xã Ia Khai nói riêng, huyện Ia Grai nói chung chưa tìm được giải pháp khắc phục.

Nghỉ học bắt chồng

Sau hơn hai giờ đi xe máy đường rừng, chúng tôi đến thăm những gia đình bé nhỏ “tiêu biểu” cho nạn tảo hôn ở xã Ia Khai. Sinh năm 1993 nhưng Rơ Lan Ble đã cưới chồng được 3 năm và có một con trai 2 tuổi. Chỉ tay về người thanh niên đứng ngoài khung cửa, Ble cho biết  “Nó là Siu Khuân, năm nay 18 tuổi, chồng mình đó”. Chúng tôi hỏi: “Sao bắt chồng sớm vậy?”. Ble đáp vô tư: “Ở đây con gái đến tuổi 13-14 là phải “bắt chồng” (người con gái cưới người con trai về nhà mình - PV), không thì “ế” mất. Mấy đứa bạn trong làng cùng tuổi như em nó cũng bắt chồng trước cả em nữa rồi”. Như vậy, chuyện học hành với những cô gái này chỉ là để biết con số, cái chữ để trao đổi mua bán khỏi lẫn lộn mà thôi. Rơ Lan Chút (sinh năm 1994), bạn cùng làng với Ble cũng “bắt chồng” rất sớm, có con trai gần hai tuổi. Gia đình có mười người (tính cả vợ chồng và đứa con của Chút). Nhân khẩu đông, nhưng đất đai trồng trọt thì ngày càng thu hẹp lại. Cuộc sống nối tiếp là những ngày tháng thiếu đói, đi đôi với bệnh tật. Nhiều đứa trẻ ngày ngày lang thang đi mót mủ cao su, hái măng rừng đem về bán lấy tiền phụ giúp gia đình.

Ở xã Ia Khai còn có Siu Thiện, học xong lớp 4, nhưng cái chữ nó không vào đầu, bỏ học và đến cuối tuổi 15 thì bắt chồng. Con trai của vợ chồng Siu Thiện và Ksor Đinh cũng đã gần một tuổi nhưng còi cọc trông cứ như cây chuối rừng héo. Sui Thiện cho biết: “Toàn làng Ia Khai này có đến gần chục bà mẹ đã bắt chồng ở tuổi trẻ con. Người lớn nhất tròn 16 tuổi và người nhỏ nhất cưới chồng khi bước sang tuổi 14. Tất cả đều bỏ học khi mới đến lớp 3 hoặc lớp 4. Cá biệt có Rơ Lan H’Thăm, "bắt chồng" khi vừa sang tuổi mười ba. Tuổi ấy, bình thường còn theo mẹ lên rẫy bẻ bắp và kiếm rau rừng, vậy mà bây giờ đã là chủ một mái nhà, làm sao có đủ năng lực và hành vi ứng xử cần thiết! Những cặp vợ chồng “nhỏ bé” này đều đơn giản cho rằng: Lý do bỏ học "bắt chồng" là để có thêm người giúp làm nương, làm rẫy, bẫy thú, săn bắn chim nuôi sống gia đình. Và cũng là để được cha mẹ chia đất, giúp đỡ cho thóc lúa, bắp gạo khi giáp mùa giáp hạt …”.

Ngành chức năng nói gì?

Theo điều tra của chúng tôi, xã Ia Khai hiện có gần 20 trường hợp bắt chồng ở tuổi từ 15 trở xuống. Nhiều đôi vợ chồng trẻ, sống chung với cha mẹ một hai năm đã ra ở riêng trong các ngôi nhà tạm bợ.

Mẹ con Rơ Lan Ble

Anh Siu Ơnh, Chủ tịch UBND xã Ia Khai không giấu được tiếng thở dài khi trao đổi cùng chúng tôi. Theo Siu Ơnh, UBND xã hằng tuần đều họp và giao ban, chỉ đạo các chi hội phụ nữ thôn, bản tích cực tuyên truyền, vận động bà con bỏ hủ tục lạc hậu, trong đó có nạn tảo hôn “bắt chồng” sớm. Hội phụ nữ cũng thường xuyên tổ chức các buổi họp để tuyên truyền về tác hại của việc lấy chồng sớm. Cán bộ xã cũng nhiều lần tổ chức gặp gỡ, nhắc nhở các cháu: Nếu bắt chồng và lấy vợ khi chưa đến tuổi trưởng thành, khi chưa hiểu biết về hôn nhân, trách nhiệm và nghĩa vụ của người làm cha, làm mẹ thì đời sống gia đình sẽ thiếu đói, con cái nheo nhóc không được học hành... Nhưng...

Việc trẻ em ở tuổi vị thành niên "bắt chồng" sớm không chỉ có ở Ia Khai, các xã lân cận thuộc khu vực biên giới này cũng xảy ra hiện tượng này. Đây là một hủ tục lạc hậu, ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của các cháu. Nói như anh Siu Ơnh: “Chúng tôi buồn lòng chịu thua, nhìn các cháu nhỏ tuổi mà đã sinh con, tay xách, nách bồng, đói khổ, cái bụng thương lắm, nhưng không biết làm sao được”. Theo tìm hiểu của chúng tôi, nhiều cặp vợ chồng “trẻ con” cưới nhau 5-7 năm sau mới đăng ký kết hôn. Nhưng cũng có trường hợp không biết giấy kết hôn là gì và sinh con ra cũng không làm cả giấy khai sinh. Có trường hợp khi con 3-4 tuổi cán bộ đến vận động mới làm giấy khai sinh.

Trở về từ làng nhỏ Ia Khai, hình ảnh cuộc sống tạm bợ, đói khổ, bệnh tật của những cặp vợ chồng “trẻ con” cứ ám ảnh mãi trong tôi. Không biết bao giờ hủ tục tảo hôn này mới chấm dứt? Đề nghị chính quyền các cấp ở Gia Lai cần có những biện pháp hiệu quả hơn để ngăn chặn và chấm dứt tình trạng này.                                                                 

Bài và ảnh: LÊ QUANG HỒI