Khác hẳn với vô số các loại đồ chơi màu mè của Trung Quốc bày tràn lan tại khắp các cửa hàng, siêu thị và những gánh hàng rong, đồ chơi của làng nghề Báo Đáp, xã Hồng Quang, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định thực sự có sắc thái riêng, từ bao đời nay vẫn được bảo tồn và phát triển. Mỗi khi tết Trung thu về, làng lại cung cấp cho thị trường cả nước nhiều sản phẩm đồ chơi truyền thống thú vị…

Mùa nào thức ấy, chỉ cần chăm chỉ, khéo tay

Về làng Báo Đáp những ngày đầu tháng 8 âm lịch, có nghĩa là chỉ còn hơn 10 ngày nữa là đến rằm, đã thấy không khí náo nhiệt khắp đường làng, ngõ xóm. Từng hộ gia đình đang cố gắng chạy đua với thời gian để hoàn thiện hết số sản phẩm đồ chơi trước khi Trung thu về. Suốt một đoạn đường làng dài từ đầu xóm 5 đến cuối xóm, đã từ nhiều năm nay, cứ đến tháng bảy âm lịch lại tự hình thành một chợ bán đồ chơi Trung thu. Đèn ông sao, đèn kéo quân, đầu lân, mặt nạ, đèn trời, các loại hoa làm bằng đủ các chất liệu... xếp thành đống trong các gian hàng hay chồng chất ngất trên thùng, trên nóc xe khách, công nông, xích lô. Không gian tấp nập, đầy màu sắc của thế giới tuổi thơ. Người bán, người buôn cũng thật thoải mái. Giá mỗi chiếc đèn trời hiện tại là 40.000 đồng, đèn kéo quân 50.000 đồng, đèn ông sao 10.000 đồng...

Ảnh minh họa

Nghề làm đồ chơi Trung thu ở làng Báo Đáp đã có từ rất lâu đời. Cả làng hiện có gần 200 hộ hoạt động sản xuất, kinh doanh với quy mô vừa và nhỏ, thu hút gần 500 lao động. Ông Trần Văn Hoan ở xóm 6 - người làm chủ một cơ sở sản xuất cỡ lớn nói với tôi: Nghề này vừa là gia truyền, vừa là cổ truyền. Chẳng có bí quyết nào cả, chỉ cần chăm chỉ, khéo tay là có tiền. Trước kia chỉ làm theo mùa vụ, bây giờ kinh tế thông thương, xã hội phát triển, đồ trang trí cũng như đồ chơi mùa nào thức ấy đều có sản phẩm tung ra thị trường cả nước. Có những hộ chuyên làm đèn trời và các loại hoa ni lông, hoa nhựa thì quanh năm có hàng bán.

Theo tay chỉ của một tài xế, tôi tìm đến nhà bác Nguyễn Ngọc Hưng, xóm 7, chủ nhân gia đình 4 đời bám nghề. Đang đóng hàng vào trong hộp các tông để gửi theo xe khách vào Thành phố Hồ Chí Minh, cất tiếng cười sảng khoái, bác nói: Hóa ra, toàn người xã mình cả. Thấy bà nhà tôi bảo có khách, tưởng mấy tay lái buôn đến trả nợ tiền hàng. Vào nhà đi, tôi đang muốn nghỉ tay giải lao chút đây. Tre, nứa vụ này dễ mua. Chợ Nam Xá rất sẵn, giá dao động từ 70 đến 80 nghìn đồng một bó, thoải mái làm hàng. Chỉ cần “alô” là có ngay. Phẩm màu, giấy bóng kính cũng rất nhiều, trong xóm hộ nào có nhu cầu cũng chỉ cần “nhấc máy” là tôi cho thằng con trai út đưa đến tận nhà ăn chút ít chênh lệch.

Theo như lời trưởng đài phát thanh Hợp tác xã Nguyễn Thị Quăng quảng cáo, những hộ gia đình thu nhập mỗi vụ Trung thu bằng gần chục tấn lúa ở đây phải kể đến ông Thanh, anh Tuyển xóm 3, chị Hoa, cô Hưng xóm 8. Đặc biệt là nhà ông Thoạt, nguyên chủ tịch xã, đã thuê gần 50 lao động để sản xuất các loại mặt hàng... Đến nhà anh Tuyển xóm 3 - một chủ sản xuất, kinh doanh lớn thì được biết anh đang có ý định thành lập một Công ty với quy mô gần 100 lao động. Đây là một gia đình công giáo, hai vợ chồng mới cưới nhau được 4 năm. Anh tâm sự: Ngày đầu còn làm theo mùa vụ, hai vợ chồng mướn thêm vài đứa cháu đằng ngoại, hàng làm ra bán càng ngày càng “chạy”. Bây giờ không phải ra chợ bán nữa mà khách buôn vào lấy tận nhà. Thu nhập mỗi ngày một khá. Thế là vợ chồng đã nhất trí thời gian tới làm đủ các loại mặt hàng để bán quanh năm. Hiện tại nhà đang thường xuyên có 25 người làm. Không kể bữa ăn trưa, bình quân mỗi tháng cũng được từ 900 đến hơn 1 triệu đồng/người.

Và cơ hội xuất ngoại...

Tôi rời làng Báo Đáp, ra đến đầu quốc lộ 21, đang đứng đợi thì thấy chiếc xe từ Hi Hậu chở khách vào Vũng Tàu dừng lại bốc toàn bộ số đồ chơi xếp lên xe. Anh Dưng Huy Tam lái xe khách cho biết: Từ đầu tháng bảy âm lịch đến giờ, đã chở ba chuyến đồ chơi của làng Báo Đáp vào thành phố Vũng Tàu. Mỗi chuyến chở thuê cũng thừa tiền dầu cho xe chạy, khách đi xe tuy không kín ghế nhưng nhà xe vẫn có lãi. Các đại lý đồ chơi trong đó bán tương đối chạy hàng, có hôm khi về nhà rồi họ mới điện ra nhờ mua thêm đưa vào đó. Anh còn cho biết thêm, có một bạn hàng trong Vũng Tàu năm nào khi gần đến tết Trung thu cũng gửi mua một số đồ chơi của làng Báo Đáp sang cho người thân bên Mỹ. Người ấy đang có ý định đưa sản phẩm thủ công truyền thống tết Trung thu của ta xuất sang bên Mỹ. Bên đó, bà con Việt kiều ta đông, họ rất thích đồ chơi truyền thống của quê hương.

Khi được hỏi về tiềm năng và triển vọng của làng nghề Báo Đáp, đồng chí Tô Văn Mầm, Bí thư Đảng ủy xã Hồng Quang vui vẻ cho biết: Nghề phụ của làng nhưng lại cho người dân thu nhập cao hơn nhiều so với cây lúa. Những sản phẩm thủ công đã giúp nông dân xây được nhà cao cửa rộng, sắm sửa tiện nghi, làm đường và các công trình phúc lợi của làng xã. Làng Báo Đáp không có hộ nghèo, các hộ giàu tăng nhanh, chiếm hơn 30% dân số. Đây là một mô hình làng nghề làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương mình. Đảng bộ, Ủy ban nhân dân xã chúng tôi luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác bảo đảm an toàn lao động, bảo vệ môi trường. Các hộ sản xuất, kinh doanh đều có cam kết thực hiện đúng các quy định và nộp đủ nghĩa vụ thuế.

Niềm vui cứ đọng mãi trong tôi, bên cạnh sự lấn át của đồ chơi Trung Quốc, những sản phẩm đồ chơi làm bằng thủ công của làng nghề Báo Đáp không vì thế mà “khó sống”, ngược lại nó đang ngày càng phát triển. Nó được trẻ em cả nước mong chờ mỗi khi Thu về, người nước ngoài yêu thích vì chứa đựng hồn và bản sắc dân tộc Việt Nam. Đây là những tín hiệu đáng mừng đối với người dân làng nghề Báo Đáp...

TÔ VĂN BINH