Để có tư liệu cho bài viết này, đồng thời hưởng ứng chủ trương của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, vận động cán bộ, công chức đi xe buýt ít nhất mỗi tuần một ngày, tôi đành tạm chia tay với chiếc xe gắn máy quen thuộc để lên xe buýt. Thế nhưng...

Trong số hành khách này, rất ít người là công chức (ảnh chụp hồi 6 giờ 30 phút ngày 8-9 trên xe buýt tuyến Tam Hiệp – Bến Thành).

Tôi đón xe buýt tuyến Trị An (Đồng Nai) - Thành phố Hồ Chí Minh ở điểm dừng Tam Hiệp (thành phố Biên Hòa). Đây là tuyến xe nằm trong chương trình hợp tác giữa ngành giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai. Cảm nhận chung là không có sự khác biệt so với thời điểm trước cuộc vận động. Tại các điểm đón, trả khách ở Tân Vạn, Suối Tiên, Bình Thái, Hàng Xanh... nơi có nhiều cán bộ công chức ngoại thành vào nội ô làm việc, tôi cố gắng tiếp cận những hành khách lên xe, nhưng chủ yếu là sinh viên, công nhân các khu công nghiệp... Rất ít thấy công chức đi xe buýt. Đem vấn đề này trao đổi với chị Hà Thị Thu Thanh, cán bộ Trung tâm quản lý và điều hành vận tải hành khách (Sở GTVT Thành phố Hồ Chí Minh), chị Thanh nói:

- Tuyến xe buýt Thành phố Hồ Chí Minh – Đồng Nai không được trợ giá nên giá vé hơi cao. Có thể vì thế nên xe buýt tuyến này chưa thu hút được công chức.

Để có thêm câu trả lời từ các tuyến xe buýt nội thành, sáng 11-9, tôi đón xe buýt biển số 53N - 3412 từ Thảo Cầm Viên đi Bến Thành và đi xe buýt biển số 53N – 7590 theo chiều ngược lại đúng vào giờ cán bộ, công chức đi làm. Xe buýt khá vắng khách nên tôi rất dễ nhận thấy rất ít công chức trên xe. Anh Phạm Hồng Thái, công tác ở ngành du lịch thành phố tâm sự:

- Mình đi làm bằng xe gắn máy quen rồi, giờ đi xe buýt khó chịu lắm. Mỗi buổi sáng phải đi trước 20-30 phút, xáo trộn lịch sinh hoạt hằng ngày.

Đối với cơ quan công sở, việc sử dụng xe buýt và xe đạp thay thế xe gắn máy của cán bộ công chức vẫn chưa có sự chuyển biến rõ nét. Hầu hết các cơ quan hiện nay mới chỉ dừng lại ở sự vận động chung chung.

Sở GTVT, cơ quan tiên phong trong lĩnh vực này, đã áp dụng nhiều biện pháp xây dựng thói quen đi xe buýt cho cán bộ, nhân viên. Ông Trần Quang Phượng, Giám đốc sở cho biết:

- Việc đi xe buýt được coi là một tiêu chí thực hiện nếp sống văn minh đối với cán bộ, nhân viên trong ngành. Chúng tôi tổ chức theo dõi và chấm điểm thi đua rất chặt chẽ về vấn đề này. Nếu ai đi xe máy đến cơ quan là bị trừ điểm.

Chặt chẽ là thế, nhưng tại nhiều đầu mối cơ quan trực thuộc sở vẫn có tình trạng cán bộ nhân viên đi làm bằng xe gắn máy nhưng khi đến gần cơ quan thì... lén gửi xe chỗ khác.

Chưa có thống kê số lượng công chức sử dụng xe buýt sau một tuần thực hiện cuộc vận động, song theo một khảo sát của Ủy ban MTTQ thành phố, có đến 80% cán bộ công chức không thích đi xe buýt.

... đến chuẩn văn minh của mạng lưới phục vụ

Theo kế hoạch, sau giai đoạn vận động cán bộ công chức đi xe buýt (từ 1-9 đến hết năm 2008), đầu năm 2009 thành phố sẽ mở rộng cuộc vận động này trong toàn dân. Theo tính toán của các cơ quan chức năng, hiện toàn thành phố có khoảng 900 nghìn lượt người sử dụng xe buýt mỗi ngày. Nếu vận động thêm được khoảng 1 triệu người dân đi xe buýt nữa thì thành phố sẽ tiết kiệm được khoảng 5 tỷ đồng và giảm tải cho 15km² mặt đường mỗi ngày. Hiện toàn thành phố có hơn 150 luồng, tuyến và hơn 3.200 xe buýt hoạt động. Theo Sở GTVT thành phố, nếu lượng người sử dụng xe buýt tăng gấp 3 lần hiện nay thì mạng lưới xe buýt vẫn đáp ứng được nhu cầu.

Cái lợi của việc đi xe buýt ai cũng thấy, nhưng để từ bỏ thói quen sử dụng xe gắn máy của cán bộ, công chức không phải là việc dễ. Nỗi lo lớn nhất của công chức khi sử dụng xe buýt là bị muộn giờ. Ngay cả cán bộ, công chức ngành GTVT thành phố, nhiều người vẫn rất dè dặt khi đi xe buýt.

Người viết bài này nếu đi làm bằng xe gắn máy hết khoảng 45 phút, nhưng những lần đi xe buýt thì mất ít nhất 75 phút, thậm chí 90 phút. Ông Trần Quang Phượng cũng cho rằng: Do ảnh hưởng của hệ thống đường giao thông chưa thông thoáng (tình trạng đào đường, quây lô cốt), nên việc bảo đảm cho xe buýt chạy đúng giờ là một thách thức rất lớn, cần có sự chia sẻ của người dân.

Tại cuộc họp mới đây của UBND thành phố, đại diện Ủy ban MTTQ thành phố cho rằng: Chất lượng phục vụ của mạng lưới xe buýt chính là nguyên nhân kìm hãm cuộc vận động. Thái độ phục vụ của khá nhiều nhân viên nhà xe thiếu lịch sự, cùng với sự phân biệt đối xử giữa người đi vé tháng và vé chuyến, hiện tượng trộm cắp, móc túi diễn ra trên xe buýt... chưa được giải quyết triệt để thì việc thúc đẩy văn hóa xe buýt trong cán bộ, công chức còn rất nhiều khó khăn.

HTX Vận tải 19-5 được thành phố chọn thực hiện thí điểm mô hình “Xe buýt văn minh” đã tổ chức tập huấn và áp dụng các chế tài thưởng – phạt nghiêm minh đối với các nhà xe. Chất lượng phục vụ của các tuyến do HTX này đảm nhiệm được nâng lên rõ rệt, nhờ đó chỉ sau một thời gian ngắn lượng khách đi xe đã tăng hơn 23%. Đó là một tín hiệu vui hiếm hoi.

Trao đổi với chúng tôi, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Khương, Phó hiệu trưởng Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Cần phải có lộ trình căn bản cả từ phía công chức (người được phục vụ) và mạng lưới xe buýt. Tại các cơ quan nhà nước, cần cụ thể hóa cuộc vận động bằng những qui định chặt chẽ nhưng không cứng nhắc. Chẳng hạn, những người nhà ở cách cơ quan dưới 5km thì vận động sử dụng xe đạp, những người thuận lợi tuyến xe buýt thì vận động sử dụng xe buýt thường xuyên... Bên cạnh đó, phải đẩy mạnh cải tiến, nâng cao chất lượng phục vụ của mạng lưới xe buýt, nhất là thái độ phục vụ, ứng xử giữa nhà xe với hành khách theo những chuẩn mực nếp sống văn minh, nhân rộng mô hình “Văn minh xe buýt”. Hiện tại, cuộc vận động mới chỉ hướng đến cán bộ, công chức thành phố. Cần mở rộng đến đối tượng cán bộ, công chức các cơ quan, đơn vị Trung ương và các địa phương đóng trên địa bàn để tạo lộ trình cho cuộc vận động toàn dân sử dụng xe buýt.

Bài và ảnh: PHAN TÙNG SƠN