Nghỉ hè là một khoảng thời gian đầy hữu ích đối với các em học sinh, bởi không chỉ nghỉ ngơi để phục hồi sức khỏe sau một năm học vất vả, mà các em còn có những chương trình sinh hoạt hè đầy lý thú và bổ ích. Thế nhưng trên thực tế, chỉ có số ít học sinh con nhà khá giả, học sinh ở thành phố, thị xã là được hưởng “quyền” lợi ấy. Còn đại đa số các em học sinh ở các vùng quê trên cả nước, hầu như không được nghỉ hè.

Ngày hè với hầu hết học sinh nông thôn thì vất vả, đen đuốc bởi cả núi công việc như: Phơi lúa, băm bèo, nấu cám, cho lợn gà ăn và trông coi nhà cửa…  Đó là những công việc lặt vặt được xem là… nhẹ và nó được ưu tiên cho các em học sinh còn nhỏ tuổi. Đối với những học sinh lớn hơn thì phải đảm nhận các công việc như bố mẹ chúng vẫn làm: Ra đồng gặt lúa, cuốc đất, gồng gánh, nhổ mạ, cấy lúa… Chẳng nói đâu xa, ngay như mấy huyện ngoại thành Hà Nội như  Đông Anh, Sóc Sơn, Gia Lâm… tôi được chứng kiến nhiều em học sinh nhỏ thó, gầy guộc mà đã phải làm rất nhiều công việc. Bé Hà, 9 tuổi, ở Minh Trí,  Sóc Sơn kể: “Cháu vừa nghỉ hè được 5 ngày thì nhà cháu vào vụ gặt. Bố mẹ và anh chị ra đồng hết nên cháu phải giúp việc ở nhà”.

Phải làm việc như cháu Hà đối với học sinh ở nông thôn là bình thường. Nhìn cảnh bé Tuấn cao chưa đầy 1,2m, bê chậu cám lợn nặng hơn 20kg lên bậc thềm cao, tôi thấy thương quá. Ngoài việc cho lợn ăn, cậu ta còn có nhiều việc khác đang chờ như: Nấu cơm, đun nước, ra ao lấy bèo nấu cám cho lợn. Mặc dù mệt nhưng Tuấn vẫn tươi cười: “Em làm nhiều việc, tuy hơi mệt nhưng cũng quen rồi chị ạ. Bố mẹ em còn vất vả hơn nhiều khi mùa này đi gặt ngoài đồng, nắng lắm…”.

Ở Hà Nội, hằng ngày tôi vẫn bắt gặp không ít em học sinh quê ở Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hưng Yên… tranh thủ hè lên chợ Long Biên “cất” chanh quả bê đi bán lẻ. Mỗi đứa một thúng chanh đầy và chúng bê, đội lên đầu đi khắp nẻo phố phường. Mỗi ngày trung bình một em cũng lãi được 40 đến 50 nghìn đồng để phụ giúp bố mẹ và tự đáp ứng nhu cầu học tập.

NGÔ QUYẾT