QĐND Online - Đan lát ở Tam Phước (thuộc xã Tam Phước, Phú Ninh, Quảng Nam) là một nghề đã có từ lâu đời, giúp cho người dân tăng thêm nguồn thu nhập, góp phần giải quyết việc làm.

Nghề của một thời

Cách ngã ba Kỳ Lý khoảng 6km, làng nghề Tam Phước nằm trên một vùng đất bằng phẳng, được bao bọc bởi nhiều lũy tre làng. Người dân nơi đây những lúc nông nhàn lại bắt tay vào công việc đan lát.

Ông Kiểm kỳ công với việc vót vành cho sản phẩm

Từ cây tre, với đôi tay khéo léo, tỉ mỉ người ta đã tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng bền đẹp.

Tùy từng gia đình, từng cá nhân mà nghề này có thể xem là nghề chính hoặc phụ. Đối với những gia đình có ít hoặc không có đất sản xuất; những người già, trẻ em không có sức khỏe thì nghề đan lát được xem là nghề chính.

Các sản phẩm đan lát ở làng nghề Tam Phước hết sức đa dạng, gồm nhiều loại vật dụng phục vụ cho cuộc sống hằng ngày như: Thúng, mủng, rá, rổ, dần sàng, nong nia, tràng kẹt, bồ, cót... Các sản phẩm này không chỉ nổi tiếng trong vùng mà còn được nhiều người dân ngoài tỉnh ưa thích bởi chất lượng tốt, bền đẹp có thể sử dụng được lâu.

Theo người dân Tam Phước, trước đây nghề này rất phát triển, thu hút hàng trăm hộ gia đình với nhiều lứa tuổi tham gia nhưng ngày nay cùng với sự phát triển nhanh của nhiều loại vật dụng được làm từ nhựa và nhiều nghề khác cho thu nhập cao hơn, nên nghề đan lát có nguy cơ mai một. Hiện nay, toàn xã chỉ có hơn 70 hộ dân còn gắn bó với nghề truyền thống này. Đối tượng tham gia chủ yếu là người già, trẻ nhỏ hoặc những người tàn tật.

Một nghề cũng lắm công phu

Người dân không quá khó khăn để tìm ra nguyên liệu cho sản phẩm bởi tre được trồng ở hầu khắp các nơi trong làng. Việc tìm kiếm nguyên liệu dễ dàng là vậy nhưng để làm ra một sản phẩm, vật dụng thì lại là điều không hề dễ.

Theo ông Phan Thanh Kiểm ở thôn 2, xã Tam Phước (người có kinh nghiệm gần 20 năm gắn bó với nghề đan lát), để làm ra một sản phẩm được mọi người yêu thích, tin dùng đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo từ khâu tìm loại tre thích hợp cho việc đan lát. Đó phải là những cây tre thẳng, không quá già hoặc quá non và thưa đốt để khi đan không bị gãy, dễ dàng trong việc lận vành.

Tre mang về đốn khúc, chẻ nhỏ vót chuốt trơn tru, độ dài rộng tùy thuộc vào sản phẩm, mục đích của người đan. Sau khi đem phơi khô (để khi đan sản phẩm không bị co rút, sử dụng được lâu…) thì bắt đầu đan thành sản phẩm.

Khó nhất trong các công đoạn chính là lúc lận vành, đòi hỏi phải có sự khéo léo và đôi bàn tay chắc khỏe, người có kinh nghiệm thì khi làm xong sản phẩm chắc chắn, bền đẹp, không bị cong vênh.... Công việc này chủ yếu do những người đã có nhiều năm kinh nghiệm đan lát đảm nhiệm.

Bà Ngọt cần mẫn, gắn bó với nghề đan lát

Mong tìm người giữ nghề

Tuy là một nghề truyền thống cha truyền con nối nhưng ngày nay nghề này đã không còn sức hấp dẫn giới trẻ, phần vì nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì, đôi bàn tay khéo léo, phần vì thu nhập không cao. 

Bà Nguyễn Thị Ngọt (58 tuổi) ở xã Tam Phước, ngậm ngùi cho biết: “Sống bằng nghề truyền thống nhưng giờ đây chúng tôi chỉ “lấy công làm lãi thôi!” Hết rồi cái thời nhà nhà, người người đan lát. Từ bé tôi đã được cha mẹ truyền dạy cái nghề này. Suốt 45 năm gắn bó với nghề, giờ đây nhìn lớp trẻ bỏ đi tìm việc khác hết, chỉ còn người già chân yếu tay mềm là còn gắn bó với nghề, tôi cũng thấy chạnh lòng...”.

Bà Nguyễn Thị Hồng ở thôn 2, xã Tam Phước chia sẻ, nếu chỉ có đan lát thì không thể sống với nghề được. Một cây tre hiện nay người dân phải mua với giá 20 ngàn đồng, đan được 4 cái nia, giá bán mỗi cái khoảng 20 ngàn đồng. Một ngày một người chỉ đan được một sản phẩm. Với giá cả vật phẩm như hiện nay, thu nhập từ nghề đan lát là ít ỏi nhưng những lúc rảnh rỗi cũng phần nào giúp người dân tăng thêm thu nhập.

Tuy vậy nghề đan lát vẫn cho thu nhập và có đầu ra ổn định. Hầu hết các sản phẩm đều được các thương lái đến tận nhà đặt hàng và vận chuyển đi các địa phương khác, nhưng do thu nhập không cao nên khó thu hút người dân thiết tha, gắn bó với nghề.

Bài, ảnh: Võ Văn Thành