Sắp đến Tết Canh Dần, năm Con Hổ. Trong vườn nhà ông Năm Công có hàng chục con Hổ. Đó là những con Hổ được tạo hình, uốn nét, cắt, tỉa bằng các loại cây kiểng. Vườn nhà ông có đủ 12 con Giáp. Thường là vào năm con gì là ông ưu tiên tạo hình con đó để khách hàng mua về trang trí đón Tết, mừng xuân. Người dân địa phương ở ấp Phú Long, xã Hưng Khánh Trung B, huyện Chợ Lách (Bến Tre) Cái Mơn, Chợ Lách ví ông Năm Công là “Người tạc tượng trên cây lá”, là “Nghệ sĩ vườn xanh”.

        Năm qua, vào Tết Con Trâu, ông Năm Công đã tạo được hàng chục con trâu bằng cây cảnh, bán ra thị trường khu vực và thành phố Hồ Chi Minh, Đồng Nai, Vũng Tàu và các tỉnh vùng ĐBSCL rất “ăn khách”. Năm trước, Tết Con Chuột, ông Năm tạo ra những con chuột khổng lồ, làm sinh động mảnh vườn, hấp dẫn khách chơi cây cảnh và cả du khách gần xa. Mỗi con chuột có chiều cao 1,6 mét và ngang 1,5mét. Mới đây, tại Hội chợ Nông nghiệp và Sinh vật cảnh khu vực phía Nam tổ chức tại TP.HCM, ông Năm Công được trao 2 giải đặc biệt cho sản phẩm kiểng thú 12 con giáp và mô hình nhà dài (thường gọi là nhà ôxy).

      Ông nói với tôi:

      - Tết này, Con Hổ, tôi đang “nuôi dưỡng” hàng chục “con hổ” trong vườn. Thường là các loại cây tạo hình chim thú bán chạy vào dịp Tết. Cả năm phải tất bật mới có hàng như ý để bán trong dịp Tết. Mùa mưa chăm sóc cây cảnh thuận lợi hơn mùa khô. Nhìn cây mở tán, vươn cành mà nảy ra ý tưởng nên tạo dáng con vật gì. Và thế là phải “nuôi hổ” suốt năm. Có cây kiểng tạo hình độc đáo phải kiên trì “nuôi” trong nhiều năm.

         Nhìn cung cách và kỹ năng chăm cây, uốn cành, tôi đánh giá ông Năm Công như một nghệ sĩ tài ba. Bởi chỉ từ những chất liệu là cây kiểng, hoa trái trong vườn, nghệ nhân Năm Công đã tạo cho dáng cây trở thành những “bức tượng sống”, linh hoạt, tinh tế và sống động. Đến thăm vườn sinh cảnh tạo hình của ông, tôi thật ngỡ ngàng trước những tác phẩm nghệ thuật độc đáo này. Đó là những con rồng dài 30-35 mét, cao 3- 4 mét, phải cần trên 300 nhánh si mới tạo thành hình con rồng có sinh khí độc đáo. Bên những con rồng uy nghi, bề thế là những cặp hổ, báo, sư tử, cá sấu, chim đại bàng, hươu sao, nai Châu Phi, tê giác, voi, cá heo…Ông đang nuôi ý tưởng tạo dáng những con chim cánh cụt quý hiếm ở Châu Nam Cực. Nhưng độc đáo nhất vẫn là khu vườn tạo hình 12 con giáp: Tý, Sửu, Dần, Mão…Ông còn “tạc tượng trên cây lá” những hình hồ lô đường kính 1,8 mét, cao 3 mét. Nhà lục giác, 6 cột, cao hơn 3 mét. Khủng long dài 7 mét, cao 4,5 mét. Hươu cao cổ, cao 3,5 - 4 mét, ngang 2 mét. Làm chữ tên của doanh nghiệp, mỗi chữ cao 3 mét, ngang 2,5 mét… Tất cả được kéo bằng khung sắt và phủ lên bởi cây si và một số lòai cây cảnh khác. Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long cũng có nhiều nghệ nhân nhà vườn tạo dáng, kết hình trên cây kiểng, nhưng hầu như chỉ có Năm Công là có những sản phẩm độc quyền mà ít ai bắt chước được. Hình dáng, kích thước, đường nét, sự khéo léo làm cho sống động các hình chim, thú bằng cây kiểng của ông Năm Công đã nổi tiếng với du khách gần xa. Và vì thế vườn hoa kiểng của ông Năm cũng là một trong những địa chỉ hấp dẫn, gọi mời du khách trong và ngoài nước đến tham quan, chiêm ngưỡng khi đi du lịch miệt vườn vùng sông nước.

      Để thỏa lòng du khách, ông Năm Công đã tạo dựng nên căn nhà hình lục giác bằng cây kiểng để làm nhà tiếp khách, phục vụ khách du lịch. Kiểng nhà hình lục giác có 6 cột, được nghệ nhân Năm Công làm từ 6 cây gừa tàu, trồng khoảng 5 năm. Cây gừa vừa giống cây si, lại mở tán như cây đa, xòe bóng mát êm đềm và cảm giác linh nghiệm tu thiền. Ông ghép những cây gừa lại, tạo thành căn nhà che mát có đường kính 4 mét, cao 3 mét, đủ đặt bàn tròn và để ghế ở chính giữa. Loại nhà bằng cây lá này được gọi là nhà sinh thái, hoặc “nhà ô xy”, vì ngồi trong căn nhà này sẽ được hít thở lượng ô-xy lớn do cây lá tỏa ra.

       Ông tiếp tục tạo kiểng nhà hình lục giác loại nhỏ và vừa làm hàng hóa bán cho du khách. Sau khi mua về trồng xuống đất, chăm sóc kỹ, cây sống tươi tốt không bị chết sẽ sử dụng lâu dài. Tính ra, trong 12 năm qua, từ tháng 6-2007 đến nay, nghệ nhân Năm Công đã làm được 15 loại sản phẩm kiểng nhà hình lục giác để bán cho khách hàng. Hiện đang có nhiều nơi liên hệ đặt mua sản phẩm độc đáo này.

        Người làm để giúp ông không có nhiều, chủ yếu là ông và đứa con trai cùng gần chục đứa cháu nội, ngoại giúp việc. Không chỉ vào những ngày xuân, lúc nào ở nhà ông Năm Công việc làm kiểng thú cũng luôn nhộn nhịp. Ông nói: “ Phải quan sát trên phim, tranh ảnh, nếu có điều kiện phải quan sát thực tế mới nhận ra “cái thần” của từng con vật. Như thế khi tạo hình mới giống và sinh động”. Tôi nhìn ông Năm Công khéo léo uốn, nối, bện từng sợi dây chì, kẽm, thiết kế thành khung sườn cho vật tạo hình trên cây lá tươi xanh. Những cây si kéo phủ lên hoặc phủ xuống, uốn lượn hài hòa, tạo thành mười hai con giáp rất có hồn. Ông là nghệ nhân đầu tiên ở khu vực ĐBSCL làm nên điều kỳ diệu. Tay nghề của nghệ nhân Năm Công đang được cả nước biết đến. Nhiều công ty kinh doanh cây xanh, kiểng thú tìm đến ông bằng những đơn đặt hàng giá trị lớn. Sản xuất kiểng thú không dừng lại ở đam mê mà còn giúp ông Năm làm giàu từ sản phẩm trí tuệ này…

     Trước đây, ông cũng như nhiều người dân khác ở Chợ Lách đến với nghề làm kiểng, chủ yếu là kiểng bon sai và kiểng tắc(cây quất), nhưng chỉ tập trung vào dịp Tết. Mỗi hộ chỉ làm vài chục sản phẩm đủ để một chiếc ghe máy vài tấn chuyển lên bán ở các chợ hoa kiểng Thành phố Hồ Chí Minh. Kiểng tắc chỉ “chưng” khoảng thời gian ngắn là trái rụng và cây chết nên chưa tạo sự thích thú đối với khách hàng. Chính điều này, ông Năm Công nhận ra rằng muốn trụ lại nghề phải thay đổi về mẫu mã cũng như việc sáng tạo ra cái mới để đáp ứng thú tiêu khiển ngày càng cao của khách hàng. Trong một lần bán kiểng vào dịp Tết, ông Năm phát hiện ra cây si được bày bán có nguồn gốc từ Nhật. Khi tiếp cận, ông nghĩ cây si chịu được nắng, không đơn thuần là cây xanh có tán lớn trồng ven đường che mát, mà còn thế mạnh là màu lá xanh đậm, cảnh dẻo, ít bị gãy, dễ chăm sóc, thân khi bị vết sẹo mau lành. Ông mua một nhánh đem về trồng và chiết nhân dần ra 1 ha đất vườn của mình. Chỉ trong 3 năm, ông đã có hàng trăm nhánh si nguyên liệu. Ông cùng đứa con trai thứ 5 nghĩ đến việc thiết kế nên các kiểu dáng mới lạ và kéo phủ nhánh si lên. Điều kỳ diệu đã đến sản phẩm rất có hồn, lá luôn giữ màu xanh tươi tốt, dễ chăm sóc và tuổi thọ kéo dài. Tuy tìm ra được nguyên liệu mới để sản xuất kiểng nhưng khách hàng vẫn chưa nhiều, thỉnh thoảng mới sản xuất theo đơn đặt hàng, phần lớn phải vận chuyển đến các tỉnh bán.

       Trong vườn hoa kiểng của ông Năm Công có đến 1ha đất trồng cây si để làm kiểng. Nghệ nhân Năm Công bắt đầu được nhiều người chú ý với tài làm kiểng thú độc đáo kể từ năm 2000 khi ông mang cặp kiểng rồng dài 7 m dự thi tại một hội chợ tỉnh Bến Tre. Lần này sản phẩm của ông đoạt giải nhì và tỉnh đặt mua với giá 15 triệu đồng. Hiện cặp rồng vẫn được đặt trong sân Bảo tàng tỉnh Bến Tre. Tại SeaGames 22, theo lời mời của Công ty cây xanh thành phố Hồ Chí Minh. Ông Năm cùng các nghệ nhân trong huyện và các tỉnh đến dự cuộc họp, phía công ty đưa ra các lo-go biểu tượng và yêu cầu nghệ nhân tham gia tạo kiểu dáng. Khi đem các mẫu lo-go về nhà, ông và đứa con làm miệt mài và đòi hỏi sự khéo léo rất nhiều. Kết quả Công ty đã chọn ông sản xuất kiểng thú phục vụ SeaGames. Tất cả là 38 sản phẩm gồm trâu chào, trâu ăn cỏ và trâu biểu tượng của 11 môn thi đấu, nguyên liệu vẫn là cây nhà lá vườn. Sản phẩm không đơn thuần mang về cho ông số tiền hơn 70 triệu đồng mà được nhiều người chiêm ngưỡng, thán phục. Rồi cái tên Năm Công ở Chợ Lách lại thêm nhiều người biết đến ông Năm và đứa con không ngừng phát huy tài năng khéo léo của một nghệ nhân, khuôn viên nhà rộng 2 công nhưng sản phẩm đa dạng, bộ kiểng 12 con giáp.

     Còn nhớ kỳ tham gia Festival hoa ở Đà Lạt, ông Năm Công cũng làm làm đủ 12 con giáp và nhiều tác phẩm “tạc tượng cây lá” độc đáo. Ông được tỉnh Bến Tre tài trợ đem một cặp rồng, một cặp voi, hai cặp chó và một cặp nai... lên trưng bày, thu hút đông đảo sự quan tâm của công chúng, nhất là những người mê kiểng. Kết thúc Festival, nhiều người đem sản phẩm trở về, còn ông thì dân chơi kiểng Đà Lạt mua hết các sản phẩm đã mang lên Đà Lạt.

      Theo ông Năm Công, cái khó nhất của người làm kiểng thú vẫn là thiết kế sườn của sản phẩm. Mỗi con vật đều có đặc điểm thướt tha tạo vóc dáng riêng và đòi hỏi quan trọng khi thành phẩm phải "có hồn". Chính đáp ứng được đòi hỏi này mà những đứa con tinh thần của ông ngày càng được nhiều người quan tâm. Liên tiếp những năm gần đây ông Năm có được nguồn thu trên 100 triệu đồng/năm. Căn nhà tường khang trang đã thay thế cho căn nhà lá khởi nghiệp ngày nào.

      Đối tác hiện nay của ông phần lớn là các công ty, các khách hàng có thú chơi cây cảnh. Ông đã đáp ứng được việc tạo sản phẩm theo mẫu mã của đối tác. Những tác phẩm “tượng cây lá” xuất hiện nhiều tại các khu du lịch khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long. Thỉnh thoảng ông Năm nhận tạo sản phẩm rất cầu kỳ, như vào dịp lễ Phật Đản, một nhà sư ở Chợ Lách đề nghị làm giúp một con rồng chín đầu, với tên gọi là “ Cửu Long phun thủy” hay Công ty chuyên sản xuất trà ở Lâm Đồng đề nghị làm hai chiếc bình trà bằng cây cảnh. Thường là đến khoảng tháng 10 hàng năm. các sản phẩm tạo hình từ cây kiểng trong vườn ông Năm Công đã có chủ đặt mua hết rồi. Một khách hàng muốn mua cặp voi, ông xởi lởi: “Còn cặp voi khổng lồ kia, Công ty công viên cây xanh TPHCM sắp đến lấy rồi”. Năm rồi, mới nửa năm Con Trâu mà có hàng chục khách hàng hẹn ông và đặt cọc trước, chờ dịp cận Tết năm Con Hổ để mua hàng về trưng bày, trang trí.

Con rồng- một sản phẩm kiểng thú của ông Năm Công.

Nhà ô-xy trong vườn ông Nam Công

            *Bài và ảnh: Bùi Văn Bồng