QĐND - Hơn 20 năm qua, Bộ CHQS tỉnh Quảng Bình đã tổ chức nhiều đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từ nước bạn Lào về yên nghỉ nơi Đất Mẹ. Chỉ trong trong những tháng đầu năm 2012, Đội 589 Quảng Bình đã tìm kiếm, đưa về nước an táng 37 bộ hài cốt liệt sĩ, trong đó 3 bộ đã xác định được danh tính. Bên cạnh việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quy tập, cán bộ, chiến sĩ Đội 589 đã làm tốt công tác dân vận, vun đắp thêm mối tình hữu nghị đặc biệt Việt - Lào.

Nhiệm vụ thiêng liêng

Đội quy tập 589 thuộc Phòng Chính trị Bộ CHQS tỉnh Quảng Bình, được thành lập ngày 12-10-1989 theo quyết định của Bộ tư lệnh Quân khu 4. Lực lượng của Đội cùng một số cán bộ có kinh nghiệm đã từng công tác trên đất bạn là những chiến sĩ trẻ, khỏe, có phẩm chất và bản lĩnh chính trị vững vàng. Địa bàn hoạt động của Đội chủ yếu ở tỉnh Khăm Muộn của Lào. Được sự chỉ đạo và quan tâm của Bộ CHQS và UBND tỉnh Quảng Bình, cán bộ, chiến sĩ của Đội 589 đã vượt qua nhiều gian khổ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

LLVT và nhân dân tỉnh Khăm Muộn tiễn đưa các liệt sĩ Việt Nam về nước (ảnh do Đội 589 cung cấp).

Thượng tá, Đội trưởng Phan Đức Quý, người trưởng thành và gắn bó với công việc này từ những ngày đầu Đội được thành lập nhớ lại chuyến đi đầu tiên trên đất bạn với nhiều khó khăn thử thách tưởng chừng khó vượt qua: Đường sá, địa hình chưa quen, khí hậu khắc nghiệt, phong tục tập quán của bạn chưa hiểu biết nhiều, kẻ xấu cùng thú dữ rình rập... Bên cạnh đó, số bom mìn còn sót lại gây nguy hiểm, các nhân chứng biết thông tin mộ liệt sĩ ngày càng ít đi cũng là những thách thức.

Phải vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ, cán bộ, chiến sĩ toàn Đội luôn quán triệt nghiêm kỷ luật quân đội, kỷ luật dân vận. Những ngày đầu hành quân trên đất Khăm Muộn, bên cạnh khó khăn, anh em toàn Đội 589 còn gặp phải sự chống phá của lực lượng xấu vẫn lén lút hoạt động. Do vậy, anh em vừa làm công tác tìm kiếm, vừa nâng cao tinh thần cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu. Vai mang ba lô, vũ khí, cuốc xẻng, lương thực, lao động vất vả trong môi trường nặng nhọc độc hại nhưng khi tìm đúng mộ, toàn đội như được tiếp thêm sức mạnh. Trong nhiều tình huống vượt núi cao, vực sâu hay gặp mưa rừng bất chợt, lũ dữ ào về, quân tư trang có khi bị cuốn đi nhưng hài cốt liệt sĩ vẫn luôn được giữ gìn trong điều kiện tốt nhất.

Theo sự chỉ dẫn của bà con, nhiều địa điểm hài cốt ở hang lưng chừng núi, các chiến sĩ phải bám vách đá tai mèo mà lên. Có những lúc trèo núi mấy ngày liền, khi gặp khi không nhưng toàn Đội đều quyết tâm không bỏ sót bất cứ nguồn thông tin nào. Trung tá, Chính trị viên Trương Minh Đức nói, có được kết quả này bên cạnh sự phối hợp chặt chẽ của cơ quan chức năng nước bạn phải kể đến sự giúp đỡ, đùm bọc của bà con nhân dân các bộ tộc Lào anh em. Chính nhờ sự giúp đỡ quý báu ấy, 23 năm qua, Đội đã cất bốc được 2.242 bộ hài cốt, trong đó 146 liệt sĩ có danh tính, đã an táng 2.193 liệt sĩ ở các nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Quảng Bình và bàn giao cho thân nhân đưa về quê nhà 49 liệt sĩ.  

Cán bộ của Đội 589 chia kẹo cho các cháu thiếu nhi Lào.

Chuyện trên đường hành quân 

Xác định muốn hoàn thành nhiệm vụ phải dựa vào dân nên công tác dân vận được toàn Đội xác định là quan trọng. Tuy chỉ có trên dưới 40 đồng chí nhưng Đội đã góp phần làm cho cuộc sống bà con ở nhiều bản làng thay đổi. Theo thống kê, trong những năm qua, đơn vị đã tổ chức khám chữa bệnh cho hơn 5000 lượt người, thông qua đội, hàng chục triệu đồng tiền thuốc, 20 tấn gạo cứu đói đã được chuyển đến tận tay các gia đình có hoàn cảnh khó khăn... Cũng trong những chuyến hành quân tìm kiếm trên thực địa, cán bộ chiến sĩ toàn đội đã vận động và tham gia sửa chữa được 32 ngôi nhà ở, 11 trường học xuống cấp trên đất bạn. Đồng chí Thiếu tướng Ken Xi, Phó chủ nhiệm Tổng cục chính trị QĐND Lào đã biểu dương, khen ngợi đội 589.  

Dọc đường hành quân, bộ đội Đội 589 đã trực tiếp cứu chữa nhiều người bệnh nặng, bị rắn độc cắn, thậm chí làm cả công tác hộ sinh. Một lần ở bản Phồn Pheng huyện Nông Pốc có chị YLả, 32 tuổi gặp ca đẻ khó. Đã 8 ngày đau mà chị không sinh được, tụt huyết áp, đuối sức chờ chết và gia đình đã lo việc hậu sự. Được tin, chỉ huy Đội và quân y đến thăm, tặng tiền và xin được cứu chữa. Y sĩ Ngô Hùng Tú mặc dù chưa đỡ đẻ lần nào nhưng đã bình tĩnh dùng thủ thuật để cứu được cả hai mẹ con. Lúc đứa bé chào đời, cả gia đình, cả bản mừng rơi nước mắt, họ đặt tên cho thằng bé là Việt, để ghi nhớ công ơn bộ đội Việt Nam. Ngày hôm sau, nhờ sự mách bảo của nhân dân, Đội cất bốc được 5 bộ hài cốt, sư thầy và nhân dân trong bản đã tổ chức lễ cầu siêu cho các liệt sĩ chu đáo, long trọng. Chuyến ấy khi các anh về nước, cả bản ra tiễn một quãng dài, ai cũng tặng quà. Người thì con gà, đọt măng tre, người vài cân khoai sắn… Khi đoàn xe chuyển bánh, anh Quý nhớ như in hình ảnh bà mẹ già do ra sau đã cố gắng chạy theo đoàn để tặng bằng được “các con bộ đội Việt Nam gói ớt xanh ăn cho đỡ sốt rét”...

Trong những ngày đầu năm 2012, Đội 589 Quảng Bình đã tìm kiếm, đưa về nước an táng được 37 bộ hài cốt liệt sĩ, trong đó 3 bộ xác định được danh tính. Đó có lẽ là những hành động thiết thực nhất, trọn tình đồng đội với người ngã xuống và góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh từ trong mỗi mái nhà.

Tuấn Anh - Xuân Vui