Đội mũ bảo hiểm đã trở thành thói quen tốt của những người dân thành phố Yên Bái. Ảnh Internet

Những ngày này, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị quyết 32, mạnh tay với vấn đề đội mũ bảo hiểm đang làm “nóng” dư luận. Nhưng ở Yên Bái, câu chuyện “đội mũ bảo hiểm” không còn là mới khi cách đây 3 năm, tỉnh này đã từng đi trước cả nước với những qui định rất “chặt”. Câu chuyện chiếc mũ bảo hiểm ở Yên Bái mà phóng viên báo Quân đội nhân dân ghi lại dưới đây phần nào gợi mở những cách làm hiệu quả để nghị quyết 32 đi vào cuộc sống...

“Ông 345” nghiêm quá...

Sau khi Chính phủ ban hành nghị quyết 32, đề tài “mũ bảo hiểm” thôi thúc tôi đi tìm gặp một nhân vật khá đặc biệt, đồng chí Phùng Quốc Hiển, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội, nguyên Bí thư tỉnh ủy Yên Bái. Số là, vị tân chủ nhiệm một ủy ban “mới tinh” của Quốc hội này từng gắn bó với câu chuyện chiếc mũ bảo hiểm đã làm nóng dư luận những con đường vùng cao Yên Bái một thời…

Hồi cuối năm 2004, tôi tình cờ có chuyến công tác lên Yên Bái. Một buổi tối, máu nghề nghiệp đòi hỏi phải có “con ngựa sắt” để lòng vòng đi thực tế, chúng tôi tìm đến nhà anh bạn là cán bộ bưu điện tỉnh. Vui vẻ dắt xe cho chúng tôi, bạn cẩn thận đưa cho mỗi người một chiếc mũ bảo hiểm, nằng nặc bắt chúng tôi đội vào. Trời đất! Đi chơi đêm trong thị xã, đội mũ bảo hiểm làm gì? Anh bạn đi cùng tỏ ra cáu kỉnh: “Luật” của riêng Yên Bái các ông hả?”. “Ừ! “Luật” đó, tỉnh quy định nghiêm lắm! Các ông mà không đội, ra đường cảnh sát phạt liền! Không xin được đâu!”. Nói rồi, bạn chỉ ra cửa, ngoài đường, ban đêm, nhiều nam thanh nữ tú đi xe máy vẫn mang “nồi cơm điện” nhìn ngồ ngộ!

Thì ra, ở thời điểm ấy, trong khi cả nước chỉ áp dụng quy định đội mũ bảo hiểm trên những tuyến quốc lộ thì Quyết định số 345 do Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh ký ngày 16-11-2004 lại quy định bắt buộc người ngồi trên mô tô phải đội khi tham gia giao thông trên tất cả các tuyến đường bộ thuộc địa bàn tỉnh Yên Bái, kể cả đường đô thị. Quy định ấy ban đầu gây “sốc” với không ít người. Có người còn gọi đùa “ông 345” (cách gọi vui Quyết định 345) nghiêm quá! Lại có người bảo: Yên Bái “chơi trội”, cả nước hiệu quả còn thấp huống chi nơi đây dân trí còn thấp?

Đảng viên... đội trước

Đồng chí Hoàng Xuân Lộc, Bí thư tỉnh ủy Yên Bái nhớ lại: Khi lấy ý kiến của người dân chúng tôi vẫn nhận được nhiều phản đối. Nhưng quan điểm của lãnh đạo tỉnh là như Bác Hồ dạy, việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm.

“Chúng tôi xác định, muốn người dân thực hiện nghiêm thì trước hết cán bộ, đảng viên phải gương mẫu. Ngay từ những ngày đầu, tại trụ sở UBND tỉnh được nêu gương trước. Gia đình tôi có hai vợ chồng ở nhà nhưng sắm đến 3 chiếc mũ bảo hiểm. Khi đó tôi là Phó chủ tịch tỉnh nên chưa có xe ô tô đưa đón. Nhà ở gần cơ quan, thỉnh thoảng đi bộ, anh em văn phòng thấy thế nhiều khi muốn chở mình về, nhưng do không mang theo mũ bảo hiểm nên cũng không… dám đi. Khi làm Chủ tịch, có xe đưa đón, nhưng tôi vẫn mang theo mũ bảo hiểm để trong xe, nhỡ lúc đi công tác cơ sở không đi được ô tô phải đi xe máy thì có mũ bảo hiểm mà đội!” - đồng chí Hoàng Xuân Lộc kể.

Tại thời điểm đó, mức xử lý người không đội mũ bảo hiểm chỉ bị xử phạt 20.000 đồng nên chưa đủ sức răn đe. Đầu năm 2005, được sự đồng ý của Tỉnh ủy và Hội đồng nhân dân, UBND tỉnh đã ban hành thêm quyết định cho phép tạm giữ phương tiện vi phạm từ 3 đến 7 ngày. Biện pháp này đã tạo sự chuyển biến mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, cảnh sát giao thông sẽ thông báo ngay họ tên người vi phạm cho thủ trưởng cơ quan, đơn vị. Phát thanh, truyền hình, báo chí của tỉnh không ngần ngại nêu tên những cá nhân, đơn vị chấp hành chưa nghiêm! Bí thư, chủ tịch tỉnh cũng vào cuộc đi kiểm tra tình hình “đội mũ bảo hiểm”…

Sự gương mẫu của cán bộ, công chức đã tác động mạnh mẽ đến những người dân. Về phong trào quần chúng, nổi bật phải kể đến kế hoạch phối hợp giữa Ban ATGT tỉnh với Sở Giáo dục và Đào tạo và tỉnh Đoàn. Những tổ chức cơ sở Đoàn có 6% đoàn viên trở lên vi phạm trật tự ATGT bị xếp loại chi đoàn yếu kém. Đội ngũ xe ôm hàng trăm người đón khách ở nhà ga và bến xe Yên Bái vốn nổi tiếng là “lỳ”, phóng xe “trên từng cây số” cũng bảo nhau sắm mũ bảo hiểm.

Cứ thế, tình hình dần đi vào nền nếp. 50%, 60%, rồi 70, 80% người tham gia giao thông đi xe máy tự nguyện đội mũ bảo hiểm. Đến đầu năm 2005, tỷ lệ người chấp hành rất cao, thường xuyên đạt tới mức 80-90%. Tình trạng chấn thương sọ não do tai nạn giao thông đã không còn diễn biến phức tạp, số ca chấn thương giảm từ 25 vụ/tháng xuống chỉ còn 4- 5 ca/tháng. Sau một năm thực hiện nghiêm “đội mũ bảo hiểm”, tai nạn giao thông ở Yên Bái giảm 24,7% số vụ, 13,3% số người chết và 78% số người bị thương. Đã có tới 20.617 trường hợp vi phạm không đội mũ bảo hiểm bị xử lý, 6.151 môtô - xe máy tạm giữ .

Có lợi cho dân thì... cứ làm

Chỉ trong một thời gian ngắn, Yên Bái đã trở thành một “điểm sáng” về duy trì đội mũ bảo hiểm. Song tiếc rằng, quyết định 345 bị gác một thời gian vì theo ý kiến của Bộ Tư pháp, thủ tục ban hành văn bản pháp luật chưa chuẩn. Gác, hậu quả đáng buồn đến ngay. Sau khi bãi bỏ Quyết định số 345 thì tỷ lệ người ngồi trên môtô - xe máy tham gia giao thông trong nội thành, nội thị ở Yên Bái rất thấp, chỉ còn khoảng 20-30%. Nhiều huyện, thị có tâm lý “buông lỏng” quản lý làm cho tai nạn giao thông tăng trở lại. Năm 2006, trong khi số vụ giảm 4,3% thì ngược lại số người chết lại tăng 14,7% so với năm 2005, đa số người chết do không đội mũ bảo hiểm.

Không thể ngồi im nhìn dân thiệt hại, một lần nữa vấn đề mũ bảo hiểm lại được đặt lên bàn Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh. Ông Vũ Văn Quỳnh, Giám đốc Sở Giao thông-Vận tải Yên Bái cho biết: Luật ra đời cũng là để điều chỉnh hành vi xã hội, con người theo hướng tốt đẹp hơn. Việc đội mũ bảo hiểm mỗi tháng Yên Bái đã cứu thoát hàng chục con người thoát khỏi các ca chấn thương sọ não, thoát chết thì cần phải tiếp tục duy trì. Chúng tôi đã gặp gỡ và chuyện trò với nhiều trường hợp “thoát chết” do đội mũ bảo hiểm, chính họ lại bày tỏ mong muốn tỉnh tiếp tục chỉ đạo các lực lượng chức năng xử lý kiên quyết hơn nữa để 100% người dân khi ngồi lên môtô đều đội mũ bảo hiểm. Vì thế, Yên Bái đã quyết định báo cáo Thủ tướng cho phép tiếp tục thực hiện Quyết định 345. Tình hình đội mũ bảo hiểm nghiêm trở lại. Đầu năm 2007, trong cuộc họp sơ kết về an toàn giao thông, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng đã biểu dương mô hình của Yên Bái và trực tiếp chỉ đạo Ủy ban ATGT Quốc gia, Bộ Giao thông-Vận tải nghiên cứu để trình Chính phủ quyết định việc triển khai bắt buộc đội mũ bảo hiểm trên tất cả các tuyến đường .

Giờ đây, “nếp” đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy đã trở thành thói quen tốt trong đa số người dân Yên Bái, đội để “giữ lấy cái đầu” chứ không phải “đội cho công an”. Cho nên, ngay sau khi Chính phủ vừa ra Nghị quyết 32, áp dụng bắt buộc đội mũ bảo hiểm đối với người ngồi trên mô tô, xe máy trên các tuyến quốc lộ bắt đầu từ ngày 15-9-2007, Yên Bái đã tự tin “tái lập” quy định cũ. Tỉnh lại một lần “đi trước”, chỉ đạo cán bộ công chức, viên chức, chiến sĩ lực lượng vũ trang phải đội mũ bảo hiểm từ 1-9-2007. Riêng 1.500 cán bộ, công chức thành phố Yên Bái được phát động thực hiện trước từ 15-8-2007.

Nhìn lại câu chuyện chiếc mũ bảo hiểm 3 năm trước, đồng chí Phùng Quốc Hiển tâm sự: Đội mũ bảo hiểm cũng cần thiết như đào hầm trong chiến tranh. Không thể nói, vì mất thời gian mà tôi không đào! Đó có lẽ cũng là một bài học về công tác lãnh đạo. Có chủ trương đúng rồi là rất quý, nhưng chỉ đạo phải quyết liệt thì mới thành công!

NGUYỄN VĂN MINH