QĐND Online - Đêm 4-12, chương trình cầu truyền hình trực tiếp giao lưu ca nhạc “Cựu tù binh Phú Quốc-40 năm chiến thắng trở về” đã chính thức diễn ra trong niềm xúc động trào dâng của đông đảo khán giả cả nước. Chương trình là một điểm nhấn trong các hoạt động chào mừng Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, do Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh phối hợp với Truyền hình Công an nhân dân tổ chức, được thực hiện tại hai điểm cầu: Nhà hát Âu Cơ (Hà Nội) và phim trường nhà hát Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh và được 10 đài địa phương tiếp sóng.

Bất khuất chốn lao tù

Tham dự chương trình, tại điểm cầu Hà Nội có các đồng chí: Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng; đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Công An; lãnh đạo các tỉnh phía Bắc, miền Trung và đông đảo cựu tù binh Phú Quốc; tại điểm cầu TP Hồ Chí Minh có đại diện lãnh đạo TP Hồ Chí Minh, đồng chí Vũ Mão, nguyên Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại Quốc hội; Trung tướng Lê Phúc Nguyên, Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân; đại diện LLVT trên địa bàn thành phố.

Thân thể ở trong lao/ Tinh thần ở ngoài lao/ Muốn nên sự nghiệp lớn/ Tinh thần càng phải cao” – Lời thơ đầy ý chí, nghị lực và niềm lạc quan của Chủ tịch Hồ Chí Minh vang lên trong khoảng lặng thời gian đã mở đầu cho đêm giao lưu ca nhạc mang đậm dấu ấn lịch sử và khí phách kiên cường của những cựu tù binh Phú Quốc. Trước khi diễn ra cầu truyền hình, ông Nguyễn Quý Hòa, Tổng giám đốc Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh cho biết, quá trình thực hiện chương trình này, đoàn công tác đã gặp được những nhân chứng lịch sử, những cựu tù từng chịu bao cực hình tra tấn man rợ hơn cả thời trung cổ tại nhà lao Phú Quốc. Thế nhưng, họ vẫn kiên trung, bất khuất, anh dũng đấu tranh khiến quân thù nhiều phen chùn bước.

Cựu tù Phú Quốc giao lưu trong chương trình

Và hôm nay, trên sân khấu rực rỡ ánh đèn, những con người “gan vàng, dạ ngọc” ấy đang hiện hữu thật bình dị trước đông đảo người thân và đồng đội. Sự xuất hiện của các nhân chứng lịch sử làm khán giả và đồng bào cả nước nghẹn lòng nhớ về những đau thương, mất mát của một thời lao ngục Phú Quốc - nơi đã giam cầm gần 40.000 cán bộ, chiến sĩ cách mạng; trong đó, hơn 4.000 người đã vĩnh viễn nằm lại ngoài đảo xa.

Câu chuyện của cựu chiến sĩ tù Đặng Văn Chiến đã khiến nhiều khán giả rơi nước mắt:

- Trong nhà lao Cây Dừa, bọn cai ngục áp dụng nhiều hình thức tra tấn man rợ như: Bắt tù nhân ôm ống khói lò đang cháy; đi trên dây gai mây hoặc bàn đinh; dùng “vồ sầu đời” nện lên đầu gối, bánh chè tù nhân; xiên dây thép vào lòng bàn tay rồi trích điện; dùng đinh 10 phân đóng vào đầu, vào xương tù binh cho đến chết; dùng kìm nhổ từng chiếc răng; lấy thùng phuy úp lên người tù nhân rồi gõ vào thùng khiến tù nhân bị đau đầu, thủng màng nhĩ... Ác độc hơn, chúng dùng ván gỗ, vặn ốc vít ép lồng ngực tù nhân khiến máu trào ra miệng, mũi, mang tai rồi vỡ lồng ngực mà chết trong đau đớn…

Hàng ngàn người đã hy sinh như thế!

Thật đau đớn, xót xa! Trong cuộc đấu tranh giành quyền sống cho mình và đồng đội, những chiến sĩ tù Phú Quốc đã phải đổi bằng tính mạng, máu xương và nước mắt. Và có lẽ trong ký ức những tù binh cộng sản Phú Quốc, cuộc tàn sát của bọn cai ngục diễn ra vào sáng 6-5-1972 là khủng khiếp nhất. Cựu tù binh Nguyễn Minh Hoàng nhớ lại:

- Hôm đó, bọn cai tù bất ngờ cho tập hợp toàn thể tù nhân phân khu B8 ra ngoài sân để lục soát toàn phân khu sau khi nghe tin mật báo trong phân khu đang có cuộc đào hầm vượt ngục. Chúng cho người lùng sục, săm soi từng tấc đất, bới móc từng xó xỉnh. Anh em tù nhân phải ngồi suốt mấy tiếng đồng hồ dưới cái nắng như thiêu như đốt. Cuộc lùng sục kéo dài đến tận trưa mà không mang lại kết quả gì. Mãi đến 11 giờ địch mới cho anh em tù nhân trở vào phân khu rồi đưa lương thực, thực phẩm đến cho họ nấu nướng. Số lượng tù nhân quá đông, lại nấu bằng chảo gang lớn nên đến tận chiều anh em mới được ăn bữa sáng. Do ăn chậm, nên bọn giám thị và quân cảnh kéo vào trong trại đánh đập tù nhân. Uất ức quá, anh em vùng lên đánh lại. Bọn chúng sợ hãi bỏ chạy. Những tên bên ngoài nổ súng yểm trợ. Đạn rít veo véo, cát bụi mịt mù. Chỉ trong khoảnh khắc ngắn, 148 tù binh bị trúng đạn, người chết, người bị thương.

Mặc dù vậy, họ vẫn không hề lùi bước. Những cuộc đấu tranh trong tù nổ ra ngày càng mạnh mẽ và quyết liệt. Nhiều đồng chí đã mổ bụng, cứa cổ, tuyệt thực… để đấu tranh phản kháng. Ông Vũ Văn Kim, Trưởng ban liên lạc tù binh Phú Quốc tỉnh Bắc Ninh là một trong những tấm gương như thế. Ông Kim kể:

- Để chống lại âm mưu đày tôi và các đồng chí ra Côn Đảo, chi bộ nhà lao lập nhiệm vụ quyết tử, gồm 2 bước. Bước thứ nhất là tự rạch bụng mình trước kẻ địch để xem động thái chúng thế nào? Bước thứ hai là mổ bụng moi ruột để thể hiện sự phẫn nộ. Mặc dù sau 5 ngày tuyệt thực, sức khỏe yếu, nhưng tôi vẫn gượng dậy xin được thực hiện nhiệm vụ quyết tử. Trước đông đảo anh em tù binh và bọn cai ngục tôi đứng lên hô to: “Đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn bất chấp Hiệp định Pa-ri giết dần, giết mòn anh em tù binh trong trại. Chúng tôi cực lực phản đối hành động dã man này”. Vừa dứt lời, tôi cầm dao rạch vào bụng. Rạch một nhát, máu chảy ít quá nên tôi rạch liên tiếp 6 nhát nữa để chứng tỏ ý chí kiên cường của người đảng viên, bày tỏ sự phẫn nộ cực điểm với chính sách của địch. Rạch xong 6 nhát, máu chảy xối xả, tôi lịm đi, thoát khỏi nỗi đau thể xác. Sự kiện này đã tạo làn sóng phẫn nộ khắp quốc tế, buộc Mỹ - ngụy phải trao trả tù nhân cho cách mạng vào ngày 7-3-1974.

Giữa đời thường tỏa sáng

Tiếng nhạc oai hùng, rộn rã của bài hát “Ta tự hào đi lên, ôi Việt Nam” đưa khán giả trở về với thực tại, với dáng đứng Việt Nam ngẩng cao đầu hiên ngang bước tới. Đất nước thống nhất, những tù binh Phú Quốc cũng chiến thắng trở về và hòa mình vào công cuộc xây dựng quê hương. Ở cương vị mới, họ vẫn luôn giữ vững hình ảnh người lính kiên trung, “Bộ đội Cụ Hồ’. Trong số những cựu tù binh Phú Quốc, có những người đã là lãnh đạo cấp cao, có người là bác sĩ, doanh nhân, cán bộ hưu trí… Tất cả đều vẹn nguyên chất lính. Tiêu biểu trong số đó là ông Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh. Ông Minh chia sẻ:

- Những ngày đầu trở về đất liền tôi rất bỡ ngỡ và gặp không ít khó khăn trong cuộc sống. Nhưng rồi, được sự giúp đỡ của các tổ chức, đoàn thể, lãnh đạo, chính quyền địa phương và sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng với ý chí, nghị lực của người chiến sĩ, tinh thần không lùi bước trước khó khăn tôi đã xác định làm kinh tế cũng là chiến đấu trên mặt trận mới. Nhất định mình phải bền bỉ, sáng tạo, quyết tâm giành thắng lợi. Và, tôi đã làm được điều đó, trở thành một doanh nhân có đóng góp tích cực cho xã hội.

Trên mặt trận ấy còn có cựu tù binh Trần Thanh Hải, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty gạch Sơn Nam (Bắc Ninh), doanh nghiệp có 500 lao động, góp phần tạo việc làm cho anh em tù binh và con em đồng đội. Ông Hải tâm sự:

- Lúc ở tù anh em chúng tôi phải chịu đựng bao khó khăn gian khổ nên tình cảm dành cho nhau vô cùng gắn bó. Hòa bình trở về với cuộc sống mới, tôi vẫn không nguôi nhớ về đồng đội. Tình cảm ấy đã thôi thúc tôi phấn đấu không ngừng, gom góp vốn liếng xây dựng nhà máy gạch với quy mô ban đầu nhỏ bé. Nhà máy làm ăn phát triển tạo việc làm ổn định cho lao động nghèo và con em cựu tù năm xưa. Đây là điều mà tôi luôn mong ước, thiết thực giúp đỡ đồng đội vơi bớt khó khăn.

Trở về với cuộc sống đời thường, họ vẫn luôn ý thức được trách nhiệm của mình với nhân dân, với quá khứ hào hùng để sẵn sàng vượt lên mọi khó khăn, thử thách và cống hiến cho xã hội.

Chương trình cầu truyền hình kết thúc trong niềm vui rộn rã của bài hát Như có Bác trong ngày vui đại thắng, đọng lại trong mỗi người những tình cảm tốt đẹp, ấn tượng sâu sắc và niềm tự hào về truyền thống hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Bài và ảnh: HOÀNG THÀNH