Ông luôn tâm huyết, say mê, dành thời gian tìm tòi, nghiên cứu những bài dân ca cổ truyền của dân tộc Dao nhằm truyền lại cho thế hệ mai sau được biết và thêm trân trọng kho tàng văn hóa của dân tộc mình… Đó là ông Triệu Tiến Vạn, dân tộc Dao, ở thôn 2 Thuồng Túc, xã Phúc Lợi, huyện Lục Yên (tỉnh Yên Bái) - một trong số ít người còn thuộc và hát được nhiều làn điệu dân ca dân tộc Dao. Phải sau nhiều lần hẹn, chúng tôi mới gặp được ông vì cứ có thời gian rảnh là ông lại đi các nơi để sưu tầm thêm những bài dân ca của dân tộc mình, hiếm khi ông ở nhà... 

Ảnh minh họa / Soha.

Mỗi buổi sáng, ông Vạn trở dậy làm công việc nhà, sau đó ông mở chiếc đài nhỏ quen thuộc để nghe các chương trình phát thanh mà ông yêu thích, nhất là chương trình phát thanh tiếng Dao của Đài Phát thanh Truyền hình Yên Bái. Qua đó, ông nắm bắt thêm nhiều thông tin bổ ích và nhất là được nghe những bài dân ca hay, trong đó có cả những bài hát do chính ông sáng tác và thể hiện. Ông vui và tự hào vì mình là một trong số ít người ở Phúc Lợi còn có thể thuộc và hát được nhiều làn điệu dân ca dân tộc Dao quê mình. 

Yêu ca hát từ ngày còn ấu thơ qua những câu hát ru ngọt ngào tha thiết, qua những làn điệu dân ca thắm đượm tình đời, tình người, tình quê hương…, ông nhận ra rằng dân ca dân tộc Dao chính là một tài sản quý giá mà ông và tất cả mọi người phải luôn có ý thức gìn giữ và phát huy. Không chỉ yêu thích, say mê ca hát, ông còn dành nhiều thời gian cho việc sưu tầm và gìn giữ những bài hát dân ca. Cứ có thời gian rảnh rỗi là ông lại đi khắp bản trên, làng dưới tìm tòi, thu thập rồi cẩn thận, tỷ mỉ ghi chép tất cả các bài hát mới sưu tầm được vào cuốn sổ tay, sau đó mang ra nghiên cứu và suy ngẫm.

Ông Vạn cho biết: Qua tìm hiểu và học hỏi ở những người đi trước, ông mới rõ dân ca Dao có tới hàng chục làn điệu khác nhau; phổ biến nhất là páo dung, hát phây, hát văn, hát tam ngôn, tứ ngôn… Mỗi làn hát lại được sử dụng trong những sinh hoạt văn hóa khác nhau; có tìm hiểu, nghiên cứu mới thấy được cái hay, cái đẹp và sự hấp dẫn của nó. Chẳng hạn như hát phây thì hay sử dụng trong các nghi lễ truyền thống như lễ cấp sắc; hát páo dung được dùng rộng rãi trong các buổi sinh hoạt văn hóa mang tính cộng đồng với các bài hát "Mời trà", " Mời rượu", "Mời hát", "Mời khách ở lại"… thật da diết và lưu luyến. 

Cùng với việc sưu tầm các bài hát dân ca, ông Vạn còn dành nhiều tâm huyết đặt lời mới cho hàng trăm bài hát dựa theo các làn điệu dân ca dân tộc Dao. Lời bài hát do ông sáng tác có ý nghĩa sâu sắc, nội dung trong sáng và mang tính giáo dục cao, dễ thuộc, dễ nhớ… Từ những bài hát ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu đôi lứa đến những bài hát tuyên truyền về phòng chống ma túy, chống bạo lực gia đình, tảo hôn… đều được bà con dân bản yêu thích và thường hát trong các dịp lễ hội, trong các buổi sinh hoạt văn nghệ ở địa phương. 

Ông tâm sự: "Là một người con dân tộc Dao, tôi rất yêu và tự hào về vốn văn hóa quý báu của dân tộc mình. Từ nhiều năm nay, tôi cố gắng sáng tác, sưu tầm những bài hát dân ca Dao. Mong muốn của tôi là các thế hệ con cháu luôn có ý thức giữ gìn và phát huy những làn điệu dân ca của quê hương, để vốn văn hóa quý giá đó không bao giờ bị mất đi…". 

Hơn 20 năm nay, ông Vạn là một trong những cộng tác viên thường xuyên và tích cực của chương trình phát thanh tiếng Dao của Đài Phát thanh Truyền hình Yên Bái. Hàng trăm bài hát của ông được dàn dựng, thu thanh để giới thiệu rộng rãi tới đông đảo thính giả khắp các vùng miền, trong đó có hơn 20 bài do chính ông thể hiện. Mỗi khi các bài hát của ông được phát trên sóng, người dân Phúc Lợi quê ông lại thêm tự hào vì có người con giàu tâm huyết gìn giữ và bảo tồn vốn văn hóa quý báu của dân tộc. Ngoài những bài dân ca, ông còn chú ý sưu tầm và ghi lại những câu chuyện cổ tích dân tộc Dao. Đó là những câu chuyện không có trong sách vở, nhằm lưu truyền cho con cháu mai sau, để con cháu thêm trân trọng kho tàng văn hóa của dân tộc mình. 

Ông Triệu Chung Phúc - Chủ tịch UBND xã Phúc Lợi cho biết: Những người làm công tác quản lý văn hóa ở địa phương cũng như ông Vạn luôn trăn trở vì hiện nay nhiều người không còn tha thiết với dân ca dân tộc mình nữa, nhất là thế hệ trẻ. Vì thế những làn điệu dân ca của quê hương cứ dần mai một. Hiện nay, số người thuộc và hát được nhiều bài hát dân ca Dao chỉ đếm trên đầu ngón tay. Mặc dù, năm nay đã ngoài 70 tuổi nhưng ông vẫn tiếp tục vận động những người yêu thích ca hát tới nhà để dạy hát và thổi kèn…; đồng thời tích cực cùng mọi người gây dựng và phát huy các phong trào, sinh hoạt văn nghệ ở địa phương. Việc làm của ông Vạn thật đáng quý, khiến người dân Phúc Lợi rất tự hào.

TTXVN