Thời gian vừa qua, tình trạng ngộ độc thực phẩm trở nên khá nghiêm trọng. Trong những ngày giáp Tết Kỷ Sửu, thị trường thực phẩm cả nước ngày càng sôi động hơn. Người dân lo lắng về thực trạng sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm kém chất lượng.

Những hiểm họa khôn lường

Theo báo cáo của Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, trong dịp Tết Nguyên đán Kỷ Sửu, các loại thực phẩm rau, củ, quả và thịt cá đang được tiêu thụ rất mạnh. Ở Hà Nội có thể tiêu thụ hơn 17.000 tấn thịt lợn và gia cầm (tăng khoảng 1.200 tấn so với những tháng bình thường) và gần 82.000 tấn rau, củ, quả. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, lượng thực phẩm sẽ được tiêu thụ tăng hơn 15% so với thời gian trước đó, đặc biệt các mặt hàng kẹo bánh, đồ ăn chế biến sẵn có thể được tiêu thụ tăng tới 30%. Tuy nhiên, các mặt hàng phục vụ Tết được bày bán trong siêu thị, các khu chợ, thậm chí là bày la liệt ở các vỉa hè, bãi cát… nên khó có thể thẩm định về độ an toàn. Không những vậy, dịp Tết là thời điểm hàng giả, hàng lậu thâm nhập thị trường với số lượng cực lớn, trong khi việc kiểm tra, kiểm soát còn chưa chặt chẽ, nên nguy cơ mất an toàn là rất cao.

Một quầy bán gà sạch ở chợ Phạm Văn Hai (Thành phố Hồ Chí Minh).

Thời điểm hiện nay, ở nhiều địa phương, tình trạng vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) diễn ra ngày càng phức tạp. Từ đầu tháng 1-2009 đến nay, tại Thành phố Hồ Chí Minh đã phát hiện và xử lý 23 vụ vi phạm VSATTP, nhất là việc bắt quả tang các cơ sở sản xuất rượu giả, bảo quản thực phẩm sai qui cách, giết mổ và vận chuyển động vật chưa qua kiểm dịch. Đáng lưu ý hơn là tình trạng sản xuất mứt kẹo, đồ ăn sẵn như: bít tết, giò chả, nem, lạp xưởng, hành muối… bằng phương pháp thủ công rất mất vệ sinh. Nhiều cơ sở sản xuất mứt kẹo ở quận 11, Bình Tân, sản xuất giò chả ở Tân Bình, quận 5, quận 6, quận 8 còn làm hàng ngay cạnh những kênh mương nước đen, phơi mứt ven đường bụi. Thậm chí, có người bị bệnh da liễu ở tay, chân vẫn tham gia làm hàng Tết.

Tại nhiều chợ cóc, chợ vỉa hè, người tiêu dùng không khỏi lo ngại khi các loại rau, củ, quả và thịt cá bày bán tràn lan mà không được các cơ quan chức năng thẩm định về chất lượng. Theo báo cáo của cơ quan quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có khá nhiều các mặt hàng Tết không dán nhãn mác, không rõ nguồn gốc vẫn được bán ngang nhiên. Từ đầu tháng 1-2009 đến nay, quản lý thị trường thành phố đã phát hiện 11 vụ kinh doanh hàng thực phẩm không rõ nguồn gốc, chất lượng kém. Chỉ tính riêng năm 2008, cả nước đã có gần 8.000 trường hợp bị ngộ độc thực phẩm, tăng 17% so với năm 2007.

Mua thực phẩm sạch, bảo quản tốt

Làm sao mua được đồ ăn, thức uống an toàn và làm cách nào để bảo quản tốt? Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã khuyến cáo: Thực phẩm ngày Tết để trong tủ lạnh, cũng như đã nấu chín vẫn có thể trở nên nguy hại nếu không được giữ vệ sinh và bảo quản đúng cách.

Theo thạc sĩ Nguyễn Thị Ngọc Thu, cán bộ Khoa Nghiên cứu thực phẩm, thuộc Trung tâm Dinh dưỡng Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi chúng ta chưa có điều kiện đánh giá, kiểm định hết chất lượng các loại thực phẩm đã hợp vệ sinh hay chưa, thì người tiêu dùng cần hết sức cảnh giác và biết tự bảo vệ mình. Nếu người dân không có điều kiện mua sắm thực phẩm Tết trong siêu thị, hoặc các khu thương mại có uy tín, cần phải có kiến thức nhất định để mua được thực phẩm sạch. Trong dịp Tết này, Trung tâm Dinh dưỡng Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra một số kiến thức cơ bản để người dân phân biệt được đâu là thực phẩm sạch, đâu là thực phẩm mất an toàn. Trong việc mua thịt, cần chú ý đến màu sắc bất thường. Nếu thịt lợn có màu đỏ như thịt bò, quá nhiều thịt nạc, là thịt đã sử dụng nhiều chất kích thích; hay thớ thịt trơn láng, không săn chắc là do có nhiều nước. Tuyệt đối không mua các loại thịt cá ươn, có mùi hôi thối. Người dân cũng cần cảnh giác với các loại rau quả, trái cây bị tẩm hóa chất. Hiện nay trên thị trường, có rất nhiều loại trái cây, rau quả màu sắc tươi, hấp dẫn. Bà Nguyễn Thị Ngọc Thu cho rằng chúng đã bị tẩm hóa chất bảo quản như Sorbitol, formole, benomyl... có tác dụng bảo quản rau quả xanh tươi lâu, nhưng rất nguy hiểm cho sức khỏe của con người.

Khi đã mua được thực phẩm sạch, người dân cần biết cách bảo quản tốt. Ngoài việc “ăn chín, uống sôi, vệ sinh tay chân khi tiếp xúc với thực phẩm”, ngành Y tế khuyến cáo người tiêu dùng cần để riêng biệt thực phẩm sống và thực phẩm chín, bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ an toàn, hâm nóng thực phẩm đã chế biến trước khi ăn, không ăn thực phẩm đã ôi, thiu…

Cần tăng cường công tác kiểm tra, xử phạt

Giữ gìn VSATTP là trách nhiệm của toàn xã hội, vì sức khỏe của cộng đồng. Ngoài việc người dân phải tự bảo vệ mình, các cơ quan chức năng như Y tế, quản lý thị trường, công an cần phải tăng cường công tác kiểm tra, phát hiện vi phạm và xử lý kịp thời những trường hợp vi phạm VSATTP trong dịp Tết Kỷ Sửu.

Trong thời điểm thị trường thực phẩm Tết sôi động, chính quyền các địa phương cần tăng cường lực lượng kiểm tra giám sát, nhất là các loại thực phẩm, rượu được vận chuyển qua biên giới. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngành quản lý thị trường cần giám sát chặt chẽ tình trạng buôn bán thực phẩm, chất phụ gia tại các chợ đang bị thả nổi như Kim Biên và các chợ đầu mối ở Thủ Đức, Hóc Môn, quận 8, cũng như kiểm tra các cơ sở sản xuất đồ ăn sẵn để kịp thời phát hiện và xử lý những sai phạm.

Nguy cơ mất VSATTP rất phức tạp, xảy ra ở các cung đoạn như sản xuất, chế biến, kinh doanh, bảo quản sử dụng. Vì vậy, cần sự chung sức của toàn xã hội, nhất là những nhà sản xuất, kinh doanh. Đối với người tiêu dùng, thận trọng trong khi mua bán và bảo quản thực phẩm, chúng ta sẽ có một cái Tết an toàn, hạnh phúc.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG