Mới chỉ qua vài trận mưa lớn đầu mùa nhưng nhiều khu vực ở Thành phố Hồ Chí Minh đã xảy ra sạt lở trầm trọng, nguy cơ khó lường. Không chỉ là vấn đề ngập lụt nữa, tình trạng sạt lở, vỡ bờ bao đã và đang đặt các ngành chức năng thành phố trước một bài toán hết sức nan giải trong mùa mưa bão năm nay.

Một đoạn kênh Ba Bò bị sạt lở.

“Hà bá” há miệng giữa đô thị 

Đến ngày 6-7, việc khắc phục hậu quả vụ sạt lở Tỉnh lộ 43 tại cầu Kênh Ba Bò, phường Bình Chiểu, quận Thủ Đức vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Trước đó, ngày 1-7, một vụ sạt lở lớn đã xảy ra ngay tại miệng cống kênh Ba Bò làm một khúc đường tạm bị biến mất, gây ách tắc giao thông trong nhiều giờ liền. Ngành giao thông vận tải thành phố đã cho thông xe sớm cầu Kênh Ba Bò. Do cầu quá cao, đoạn dẫn hai đầu có độ dốc lớn, lại được đắp qua loa nên người điều khiển phương tiện giao thông gặp rất nhiều khó khăn. Trong lúc đó, ở chân cầu, sạt lở tạo ra những hầm “hàm ếch” làm lộ thiên cả chân móng. Cây cầu vừa mới khánh thành đã bị đặt trong tình trạng báo động về độ an toàn. Dọc tuyến kênh Ba Bò, mức độ sạt lở diễn biến ngày càng trầm trọng, kéo dài khoảng 200m. Có nhiều đoạn đất bị lở tạo thành những vực sâu hơn 10 mét. Hàng trăm ống cống, gốc cây và bao tải đất chống xói lở bị cuốn phăng, nằm ngổn ngang dưới lòng kênh.

Thấy chúng tôi bám vào bờ đất để chụp ảnh, một người đàn ông trong ngôi nhà gần đó chạy ra, hét to: 

- Lùi xa ra. Chán sống hay sao mà đứng đó!

Chúng tôi hốt hoảng lùi lại và chỉ vài phút sau đó, cả một tảng đất lớn nơi chúng tôi vừa đứng bị xé toạc và đổ rầm xuống lòng kênh, kéo theo một thân cây tràm chỏng chơ gốc rễ. Lại thêm một hầm “hàm ếch” mới được tạo ra. Người đàn ông vừa giúp chúng tôi thoát hiểm là ông Võ Văn Tâm, ngụ tổ 17, khu phố 1, phường Bình Chiểu. Ông nói:

- Tôi sống ở đây mấy chục năm rồi nhưng đây là lần đầu tiên tuyến đường huyết mạch nối quận Thủ Đức sang tỉnh Bình Dương bị sạt lở gây ách tắc giao thông trầm trọng. Mới chớm mùa mưa mà đã sạt lở kiểu này, vào thời kỳ cao điểm không biết điều gì sẽ xảy ra?

Mặc dù những hộ dân sống cặp hai bên bờ kênh đã được di dời nhưng hàng chục căn nhà ở tổ 17, khu phố 1 nằm ở vị trí an toàn trước đây, bây giờ cũng đã và đang bị đe dọa.

Tại bờ sông Đồng Nai thuộc khu vực cảng Cát Lái, phường Thạnh Mỹ Lợi, quận 2 nhiều điểm đã xuất hiện các vết nứt dọc theo bờ kè. Cơ quan chức năng đã cắm biển cảnh báo nguy hiểm trong phạm vi chiều dài bờ sông 300m. Điểm “nóng” sạt lở ở khu bán đảo Thanh Đa, quận Bình Thạnh diễn ra từ những năm trước không những chưa được cải thiện mà nguy cơ sạt lở ngày càng cao. Theo kết quả khảo sát do Ban Chỉ huy PCLB và TKCN Thành phố Hồ Chí Minh công bố, phạm vi nguy hiểm ở khu vực này đã lên đến 1.500m, kéo từ vị trí nhà hàng Hoàng Ty đến quán Tư Trì thuộc phường 27 và 28. Bờ sông thuộc phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức cũng có đến 450m có tốc độ sạt lở cao. Những trận mưa đầu mùa vừa qua đã gây sạt lở, vỡ bờ bao cục bộ tại một số địa điểm. Lực lượng tại chỗ đã kịp thời khắc phục nên không xảy ra thiệt hại lớn.

Nếu như những năm trước, nỗi lo thường trực của Thành phố Hồ Chí Minh là tình trạng ngập úng do mưa lớn kết hợp triều cường vào kỳ cao điểm của mùa mưa, thì năm nay, sự xuất hiện sớm của những vụ sạt lở ngay giữa đô thị đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác phòng, chống lụt bão của chính quyền và các cơ quan chức năng.

Cầu Kênh Ba Bò vừa mới khánh thành đã lộ cả chân móng do sạt lở.

Chủ động phương án “4 tại chỗ”

Trước những diễn biến phức tạp của thời tiết và tình hình thiên tai, nhất là vấn nạn sạt lở bờ sông, kênh, rạch, vỡ đê bao, bờ bao… vừa qua UBND Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành quyết định kiện toàn “Ban Chỉ huy PCLB thành phố” thành “Ban Chỉ huy PCLB và TKCN thành phố”, gồm 29 thành viên, do ông Nguyễn Trung Tín, Phó chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh làm Trưởng ban. Tại Hội nghị triển khai công tác phòng, chống lụt, bão, thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và phòng, chống cháy rừng năm 2010, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh  Lê Hoàng Quân đã yêu cầu Chủ tịch UBND các quận, huyện trọng điểm như: quận 12, quận Bình Thạnh, quận Thủ Đức, huyện Cần Giờ, huyện Hóc Môn, huyện Nhà Bè, huyện Củ Chi… cần tập trung chỉ đạo quyết liệt các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công, đảm bảo chất lượng các công trình bờ bao phòng, chống triều cường, chống sạt lở bờ sông, tiêu thoát nước, hoàn thành cơ bản tại các điểm xung yếu trong tháng 6-2010.

Tuy nhiên cho đến nay, phần lớn các công trình xây dựng bờ bao, bờ kè đều chậm tiến độ do vướng công tác đền bù, giải tỏa. Các tuyến bờ bao hiện hữu ở những khu vực xung yếu đều đã “rệu rã”. Không những thế, theo thông báo mới nhất của Ban Chỉ huy PCLB và TKCN thành phố, các vị trí xung yếu đang ngày càng nhiều lên. Hiện đã khảo sát được 45 vị trí có nguy cơ sạt lở cao nằm dọc theo các tuyến kênh, rạch và bờ sông Đồng Nai, sông Sài Gòn. Những địa phương có nhiều điểm có nguy cơ sạt lở nhất là huyện Nhà Bè (13 vị trí), huyện Cần Giờ (10 vị trí), Bình Thạnh (9 vị trí)… Riêng quận Thủ Đức thì hầu hết các phường đều có bờ bao xung yếu. Hầu hết các vị trí sạt lở và có nguy cơ sạt lở cao đều nằm ở những địa bàn đông dân cư. Khi xảy ra tình huống, tính mạng, tài sản của nhân dân bị đe dọa nghiêm trọng. Ban Chỉ huy PCLB và TKCN thành phố khuyến cáo các địa phương cảnh báo để người dân biết và đề phòng, đồng thời chuẩn bị đầy đủ phương án di dời dân ra khỏi những khu vực nguy hiểm. Tinh thần chung là chủ động phòng tránh khi có tình huống xảy ra, đồng thời phát huy “4 tại chỗ” để ứng phó, khắc phục hậu quả.

Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố, Ban Chỉ huy PCLB và TKCN thành phố đã có công văn đề nghị các sở, ban ngành và UBND các quận, huyện hoàn thành các phương án PCLB và TKCN trước ngày 31-7-2010.

Bài và ảnh: THANH KIM TÙNG