Chỉ mới qua 3 tháng của năm 2008, nhập siêu đã đạt tới 7,3 tỷ USD, tăng gấp hơn 5 lần so với cùng kỳ năm trước.

Kết thúc năm 2007, các số liệu thống kê về xuất nhập khẩu cho thấy, kim ngạch nhập siêu đã tăng lên mức kỷ lục mới trong vòng 10 năm qua, tới 14,12 tỷ USD, tăng 178,8% so với năm 2006. Nếu so với kim ngạch xuất khẩu, nhập siêu năm 2007 bằng 29,1% kim ngạch xuất khẩu (năm 2006 chỉ là 12,7%).

Song, kỷ lục nhập siêu này đã bị phá vỡ ở ngay trong quý I năm 2008. Theo số liệu của Bộ Công thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước 3 tháng đầu năm 2008 đạt khoảng trên 13,1 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi giá trị nhập khẩu là 20,6 tỷ USD, tăng tới gần 61% - con số cao nhất từ trước tới nay. Như vậy, chỉ mới qua 3 tháng của năm 2008, nhập siêu đã đạt kỷ lục mới, tới 7,3 tỷ USD, tăng gấp hơn 5 lần so với cùng kỳ năm trước (3 tháng đầu năm 2007 nhập siêu 1,3 tỷ USD). Với đà này, doanh số nhập siêu năm 2008 có thể vượt xa mức dự kiến ban đầu là 17 tỷ USD và trong cuộc họp với các tham tán mới đây, con số này đã được Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên điều chỉnh lên 20 tỷ USD.

Ông Nguyễn Ngọc Hải, Tham tán Thương vụ Việt tại (một trong 6 thị trường nhập siêu lớn của nước ta) lý giải: “Nhập siêu tăng cao là hệ quả của một nền kinh tế không hiệu quả. Đó là cốt lõi của vấn đề”. Theo ông Hải, nền kinh tế không hiệu quả là do nhiều nguyên nhân khác nhau mà trước hết là trình độ điều hành và quản lý một nền kinh tế từ vĩ mô trở xuống còn hạn chế. “Tại sao chúng ta không dám nhìn nhận vấn đề này? Nếu tránh hay quay lại sự thật này thì chúng ta sẽ xử lý giật cục và xử lý từng vấn đề nhỏ một” - ông Hải nói. Như ở , dù ông Lý Quang Diệu và bộ tham mưu rất giỏi, nhưng họ vẫn thuê chuyên gia kinh tế của Hà Lan. Trong khi đó, ở Việt , chúng ta lại chưa có một chính sách từ vĩ mô cho tới vi mô nào dài hạn để khắc phục nhập siêu mà chỉ thiên về đối sách là chính.

Trong cơ cấu nhập siêu, nhập khẩu ô tô hiện nay được xem là “con bệnh”. Theo Tổng cục Thống kê, trong 2 tháng đầu năm 2008, ô tô nguyên chiếc nhập khẩu về đã tăng gấp 6 lần về số lượng (10.000 chiếc) và 4 lần về giá trị (kim ngạch nhập khẩu tăng 328%). Nguyên nhân của sự gia tăng này là thời gian gần đây, do VND mạnh lên so với USD đáng kể nên giá xe nhập khẩu đã rẻ đi trông thấy. Với giá USD trên thị trường tự do chỉ còn 15.500 VND/USD, theo tính toán, 1 chiếc xe nhập khẩu có giá 50.000 USD, khách hàng sẽ giảm được 20 triệu đồng. Như vậy, giá nhiều mẫu xe nhập khẩu đã ngang bằng xe lắp ráp trong nước. Vì vậy, nhiều khách hành đã lựa chọn xe nhập khẩu…

Để đối phó với việc nhập khẩu ô tô tăng vọt, mới đây, Bộ Tài chính đã đưa ra quyết định “giật cục”, đó là tăng thuế đối với mặt hàng ô tô mới nguyên chiếc dùng chở người từ 60% lên 70%; thuế tuyệt đối của ô tô đã qua sử dụng nhập khẩu có mức tăng trung bình 10% kể từ ngày 26-3. Liệu với giải pháp tăng thuế này, chúng ta có hạn chế được đà tăng nhập khẩu ô tô hay không? Câu hỏi này hãy để thực tế trả lời, trong khi thực tế gia tăng nhập khẩu của các hãng ô tô càng cho thấy rõ những thất bại của chính sách bảo hộ ngành sản xuất ô tô trong nước suốt 16 năm qua. Và chúng ta sẽ còn tiếp tục lúng túng với nhập siêu hơn nữa khi thị trường nước ngoài sẵn sàng đợi Việt mở cửa hoàn toàn thị trường bán lẻ từ năm 2009.

Để giảm nhập siêu, theo các chuyên gia, có 2 cách duy nhất là: giảm nhập khẩu và tăng xuất khẩu. Nếu chọn giải pháp hạn chế nhập khẩu thì đây là một biện pháp tiêu cực. Bởi, trong cơ cấu nhập khẩu năm 2007, theo phân tích của Trung tâm Thông tin thương mại (Bộ Công thương), riêng các mặt hàng máy móc, thiết bị phụ tùng chiếm 33,4% lượng hàng nhập khẩu; các loại nguyên - nhiên - vật liệu cho sản xuất: 45,83%... Như vậy, một trong những nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng nhập siêu tăng cao hiện nay là do nhu cầu nhập khẩu các nguyên vật liệu dành cho sản xuất hàng xuất khẩu. Hay nói cách khác, nếu không gia tăng nhập khẩu thì sẽ không có con số kim ngạch xuất khẩu cao. Điều này phản ánh đầy đủ về thực trạng nền sản xuất trong nước của Việt Nam nhiều năm qua còn yếu, nhất là công nghiệp phụ trợ, nên khi mở cửa, hội nhập thì cùng với kỳ vọng đẩy mạnh xuất khẩu, chúng ta phải nhập khẩu tới 70-80% nguyên phụ liệu mới đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Như vậy, xem ra đẩy mạnh xuất khẩu là biện pháp tích cực hiện nay trong việc giảm nhập siêu.

Ngoài ra, việc thiết lập một chính sách dài hạn để khắc phục nhập siêu phải được đặt ra, thay vì chỉ thiên về các đối sách như hiện nay. Cách đây chưa đầy 2 năm, một đề án về giảm nhập siêu đã được các nhà hoạch định chính sách Bộ Thương mại trước đây đưa ra trình và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nhưng theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên, đề án này đến nay đã bị lỗi thời. “Điều này thể hiện sự yếu kém, không theo kịp thời cuộc của chúng ta” - ông Biên nói. Vào cuối tháng 2/2008, các quan chức và chuyên gia của Bộ Công thương lại tiếp tục bắt tay vào nghiên cứu và đệ trình Chính phủ một bản đề án kiềm chế nhập siêu mới. Liệu đề án mới này có phát huy tác dụng hay lại đi vào lối mòn của đề án 2 năm trước đây?.

Thuận Du (Báo Tiếng nói Việt )