QĐND - “Đại bản doanh” của các chuyên gia Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) giúp xây dựng Thông tấn xã Lào (KPL) nằm ở Phu Khe, tỉnh Sầm Nưa. Trước năm 1975, nơi đây máy bay Mỹ ném bom liên tục suốt ngày đêm. Năm lần lán trại ngoài cửa hang bị bom đạn Mỹ tàn phá, nhưng cánh sóng thông tấn truyền tải tiếng nói chính nghĩa của Đảng, Nhà nước và Mặt trận Lào yêu nước tới cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trong nước và tới bạn bè quốc tế, không một giờ đứt đoạn.

Trung tướng Nguyễn Quốc Thước (đứng giữa), nguyên Tư lệnh Quân khu 4, chụp ảnh kỷ niệm với một số chuyên gia Việt Nam từng giúp Lào, hồi năm 2009.

Trong bài “Chuyên gia TTXVN-Những chiến sĩ trên đất Lào” đăng trong sách hồi ký tập 4 do Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin xuất bản quý III năm 2014, bác Phan Sĩ Quán, 87 tuổi, một chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam, một chuyên gia giúp Lào suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ, đã viết: Chuyên gia các ngành của Việt Nam cũng như quân tình nguyện hoạt động ở Lào đều được nhân dân nước bạn gọi một cách trìu mến “Ai noọng” (Anh em). Các ông bà cao tuổi thường xưng hô “ bố-con”, “mẹ-con”. Riêng chuyên gia TTXVN trở lại thăm chiến trường xưa, trong các cuộc đón tiếp thân tình, ấm cúng của những đồng nghiệp, đồng chí Văn-thoong Phôm-chăn-hương, nguyên Tổng giám đốc KPL, đã bày tỏ những lời từ đáy lòng: “Đón các đồng chí, chúng tôi không dùng cụm từ “cựu chuyên gia”, vì không bao hàm đầy đủ ý nghĩa cao cả. Đối với những chuyên gia TTXVN giúp KPL trong thời kỳ gian khó nhất, chúng tôi gọi các đồng chí là “A vu xổ” (Bạn Lào thường dùng cụm từ “A vu xổ” đối với những người được tôn kính)”.

Các chuyên gia TTXVN lăn lộn ở chiến trường Lào đúng là những chiến sĩ thực thụ. Sự chịu đựng gian khổ, hy sinh của các anh chẳng khác gì những chiến sĩ xông pha ngoài trận mạc. Một chuyên gia kỳ cựu trong ngành thông tấn đã kể lại rất chi tiết, cụ thể tên từng người, thời gian, địa điểm, diễn biến theo sát từng bước chân của các “chiến sĩ” thông tấn. Xin nêu một đoạn viết nói về tổ Thông tấn xã tại Nam Lào.

..."Tổ có 3 người, Vũ Viết Thành là phóng viên, làm tổ trưởng. Một điện báo viên tên Cường và một phóng viên tên Thoong Đăm. Họ sống giữa rừng rậm, nhà ở làm bằng tre nứa, lợp lá “bay toong”, có chuồng nuôi gà lợn. Để có gạo ăn, các anh phải đến Tổng kho nằm trên Đường Trường Sơn, đi về mất 3 ngày, qua núi cao vực thẳm, qua nhiều đoạn đường “tọa độ”. Có lần trên đường về cùng mấy anh em chuyên gia tổ khác, đoàn lọt vào tọa độ B52 rải thảm. Cây rừng bị bom phát ngang, đất đá khói bom phủ kín. Nhờ nấp nhanh vào một gốc cây săng lẻ, tổ trưởng Thành thoát nạn. Bị lạc đoàn, một mình anh vác gạo đi về hướng Tây, nơi cơ quan đóng ở Na Tơi (tỉnh Xa-văn-na-khệt) thì nhận được tin địch mở chiến dịch đánh chiếm vùng giải phóng. Đoàn chuyên gia cùng tổ Thông tấn xã được lệnh chuyển đến địa điểm mới. Lại tiếp tục hành quân ngày này qua ngày khác, mang vác đồ nghề, leo dốc, vượt đèo. “Khi lên, mặt úp vào vách đá/ Khi xuống, lưng phơi nắng lửa hầm” (Thơ Vũ Viết Thành). Vừa đến địa điểm mới ở phía Nam tỉnh Miền Đông, Hạ Lào, đào xong hầm trú ẩn, đặt máy thu phát tin, trèo lên cây cao mắc ăng-ten xong, lại có lệnh hỏa tốc theo các cánh quân của ta tiến đánh sâu vào vùng địch hậu Hạ Lào. Lại hành quân! Cường và Thoong Đăm vác máy thu phát 15W, 2 bộ ăng-ten, gạo ăn đường. Tổ trưởng Thành đeo máy quay ga-vô-nô, một lồng gà có 4 gà con, khoác khẩu K54 đi trước. Chiều tối nghỉ tại một bản bỏ hoang không có dân, cây dại ngập đầu. Vừa đặt đồ đoàn xuống, một quả bom nổ chậm phát nổ, cách chỗ nghỉ không xa. Một chuyên gia kinh tế tên là Phương quê ở Thái Bình, hy sinh tại chỗ…

Một hôm khác đang phiên lên sóng, một quả bom tấn nổ cách lán hầm 30m, cây đổ làm hầm sập. Thành và Thoong Đăm bị hất ra khỏi ghế. Cường-điện báo viên, nằm sấp bất động, máy 15W đè lên lưng. Hai anh em thay nhau làm hô hấp nhân tạo, hồi lâu Cường mới tỉnh. Ngay chạng vạng tối đó, anh em lại trèo lên cây mắc ăng-ten, kê lại máy phát tin, quay ga-vô-nô, tiếp tục phát sóng. Tin, bài phản ánh về chiến thắng của quân và dân Lào mùa xuân 1968 đã kịp thời gửi về Tổng xã Phu Khe. Ba anh em ôm lấy nhau nhảy cẫng lên reo hò vì được nghe buổi phát thanh đêm của Đài Phát thanh Pa-thét Lào đưa tin chiến thắng nóng hổi của quân và dân Nam Lào tới mọi miền đất nước và quốc tế.

Chỉ như vậy thôi cũng đã phần nào phản ánh rõ nét những khó khăn, hy sinh mà các “chiến sĩ” TTXVN phải đối mặt để thực thi nghề nghiệp cũng như giúp Bạn xây dựng Thông tấn xã Lào có đủ cán bộ, phóng viên tin ảnh, nhân viên kỹ thuật. Các chuyên gia TTXVN thật xứng đáng với sự tôn vinh của các đồng nghiệp Lào bằng  cụm từ “A vu xổ”.

Bài và ảnh: NGUYỄN THẾ NGHIỆP