LTS: Nhân dịp Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) phối hợp với Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng (Học viện Chính trị-Hành chính Quốc gia) tổ chức Hội thảo khoa học “Giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Quân đội nhân dân xin trích giới thiệu một số tham luận được trình bày tại Hội thảo.

* Đồng chí Hữu Thọ, nguyên Trưởng ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương:

Ý nghĩa thực tiễn và tính thời sự nóng hổi

Toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang tiến hành Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, do đó cuộc Hội thảo “Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” có ý nghĩa quan trọng nhằm thúc đẩy Cuộc vận động đạt hiệu quả thiết thực về nhiều mặt. Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên… Trong tác phẩm Đạo đức cách mạng, sau khi nêu rõ “thói quen và lạc hậu cũng là kẻ địch to, nó ngấm ngầm cản trở cách mạng tiến bộ” cho nên phải đổi mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập kẻ địch thứ hai là chủ nghĩa cá nhân. Tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân tập trung đề cập “kẻ thù thứ hai” mà Người cho là mẹ đẻ ra các thói hư tật xấu của cán bộ, đảng viên khi Đảng cầm quyền.

Người cho rằng: người mắc chủ nghĩa cá nhân thì “việc gì cũng chỉ muốn mọi người vì mình”. Tuy nhiên, khi chỉ ra phải đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân. Người khẳng định: “Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng, của bản thân và gia đình. Nếu những lợi ích cá nhân đó không trái với tập thể thì không phải là xấu”.

Khi nói về tác hại của chủ nghĩa cá nhân, Người nhấn mạnh: “Do chủ nghĩa cá nhân mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô hủ hoá, lãng phí, xa hoa. Họ tham danh, trục lợi, tham địa vị, quyền hành, họ tự cao, tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán, chuyên quyền. Họ xa rời quần chúng, xa rời thực tế, mắc bệnh quan liêu, mệnh lệnh. Họ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập tiến bộ… Do chủ nghĩa cá nhân mà sinh mất đoàn kết, thiếu tính tổ chức, tính kỷ luật, kém tinh thần trách nhiệm, không chấp hành đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, làm hại đến lợi ích của cách mạng, của nhân dân”.

Đọc lại những dòng viết này vào những ngày này, khi liên hệ với thực tiễn, tôi như thấy Người đang nhìn chúng ta vừa âu yếm với tình thương bao la, vừa nghiêm khắc với cháu con khi chưa làm được những điều Người dặn lại. Bởi lẽ, Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 3, khóa X (tháng 7-2006) vừa qua đã đánh giá rất rõ điều này. Nghị quyết chỉ rõ “Cuộc đấu tranh còn nhiều hạn chế, khuyết điểm, hiệu quả thấp. Tham nhũng, lãng phí vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu nhiều mặt, làm giảm lòng tin của nhân dân, là một nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ”.

Trong cuộc đấu tranh về tư tưởng, đạo đức, lối sống, bao giờ cũng phải giải quyết mối quan hệ giữa xây và chống, phòng ngừa và đấu tranh; về cơ bản và lâu dài thì bao giờ cũng lấy xây và phòng ngừa là chính, khuyến khích và phát huy những cái tốt đẹp để át đi cái xấu. Đó là tư tưởng xuyên suốt của Nguyễn Ái Quốc. Người cho rằng, một tấm gương sáng có thể hiệu quả hơn nhiều bài diễn thuyết. Và vào cuối đời, Người trực tiếp chỉ đạo viết sách Người tốt-Việc tốt để nêu gương sáng cho mọi người cùng làm theo. Do đó, sau khi nêu lên những tác hại của chủ nghĩa cá nhân, trong tác phẩm quan trọng này Người đã nêu lên 5 giải pháp để khắc phục chủ nghĩa cá nhân.

40 năm đã qua, Đảng, Nhà nước có nhiều nghị quyết, hướng dẫn triển khai thực hiện, tôi nghĩ là không có biện pháp nào mới hơn, chỉ có điều các biện pháp đó đều làm chưa tốt; có biện pháp làm rất ít hiệu quả. Vì vậy, các tiêu cực do chủ nghĩa cá nhân sinh ra vẫn cứ phát triển ngày một nghiêm trọng. Từ “một số ít” đến “một số”, “một số không nhỏ” mắc tiêu cực; từ chỗ chỉ là cán bộ sơ cấp, trung cấp, cán bộ thừa hành, tới chỗ “không ít cán bộ chủ chốt các cấp, các ngành, kể cả cán bộ cao cấp còn thiếu gương mẫu trong giữ gìn phẩm chất, đạo đức” như Nghị quyết Trung ương 3 đã khẳng định. Tôi nhớ, tại buổi bế mạc Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 3 (khoá X), trong bài phát biểu, đồng chí Tổng bí thư phân tích: “Nhìn xuyên suốt cả nhiệm vụ đấu tranh thì phòng ngừa là chính. Nhưng trước tình hình bức xúc hiện nay, phải hết sức coi trọng việc kiên quyết đấu tranh, phát hiện, xử lý kịp thời, cũng là để răn đe, là một biện pháp phòng ngừa”.

Cuộc đấu tranh khắc phục chủ nghĩa cá nhân vị kỷ là một nhiệm vụ lâu dài nhưng trong tình hình hiện nay lại có ý nghĩa cấp bách, do đó tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân có ý nghĩa thực tiễn mang tính thời sự nóng hổi.

* Phó giáo sư Lê Mậu Hãn:

Lời nhắc nhở còn nguyên giá trị

Với chủ đề: “Một Đảng và mỗi người, hôm qua là vĩ đại, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người ngợi ca, nếu không còn trong sáng nữa”, PGS Lê Mậu Hãn (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) tập trung phân tích trách nhiệm của Đảng cầm quyền trong giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho đội ngũ đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Khi chính Đảng của giai cấp công nhân đã nắm chính quyền, ngoài việc phải nâng cao trình độ lý luận và năng lực công tác, cần phải đặc biệt coi trọng “nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” vì chủ nghĩa cá nhân sẽ làm suy thoái ngày càng trầm trọng phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên nắm giữ quyền lực nhà nước…

Những lời cảnh báo của Bác Hồ trong tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân có giá trị thực tiễn nóng hổi, nhắc nhở chúng ta, trước hết là tổ chức của Đảng và bộ máy chính quyền các cấp phải tiếp tục, triệt để, đấu tranh để khắc phục, loại trừ ra khỏi hàng ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước sự tha hóa, biến chất về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu, đẩy lùi nguy cơ lớn đang đe dọa sự sống còn của Đảng, của chế độ. Nếu không ngăn chặn, đẩy lùi, để cho nguy cơ đó tiếp tục gia tăng thật khó tránh khỏi dẫn đến sự sụp đổ của Đảng, của chế độ, do biết bao công sức, mồ hôi, xương máu của chiến sĩ, đồng bào cả nước phấn đấu tạo dựng nên.

Trong tình hình hiện nay, trước hết và cấp bách cần chỉnh đốn Đảng, tiếp tục thực hiện Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” đi vào chiều sâu, gắn học tập với hành động, nói đi đôi với làm. Song cần kết hợp giáo dục đấu tranh với thực hiện đấu tranh phê bình, kỷ luật loại trừ các phần tử thoái hóa ra khỏi tổ chức của Đảng và Nhà nước; đặc biệt phải dùng pháp luật để trị, kiên quyết trị cho kỳ hết như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố và thực thi ngay từ những ngày đầu chính quyền cách mạng.

Một chế độ được ổn định và phát triển không chỉ dựa vào giáo dục mà phải thực hiện quyền tự do dân chủ, thưởng phạt nghiêm minh, thực hiện nghiêm túc tính pháp trị của chế độ dân chủ theo tư tưởng pháp quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

* Cử nhân Nguyễn Thị Quang, cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh:

Bác cân nhắc “chống” hay “quét sạch”

Bộ sưu tập bản thảo bài báo Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gây ấn tượng đặc biệt đối với du khách mỗi khi đến tham quan Bảo tàng Hồ Chí Minh. Xem bộ sưu tập, chúng ta hiểu rõ quá trình hình thành tác phẩm là một quá trình làm việc hết sức khoa học, dân chủ và đầy tâm huyết của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong Biên niên tiểu sử Hồ Chí Minh có ghi: “Ngày 25-1-1969, 7 giờ 30 sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với đồng chí Tố Hữu về bài viết nhân dịp kỷ niệm ngày 3 tháng 2 sắp tới”. Hôm đó, Bác mặc chiếc áo len màu be, bên ngoài là chiếc áo gụ nhạt màu. Bác nêu từng vấn đề trong bài viết và trao đổi với đồng chí Tố Hữu. Trong dự thảo, lúc đầu đồng chí Tố Hữu lấy đầu đề là “Nâng cao đạo đức cách mạng”, sau bổ sung thêm mệnh đề “Phải chống chủ nghĩa cá nhân”. Bác cẩn thận cân nhắc, gợi ý nên dùng đầu đề nào: “Đập nát”, hay “chống”, hay “rửa sạch”, hay “quét sạch” chủ nghĩa cá nhân. Cuối cùng Bác chọn đầu đề cho bài viết là “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”.

Sau khi bản dự thảo lần đầu được sửa chữa, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho đánh máy thành nhiều bản, gửi đến từng đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị yêu cầu nghiên cứu và góp ý kiến. Các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị đã đọc, nghiên cứu và góp ý cho bản thảo bài viết của Bác.

Chiều ngày 30-1-1969, Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với đồng chí Tố Hữu về bài viết, xem lại các ý kiến góp ý, bổ sung vào bản thảo. Sau khi đọc kỹ bản sửa cuối cùng của Bác, đồng chí Tố Hữu thưa rằng: “Bác đã chữa hết cả rồi”. Bác mỉm cười độ lượng và nói: “Bác sửa nhưng vẫn giữ nguyên ý chính của bài là “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”. Cái đó là quan trọng nhất”. Đồng chí Tố Hữu đề nghị Bác chuyển vế sau thành vế trước, vì nói chung cán bộ, đảng viên ta là tốt, ưu điểm là cơ bản, chỉ có một số ít thoái hóa biến chất, nên đặt đầu đề như Bác có vẻ mạnh quá. Bác hỏi đồng chí Vũ Kỳ: “Ý kiến chú thế nào?”. Đồng chí Vũ Kỳ đồng ý với ý kiến đề xuất của đồng chí Tố Hữu. Cuối cùng, Bác đồng ý với ý kiến của hai đồng chí, nhượng bộ đổi tên đầu bài thành Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nhưng ở trong bài thì dứt khoát phải để nguyên ý Bác “Quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng”.

* GS-TS Hoàng Chí Bảo, Hội đồng Lý luận Trung ương:

Giá trị của tác phẩm - nhìn từ thực tế hiện nay

Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân là sự phát triển nhất quán dòng tư tưởng đạo đức học Mác-xít của Hồ Chí Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng là một bộ phận không thể tách rời hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung. Đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh đã nâng chính trị lên tầm đạo đức học chính trị, làm cho hoạt động chính trị của con người và tổ chức được bảo đảm bởi văn hóa chính trị với cái cốt lõi của nó là đạo đức, là thực hành văn hóa đạo đức trong chính trị.

Giá trị của tác phẩm là ở chỗ đã tổng kết lý luận và thực tiễn về đạo đức cách mạng, trong đó sức sống của nó là sự gương mẫu thực hành đạo đức của cán bộ, đảng viên, nó là một giá trị làm nên sự vĩ đại và cao thượng của một Đảng cách mạng... Người chỉ rõ, thắng lợi của cách mạng là nhờ ở sức mạnh đạo đức ấy trong chiến đấu, trong sản xuất, trong xây dựng CNXH. Đảng đã đào tạo một thế hệ thanh niên cách mạng hăng hái, dũng cảm, họ là những bông hoa tươi thắm của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là niềm tự hào của Đảng và của nhân dân. Tổng kết này là sự khẳng định giá trị bản chất và truyền thống của Đảng.

Sau khi vạch rõ những thói xấu của chủ nghĩa cá nhân mà một số cán bộ đảng viên đã mắc phải, Người chỉ ra cách sửa chữa hết sức cụ thể, rõ ràng, mà ngày nay ta thường gọi là giải pháp. Với toàn Đảng, phải hết sức coi trọng việc tăng cường giáo dục trong toàn Đảng về lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, đường lối chính sách của Đảng, về nhiệm vụ và đạo đức đảng viên. Người lưu ý mỗi tổ chức Đảng và mỗi đảng viên phải thực hành phê bình và tự phê bình nghiêm chỉnh. Người đặc biệt chú trọng việc quần chúng thật thà phê bình cán bộ, đảng viên. Đảng phải hoan nghênh và khuyến khích quần chúng làm việc đó. Ở đây nổi lên một tư tưởng lớn mà Người đề ra từ rất sớm: dựa vào dân mà xây dựng Đảng. Người cũng nêu rõ yêu cầu: giữ nghiêm chế độ sinh hoạt Đảng, tăng cường công tác kiểm tra của Đảng, đòi hỏi công tác này phải thường xuyên, chặt chẽ. Lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân phải đặt lên trên hết, trước hết, phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng. Muốn vậy phải bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và tính kỷ luật, tôn trọng quần chúng, gần gũi quần chúng, sát thực tế, gắng sức học tập rèn luyện về mọi mặt. Theo Hồ Chí Minh, đó là cách thiết thực nhất để kỷ niệm ngày thành lập Đảng… Tác phẩm này cũng như nhiều tác phẩm khác của Hồ Chí Minh mang một đặc điểm là tính hướng dẫn tư tưởng đi liền với sự thúc đẩy hành động. Đặc điểm ấy lại thể hiện sinh động qua một hình thức biểu đạt rất đúng với phong cách của Người: chữ ít nhất mà nghĩa nhiều nhất, đem cái tối thiểu của ngôn từ để tải cái tối đa tư tưởng.

Giá trị và bài học ấy qua 40 năm vẫn còn nguyên vẹn tính mới mẻ, tính thời sự, tính hiện đại cho ngày hôm nay, khi Đảng ta đã có lịch sử 79 năm, khi Đảng ta đang đẩy mạnh xây dựng Đảng, coi đó là khâu then chốt, và trong tình hình hiện nay, xây dựng Đảng không chỉ là xây dựng về chính trị-tư tưởng-tổ chức mà còn là xây dựng Đảng về đạo đức, lối sống. Đảng trong sạch vững mạnh phải là một Đảng của đạo đức và văn minh.

* Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Văn Bính:

Chặn đứng nguy cơ tha hóa

Cùng với bản Di chúc lịch sử được hoàn thành vào tháng 5-1969, bài báo Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân xứng đáng được coi là một di chúc tinh thần mà Bác Hồ để lại cho Đảng ta, cho dân tộc ta. Đã 40 năm trôi qua, trên đất nước ta đã trải qua bao đổi thay, nhưng tinh thần và nội dung của bài báo vẫn còn sống mãi.

Hơn 20 năm tiến hành đổi mới, đất nước ta đã thu được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực, đặc biệt trên lĩnh vực sản xuất vật chất. Đó là sự thực không thể chối cãi. Nhưng có một sự thật khác không vui và cũng không thể phủ nhận. Đó là sự xuống cấp về đời sống tinh thần của xã hội, đặc biệt sự suy thoái về đạo đức đang diễn ra trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên.

Bác Hồ từng nói, trong mỗi con người đều có sẵn cái thiện và cái ác, gặp hoàn cảnh tốt, cái thiện thắng; gặp môi trường xấu, cái ác sẽ nổi lên. Điều quan trọng đối với mỗi cán bộ, đảng viên là phải chiến thắng kẻ thù nguy hiểm nhất của đạo đức cách mạng: Đó là chủ nghĩa cá nhân. Bác Hồ viết: “Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể. Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy”. Nó là mẹ đẻ ra tất cả mọi tính hư nết xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, kèn cựa, nhút nhát, lãng phí, tham ô… Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng, chủ nghĩa xã hội”.

Điều đáng lưu ý, nếu trước đây chủ nghĩa cá nhân mới chỉ là sự tham lam, ích kỷ, sự kiêu ngạo, kèn cựa, đố kỵ,… trong một số rất ít cán bộ, đảng viên, thì ngày nay, nó đang trở thành lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, nhất là một số người có chức, có quyền. Có nghĩa là quyền lực đang trở thành một phương tiện hữu hiệu để bọn thoái hóa sử dụng nhằm thực hiện những mưu đồ ích kỷ, đen tối, hại dân, hại nước. Chính trong bối cảnh đó, làm theo lời dạy của Bác Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, đòi hỏi phải làm trong sạch bộ máy của Đảng, của Nhà nước bằng những cơ chế chính sách chặt chẽ, nhằm chặn đứng nguy cơ tha hóa của bộ máy công quyền.

Kinh nghiệm chỉ ra rằng, khi cuộc sống của con người chỉ quẩn quanh trong những lo toan nhỏ bé cho cá nhân mình và cho gia đình mình; khi ý thức trách nhiệm và tình cảm đối với cộng đồng xã hội bị tàn lụi; khi con người không thường xuyên tiếp nhận những sự giúp đỡ, sự kiểm tra và giám sát của xã hội, thì ý thức đạo đức sẽ suy yếu dần và chủ nghĩa cá nhân có điều kiện phát triển. Chính vì vậy, việc tạo ra những cơ chế, chính sách buộc mỗi cán bộ, đảng viên phải trở thành hạt nhân trong các phong trào quần chúng, và phải thường xuyên tiếp nhận sự kiểm tra giám sát của quần chúng, sẽ là biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân.