Khi nghe tin Nhà máy sản xuất tinh bột sắn, thuộc Tập đoàn Vedan Việt sẽ được xây dựng trên địa bàn, nhân dân thôn Mỹ Tân và Mỹ Lạc (Kỳ Sơn, Kỳ Anh, Hà Tĩnh) vô cùng vui mừng. 73 hộ dân ở hai thôn đã tự nguyện rời khỏi mảnh đất sinh sống bao nhiêu năm để đến vùng đất mới, vùng tái định cư. Nhưng có ai ngờ...

Không đất canh tác, đành phải chuyển nghề

Ngày , Công ty CP hữu hạn Vedan Việt trình đơn lên UBND tỉnh Hà Tĩnh xin thuê đất xây dựng nhà máy sản xuất tinh bột sắn tại xã Kỳ Sơn, huyện Kỳ Anh, với thời hạn 35 năm. Hơn một năm sau, ngày , Công ty nhận được thông báo bàn giao mặt bằng đất.

Đến nay công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng đã hoàn tất. 73 hộ dân trong diện di dời đã đến những vùng đất mới. Trong số 73 hộ phải di dời có 39 hộ đến khu tái định cư. Tại đây, mỗi hộ được cấp 400m² và phải nộp 8.350.000đồng. Hộ dân đến định cư đầu tiên là vào đầu tháng 7-2007 và hộ sau cùng là vào tháng 4-2008.

Bà Lê Thị Ân bên mảnh đất và ngôi nhà không thể xây cất.

Khu tái định cư, ngổn ngang giống như có cơn bão vừa đi qua và vắng lặng đến lạ lùng! Sau hơn một giờ đồng hồ đi bộ hết một km đường đất đá lổn nhổn, chúng tôi mới bắt gặp cư dân đầu tiên của khu là chị Dương Thị Thảo. Chị Thảo cho biết: “Để có được con đường đất đá lô nhô như các anh vừa đi, người dân trong khu phải đấu tranh ghê lắm đó. Có đường nhưng nước sinh hoạt thì chưa! Đa phần dân ở đây cũng chưa có nước giếng để sinh hoạt; mỗi giếng ở làng cũ được bồi thường một triệu đồng, nhưng bây giờ để khoan một cái giếng dùng được trên đỉnh núi ở làng mới ít nhất cũng phải chi tới 4 triệu đồng”. Anh Lê Văn Tưởng, một cư dân khác cho biết thêm: “Chúng tôi khổ quen rồi, chưa có nước thì có thể đi gánh, vất vả một chút nhưng cũng còn đỡ. Điều lo nhất là hiện nay cả 39 hộ dân tái định cư không có lấy một tấc đất để canh tác. Một năm, nếu có đất người dân sẽ có hai vụ thu hoạch. Không có đất canh tác, nhiều người trong xóm tái định cư này đành “đổi nghề”. Đàn bà, con gái thì đi làm thuê, đàn ông vào rừng khai thác lâm, thổ sản. Nói cách khác, nghề mới của họ là “phá rừng”. Đây là lý do vì sao khu tái định cư lại vắng vẻ. Anh Tưởng bùi ngùi cho biết, vào rừng khai thác lâm thổ sản nhưng không được là bao. Những người khác thì họ “làm luật”, còn người dân như chúng tôi thì bị kiểm lâm bắt, thu giữ hết.

Giải thích với chúng tôi về vấn đề này, ông Chủ tịch xã Kỳ Lâm nói: Việc xây dựng cơ sở hạ tầng đều do phía Ban đền bù, giải phóng mặt bằng lo. Còn về việc người dân chậm được cấp đất, trách nhiệm thuộc về lãnh đạo huyện, do chưa thống nhất được với Ban dự án rừng phòng hộ. Sự giải thích của ông Chủ tịch xã cho thấy ở đây có sự đùn đẩy trách nhiệm. Quyết định thu hồi đất từ tháng 6-2007 và đến 20-12-2007, Phòng Tài nguyên-Môi trường, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND xã đi khảo sát, bàn và thống nhất về việc giao đất sản xuất cho khu tái định cư. Theo đó, mỗi hộ sẽ được cấp từ 1 đến 2ha đất. Thế nhưng, sau 6 tháng, người dân khu tái định cư vẫn chưa thấy đất đâu. Trưởng thôn Mỹ Lạc cho biết: “Tháng 12-2007 xã có mời cán bộ thôn lên làm việc. Khi được hỏi khi nào người dân có đất, lãnh đạo xã hứa là trong tháng giêng năm 2008 sẽ có, nhưng đến nay vẫn chưa…”.

Có đất ở, vẫn thiếu... nhà

Tuy có đất ở khu tái định cư nhưng nhiều hộ dân trong diện di dời vẫn chưa thể làm được nhà để ở. Có nhiều nguyên nhân. Những gia đình được đền bù số tiền kha khá thì làm được một ngôi nhà tàm tạm, nhưng không phải ai cũng có được may mắn như vậy. Những gia đình được đền bù ít thì không thể làm được nhà. Ví dụ như bà Lê Thị Ân, 83 tuổi có chồng là bộ đội, đã mất. Chúng tôi được biết, cũng như các gia đình khác, bà Ân được cấp 400m². Thế nhưng mảnh đất của bà lại ở ngoài cùng, sát bờ vực. Tuổi cao, sức yếu, kinh tế khó khăn, bà Ân không biết làm sao để có được ngôi nhà mới. Nếu làm được nhà cũng khó trụ nổi với địa hình này, đặc biệt trong mùa mưa bão. Một số hộ khá hơn tuy xây được nhà, nhưng lo sụt lún. Rất mong chính quyền địa phương, cùng các cơ quan chức năng sớm có giải pháp cho vấn đề này, để người dân khu tái định cư thôn Mỹ Tân sớm "an cư, lạc nghiệp".

Bài và ảnh: BÁ THANH