Nhiều năm trở lại đây, tình trạng người nông dân trồng mía bị các doanh nghiệp "ép" chữ đường diễn ra ngày càng phổ biến. Trong vụ mía 2007-2008, bà con nông dân trồng mía ở các tỉnh phía đang hết sức hoang mang, vì phương pháp đánh giá chữ đường; cách cân trọng lượng mía cây của các doanh nghiệp thiếu minh bạch, đã kéo giá mía xuống không tương xứng với chất lượng, sản lượng cây mía. Người nông dân đang phải nếm "vị đắng" từ chính những cây mía do mình trồng…

Nông dân thu hoạch mía. Ảnh: Internet

Vụ mía năm nay, giá thu mua mía cây của Công ty NIVL (Ấn Độ) và Công ty Cổ phần đường Hiệp Hòa là 385.000đ/tấn đối với mía có 10 chữ đường (CCS-đơn vị đo chữ lượng đường trong mía cây). Chưa kịp mừng (vì giá có cao hơn năm trước), thì người nông dân đã phải dè chừng khi quyết định thu hoạch, cân mía cây cho các nhà máy do việc đánh giá chữ đường còn tùy tiện. "Cùng một diện tích mía, thu hoạch cùng thời điểm nhưng các doanh nghiệp (DN) thu mua mía đã đánh giá chữ lượng đường trong mía khác nhau và rất thấp, chênh lệch từ 3 đến 5 loại chữ đường nhằm giảm giá thu mua, gây thiệt hại cho người nông dân. Thực tế này đã làm người dân hoang mang, mất lòng tin vào việc thử chữ đường cũng như việc cân mía cây của các DN, buộc người trồng mía phải giao dịch mua bán qua các thương lái…" - Anh Nguyễn Văn Xông, ở xã Lương Hòa (Bến Lức) bức xúc, cho biết.

Còn theo ông Nguyễn Văn Hết, tổ trưởng tổ trồng mía xã Bình Đức, huyện Bến Lức, người trồng mía ở địa phương không muốn bán mía cho nhà máy vì sợ bị ép chữ đường. Đa số nông dân đã bán mía cây tại ruộng với giá từ 220.000 đến 250.000đ/tấn có chữ lượng 10 CCS. Giải thích về việc này, ông Hết cho biết, hợp đồng tiêu thụ mía giữa DN và nông dân vẫn có, giá thu mua (tại ruộng của bên bán) theo hợp đồng là 350.000đ/tấn 10 CCS. Tuy nhiên, nông dân mang mía đến bàn cân của DN thì DN cho chữ đường rất thấp, chỉ còn 6-8 CCS, tức là giảm từ 150.000 đồng đến 200.000 đồng/tấn, tiền thu được chỉ còn từ 150.000 đến 200.000 đồng/tấn. Việc thông báo kết quả CCS chậm và chậm thời gian trả tiền theo cam kết cũng làm người dân chán nản…

Tình trạng này cũng diễn ra khá phổ biến ở Tây Ninh. Ông Trần Nuôi, một người trồng mía kỳ cựu với quy mô khá lớn ở huyện Tân Châu cho biết, sau hơn một tháng vào vụ, Công ty TNHH mía đường Bourbon (SBT) thu mua của ông 80 xe nhưng chỉ có 1 xe đo chữ lượng đường trong mía đạt hơn 9 CCS, còn lại chỉ từ 8,5 CCS trở xuống.

Ông Nguyễn Mạnh Tường, một nông dân trồng mía ở xã Tân Hội (Tân Châu)-người khá am hiểu về việc đo chữ đường của các nhà máy-cho biết: Cũng trên diện tích trồng mía đó, khi bán cho Nhà máy đường Biên Hòa thì chữ đường đo được tương đương 9,5 CCS, nhưng bán cho Công ty SBT thì chỉ có một xe đo được 9 CCS, còn lại là dưới 8,5 CCS.

Bà Tô Thị Đào, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Hội, huyện Tân Châu và cũng là người trồng mía, nêu con số so sánh: Cũng cùng khu vực trồng mía, cùng một giống mía, bán cho Công ty cổ phần đường Nước Trong thì đo chữ đường được hơn 10 CCS, nhưng khi bán cho Công ty SBT thì chỉ đo được hơn 8 CCS…

Theo ông Lê Văn Thuận, Trưởng phòng kinh tế huyện Bến Lức (Long An), DN muốn tồn tại và phát triển, phải đầu tư vùng nguyên liệu và cùng Nhà nước đầu tư cơ sở hạ tầng để nông dân an tâm sản xuất. Việc thử chữ đường của các DN dứt khoát phải công khai, minh bạch vì đây là lợi nhuận, là vấn đề mà người nông dân trồng mía rất bức xúc…

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tây Ninh đã có văn bản gửi các nhà máy chế biến đường trong tỉnh, nhấn mạnh: "Mía của nông dân đã đủ năm tuổi, khi giao mía, nhà máy đánh giá chữ đường rất thấp, phần lớn chỉ hơn 7 CCS, có ruộng mía chỉ được đánh giá có 4-5 CCS. Mía cùng một thửa ruộng, khi giao cho hai nhà máy thì kết quả đo chữ đường chênh lệch nhau khá lớn…".

Tình trạng trên gây bức xúc cho những người trồng mía có hợp đồng với các DN. Nhiều nông dân đã đặt câu hỏi ngờ vực: Việc đo chữ đường của DN có điều gì đó mập mờ, thiếu trung thực?

Thời gian qua, nhiều giải pháp kỹ thuật trong việc thâm canh cây mía được địa phương đẩy mạnh nhằm tăng năng suất, nâng cao chất lượng, giúp người trồng mía tăng thu nhập. Thế nhưng, nông dân làm ra nguyên liệu vẫn bị DN ép chữ lượng CCS. Đến nay, chưa có một "cơ quan trọng tài" nào đứng ra phân xử, dù nhiều năm qua, các cơ quan quản lý Nhà nước đều đã biết việc này. Không những thế, theo ông Trần Minh Tùng, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Long An, do tập trung đầu tư phát triển công nghiệp nên sắp tới vùng mía nguyên liệu ở Long An sẽ giảm khoảng 4.000ha, nguy cơ không cung cấp đủ nguyên liệu cho hai nhà máy chế biến đường trên địa bàn. Tăng thêm diện tích trồng mía là rất khó. Hơn nữa, do những vướng mắc trong quan hệ giữa người nông dân trồng mía và DN chưa được giải quyết rốt ráo, nông dân đang chuyển đổi diện tích trồng mía sang loại cây trồng khác (riêng tại huyện Bến Lức, diện tích trồng mía vụ này đã giảm hơn 400ha). Hiện tỉnh Long An đang đề nghị DN sản xuất, chế biến đường cần phối hợp với Sở, Trung tâm khuyến nông và địa phương nghiên cứu các giống mía mới có chất lượng, đẩy năng suất lên 70 tấn/ha, nâng chữ đường lên 12 CCS, tạo điều kiện giúp bà con nông dân ở các vùng trồng mía ổn định sản xuất, nâng cao năng suất…

Thực tế trên cho thấy, việc xây dựng vùng nguyên liệu mía với những chính sách hỗ trợ của các địa phương đến nay vẫn chưa đủ thu hút người trồng mía. Cùng với việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, đưa các giống mía năng suất cao, thích nghi kháng sâu bệnh tốt, để bảo đảm vùng nguyên liệu mía, rất cần có sự liên kết chặt chẽ, hài hòa lợi ích giữa người trồng mía và các DN chế biến đường. Việc cần làm ngay là nhanh chóng giải quyết những vướng mắc trong quan hệ mua, bán giữa người nông dân trồng mía và các DN, đánh giá đúng, khách quan, công khai chữ lượng đường trong mía, cân đong chính xác, minh bạch, bảo đảm quyền lợi cho người dân. Các cơ quan quản lý Nhà nước tại địa phương cần đứng ra làm "trọng tài" giám sát xử lý những mâu thuẫn này. Làm được như vậy, không những giúp người nông dân yên tâm sản xuất, mà còn kích thích việc nâng cao năng suất, chất lượng, góp phần giúp ngành mía đường trong nước đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm đường được sản xuất từ nước ngoài.

LONG CHÂU SA