Nông dân Trần Thanh Hùng lai chọn giống lúa NV1 và NV2

Những tưởng chuyện sản xuất giống lúa là việc của các nhà khoa học, viện nghiên cứu, vậy mà tại tỉnh An Giang, từ năm 2006 đến nay đã đào tạo hơn 3.620 nông dân sản xuất giống lúa và hàng trăm cán bộ kỹ thuật nông nghiệp. Nhờ vậy, tỉnh đã “tự cung” được 9.731ha giống phục vụ khoảng 90% nhu cầu giống cho sản xuất. Đó là thắng lợi Dự án CBDC-BUCAP tại An Giang, là một tỉnh có phong trào sản xuất giống lúa cộng đồng phát triển mạnh nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

“Trí thức hóa nông dân”

Trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Phát triển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) - Đại học Cần Thơ và Sở Nông nghiệp - Phát triển nông thôn An Giang, giai đoạn 2006-2009, Dự án CBDC – BUCAP được triển khai trên địa bàn tỉnh này.

Thạc sĩ Huỳnh Đào Nguyên, Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang cho biết, hoạt động sản xuất và cung cấp giống của các tổ giống từng bước trưởng thành, đang lớn mạnh dần về số lượng và chất lượng. Năm 2004 có 64 tổ giống với 704 hộ nông dân, đến năm 2006 có 177 tổ giống với 2.353 hộ nông dân và năm 2009 tăng lên 216 tổ nhân giống (3.339 hộ nông dân). Huyện có nhiều tổ giống và thành viên tham gia, như: Thoại Sơn (17 tổ), Chợ Mới (32 tổ), Phú Tân (18 tổ), Tân Châu (29 tổ)… Nhiều tổ giống trang bị máy cấy, máy gặt đập liên hợp, máy tuốt lúa, máy sấy, máy phân loại và làm sạch hạt giống… chủ động trong khâu sản xuất và giải quyết nhu cầu giống kịp thời vụ.

Từng có nhiều năm gắn bó với đồng ruộng An Giang, Tiến sĩ Lê Thị Dự, Trưởng bộ môn Giống cây trồng Viện Lúa ĐBSCL cho rằng, tỉnh đã “trí thức hóa nông dân” một cách thần kỳ, đột phá trong việc sản xuất giống lúa. Quá trình này được thực hiện từng bước, tiến hành trong nhiều năm, trở thành yếu tố quan trọng góp phần làm nên thành công của Dự án CBDC-BUCAP tại An Giang. Xuất phát từ thực tế, một số nông dân đã qua lớp kỹ năng chọn - tạo giống lúa, có lòng đam mê công việc, đã lai-chọn ra giống lúa mới tại cộng đồng bằng cách chọn giống từ nguồn sẵn có (phục tráng giống), tự lai tạo hoặc chọn lọc từ các nguồn vật liệu phân ly (thế hệ F2-F5) do các viện, trường cung cấp.

Đến nay, ở An Giang đã có khoảng 25 dòng/giống lúa được nông dân lai - chọn. Trong đó dòng lai NV1 và NV2 của nông dân Trần Thanh Hùng (Tổ giống xã Núi Voi, huyện Tịnh Biên) chọn tạo; Tổ giống ở xã Bình Phú (huyện Châu Phú) đã lai tạo được 3 dòng lai CP1, CP2, CP3; nông dân ở Tổ giống xã Nhơn Mỹ (huyện Chợ Mới) lai tạo được hai dòng cho năng suất và phẩm chất gạo rất tốt là CM1 và CM2.

Và “thương mại hóa giống lúa”

Qua gần 4 năm triển khai Dự án, tỉnh An Giang có một số tổ giống hoạt động mạnh đang hướng đến việc “thương mại hóa giống lúa”, phát triển thành trang trại, tổ hợp tác có đăng ký kinh doanh hoặc công ty giống, như: Trang trại giống Hai Trường (huyện Tri Tôn), Tổ hợp tác nông nghiệp Thạnh Mỹ Tây (huyện Châu Phú), Công ty Giống  Bình Minh (huyện Tri Tôn), Công ty Giống Hùng Hanh (huyện Thoại Sơn), Công ty Giống Chợ Mới (huyện Chợ Mới)…  Tiến sĩ Nguyễn Duy Cần, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển ĐBSCL - Đại học Cần Thơ, đánh giá cao kết quả Dự án CBDC - BUCAP tại An Giang, phát triển thành “xã hội hóa công tác giống lúa” và dẫn tới “thương mại hóa giống lúa”, gắn kết chặt chẽ với mối liên kết “4 nhà” mà An Giang khởi xướng, trong đó vai trò Nhà nước đã đem lại sự thành công cụ thể của dự án.

Giáo sư - tiến sĩ Nguyễn Văn Luật, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Nam bộ tỏ ra rất lạc quan với kết quả An Giang làm được, hy vọng việc hình thành và hoạt động các Phân hội Giống cây trồng trong tỉnh sẽ góp phần tạo ra vùng nguyên liệu giống, sản xuất theo quy hoạch và nhu cầu thị trường địa phương, khu vực lân cận và hướng tới xuất khẩu sang Cam-pu-chia.

Điều phối viên Dự án CBDC - BUCAP tại An Giang cho biết, đang xúc tiến lập hồ sơ đề nghị và trong nay mai sẽ được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận giống lúa NV1 và NV2 (tạm đặt tên) của nông dân Trần Thanh Hùng trú tại xã Núi Voi, huyện Tịnh Biên. Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thế Năng: Để tạo điều kiện cho việc “thương mại hóa giống lúa”, tỉnh cam kết từ nay đến cuối năm 2009, sẽ hỗ trợ 100% kinh phí trang bị 6 máy tách hạt lúa giống (21 triệu đồng/máy) cho 6 tổ liên kết sản xuất giống và hợp tác xã sản xuất giống hoạt động mạnh; đồng thời, bước sang năm 2010 tiếp tục hỗ trợ 50% kinh phí cho những đơn vị sản xuất giống hoạt động mạnh.

Bài và ảnh: PHAN TRỌNG ÂN