Già làng H'Lâm động viên thanh niên lên đường nhập ngũ.

Ở Tây Nguyên, thường già làng là một người đàn ông đứng tuổi, có sức khỏe, uy tín, được người dân trong các làng bản bình bầu hoặc suy tôn. Nhưng ở xã biên giới Ia Mơr (huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai), già làng lại là một người phụ nữ - một cựu chiến binh thông minh, can đảm, dẫn dắt dân làng vượt lên đói nghèo, từ bỏ bao hủ tục lạc hậu.

Ksor H’Lâm sinh năm 1945. Hơn chục mùa rẫy, H'Lâm bước chân theo cách mạng. Đến năm 1961, H’Lâm được các chú bộ đội đưa ra miền Bắc học tập, rồi hai năm sau lại trở về xây dựng cơ sở cách mạng, cùng với đồng bào các dân tộc Gia Lai đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Năm 1965, H’Lâm là một trong ít nữ chiến sĩ tham gia chiến dịch Plây-me. Hòa bình lập lại, H’Lâm tiếp tục gắn bó với cuộc đời binh nghiệp, cho đến năm 1987 nghỉ hưu với quân hàm thượng úy.

Trở về làng bản với cuộc sống thường nhật, không chồng, không con, H’Lâm chỉ còn biết lấy công việc của một già làng làm niềm vui lúc xế chiều. Cái thời xã Ia Mơr (huyện Chư Prông) chưa có đường giao thông, chưa có trạm y tế, cả bốn ngôi làng còn chìm sâu, cách biệt như những “ốc đảo” trong rừng xanh, đời sống của đồng bào thiếu thốn, trẻ em không đứa nào được học cái chữ, bốn mùa theo chân mẹ đi hái măng, rau rừng... Vậy là, H’Lâm bắt tay vào việc đi phát quang những cánh rừng thưa để trồng cây mì (sắn), khai hoang đất ven các con suối để trồng lúa nước, cây bắp lai… Rồi tranh thủ về làng tuyên truyền, vận động bà con trồng cây theo mô hình VAC để xóa nghèo. Còn đêm đến không ở làng Krông thì chị có mặt ở làng Klả, hết sang làng Núp rồi quay về làng Khôi để tìm hiểu cuộc sống, tâm tư, nguyện vọng của bà con. H’Lâm là già làng, lại là phụ nữ nên bất kỳ chuyện gì chị em cũng đều tìm đến nhờ “tư vấn” giúp. Chỉ riêng khoản sinh nở thôi đã phải chạy cả ngày, cả đêm rồi. H’Lâm bảo: “Cũng may hồi ở chiến khu mình học “lỏm” được chút “nghề” y tá từ đồng đội, nên giờ kiêm luôn vai bà đỡ”. Và cũng nhờ đó mà H’Lâm đã cứu sống được nhiều đứa trẻ vô tội khỏi bàn tay của hủ tục chôn con theo người mẹ đã chết.

Không chỉ là người gần gũi chăm lo đời sống vật chất tinh thần cho dân bản, nữ già làng còn là tấm gương sáng trong phong trào phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo ở địa phương. Suốt ngày đầu tắt mặt tối lo việc làng, thế mà H'Lâm cũng nuôi được một đàn bò hơn hai chục con và nhiều chòi lúa đầy hạt. Nữ già làng này còn là người tiên phong trong việc vận động bà con trồng lúa nước, hồ tiêu, cao su, cà phê... Có những năm vào mùa giáp hạt, bà con trong buôn, trong xã thiếu lương thực, H’Lâm lại hỗ trợ giống, vốn. H’Lâm còn tích cực vận động bà con cùng bộ đội biên phòng tuần tra bảo vệ biên giới.

Tạm biệt chúng tôi, già làng H’Lâm cười thật tươi, cố “khoe” thêm: “Số hộ nghèo của bản ta chỉ còn 5% thôi. Hầu hết các gia đình đã có ti-vi, xe máy. Vui nhất là bọn trẻ con đến tuổi đều được học cái chữ...”.

Bài và ảnh: LÊ QUANG HỒI