Nạn kẹt xe, tắc đường vẫn xảy ra ở TP Hồ Chí Minh.

Sau nửa năm thực hiện nếp sống văn minh đô thị, TP Hồ Chí Minh vẫn xảy ra tình trạng ùn tắc, ngập úng; nhiều người vẫn xả rác bừa bãi làm mất vệ sinh đô thị và vẫn còn những hành vi ứng xử thiếu văn hóa trong xã hội. Vấn đề đặt ra cho lãnh đạo và nhân dân thành phố lúc này là: Xây dựng văn minh đô thị từ đâu?

Chưa làm chuyển biến nhận thức

Những buổi tối ở bến Bạch Đằng ven sông Sài Gòn bao giờ cũng đông vui, tấp nập. Nhưng cũng tại đây, hiện tượng xả rác bừa bãi diễn ra khá phổ biến. Tại cầu tàu trước tượng đài Trần Hưng Đạo, chúng tôi nhìn thấy rất nhiều vỏ dừa, nước thải, bịch ni lông được những người phục vụ và khách đến chơi thản nhiên vứt xuống dòng nước. Được hỏi về tình trạng này, một nhân viên quán giải khát đã trả lời: “Tàu thuyền vứt rác nhiều, chớ tụi tui thì có thấm chi”.

Dành một ngày chủ nhật để đi dạo tới các khu chế xuất, khu công nghiệp trên địa bàn thành phố, chúng tôi mới hiểu rõ câu nói: “Ở đâu có công nhân, ở đó có rác thải và ô nhiễm môi trường”. Mới hơn 6 giờ sáng, hàng nghìn công nhân ở khu công nghiệp Tân Tạo làm tăng ca đứng ngồi ngổn ngang ở hai bên đường Quốc lộ 1A để ăn sáng. Từ tay họ, những vỏ bánh, giấy báo, vỏ trái cây, vỏ chai được vứt la liệt bên vệ đường, trong khi những thùng rác công cộng lại rất ít khi được người bỏ rác vào. Gặp một tốp nữ công nhân đang ăn bánh mì, tôi hỏi: “Sao các chị không bỏ rác đúng qui định? Năm nay thành phố đang thực hiện nếp sống văn minh đô thị cơ mà?”. Một người tên là Lan cười tủm tỉm: “Quen tay rồi anh ơi. Mà văn minh đô thị là của lãnh đạo, chứ đâu phải của tụi em”. 8 giờ 30 phút, khi đến công viên trước khu chế xuất Tân Thuận, chúng tôi đã rùng mình khi nhìn thấy những bãi cỏ tràn ngập rác. Bảo vệ công viên đã nhắc nhở, xử phạt nhiều lần, nhưng họ vẫn thiếu ý thức giữ gìn vệ sinh công cộng.

Gần sát với sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, nhưng các khu dân cư ven kênh thoát nước của sân bay ở phường 4, 13 và 15 quận Tân Bình luôn ngổn ngang rác thải. Rác trên đường, rác dưới kênh ngập ngụa. Hỏi những người dân ở đây, thì hơn 70% không biết năm 2008 được thành phố lấy là năm “Văn minh đô thị”. Chị Nguyễn Thị Vân ở phường 4 cho biết: “Nửa năm khu phố tôi mới họp một lần. Khi họp chủ yếu nói về các khoản đóng góp, chứ chưa thấy nói về cuộc vận động xây dựng văn minh đô thị”. Chúng tôi được biết, ở khu vực này hầu như nhà nào cũng cho thuê phòng ở và 90% rác thải bừa bãi là do người thuê nhà xả ra. Khi những người dân thường trú còn chưa biết nhiều về “Năm văn minh đô thị”, thì làm sao những người tạm trú biết được các nội dung này. Ông Lê Hiếu Đằng, Phó chủ tịch UBMT TP Hồ Chí Minh, Phó ban chỉ đạo năm “Văn minh đô thị” đã nói: “Sau nửa năm thực hiện nếp sống văn minh đô thị, đường phố vẫn đầy hàng rong, bãi rác”.

Ngổn ngang phố phường

Theo kế hoạch của UBND TP Hồ Chí Minh, từ nay đến cuối năm sẽ giảm từ 30% đến 40% các vụ tắc đường và hoàn thành một số công trình trọng điểm về thoát nước. Tính đến nay, có hơn 50 tuyến đường đã giảm tình trạng kẹt xe, lấn chiếm lòng lề đường. Tuy nhiên, khi đến thăm và kiểm tra quận 8, đồng chí Lê Thanh Hải, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho rằng: “Bên cạnh việc tích cực giảm tình trạng tắc đường, thành phố vẫn phải kiên quyết giải tỏa những khu nhà ở lấn chiếm kênh rạch. Đây là một trong những biện pháp tốt để giảm ngập úng và làm cho thành phố đẹp hơn”.

Hơn 30 năm sau ngày giải phóng, TP Hồ Chí Minh đã có tốc độ phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng xã hội vẫn lạc hậu, kênh rạch bị xâm lấn, hồ ao bị san lấp bừa bãi thì ngập lụt, tắc đường xảy ra là điều khó tránh khỏi. Trong những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa của TP Hồ Chí Minh rất nhanh, nhưng công tác qui hoạch lại thiếu đồng bộ, dẫn đến việc xây dựng tùy tiện, nham nhở, không xứng tầm là một thành phố hiện đại. Một dãy phố mà nhà xây thò ra, thụt vào, nền cao, nền thấp. Trên đường phố đủ các loại xe cộ đi lại hỗn độn. Xe máy lấn vào đường của xe ô tô; xe buýt, xe tắc-xi phóng nhanh, vượt ẩu; vỉa hè bị lấn chiếm làm cho người đi bộ phải đi dưới lòng đường. Hơn thế nữa, một hành vi rất thiếu văn hóa thường thấy, đó là hiện tượng không ít người dân tiểu tiện, đại tiện bừa bãi ngay cả trên những phố trung tâm.

Trên đường phố của TP Hồ Chí Minh hiện nay rất thiếu những nhà vệ sinh công cộng (VSCC). Các phố Nguyễn Thị Minh Khai, Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Nguyễn Hữu Cảnh và một số công viên có đặt nhà VSCC, nhưng 1/2 trong số đó không hoạt động. Một số nhà VSCC hoạt động thì lại để ở những nơi khuất. Các cơ quan chức năng của TP Hồ Chí Minh cần quan tâm bố trí nhiều nhà VSCC cho người dân sử dụng.

Chính quyền phải làm gương

Vận động, tuyên truyền người dân thực hiện nếp sống “Văn minh đô thị”, nhưng nhiều công chức Nhà nước vẫn có thói quen nói trống không, làm việc quan liêu, hạch sách… gây bức xúc cho nhân dân. TP Hồ Chí Minh đã phát động phong trào “Xây dựng công sở văn hóa” nhiều năm nay, nhưng chưa đạt được kết quả như mong đợi.

Ngoài phong cách làm việc thiếu khoa học, hiệu quả chưa cao, không ít UBND cấp quận-huyện, xã-phường đã để xảy ra tình trạng ùn tắc giao thông, lấn chiếm lòng-lề đường, làm mất vệ sinh công cộng, tệ nạn xã hội phát triển. Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nói: “Muốn người dân hưởng ứng thực hiện nếp sống văn minh đô thị, thì chính quyền phải làm gương cho quần chúng”. Theo chúng tôi, một năm là thời gian quá ngắn để thực hiện các nội dung “Văn minh đô thị”. “Văn minh đô thị” là một lĩnh vực rộng lớn bao gồm qui hoạch - kiến trúc đô thị, năng lực điều hành, ứng xử của các cơ quan công - quyền, ý thức của người dân trong bảo vệ môi trường, làm đẹp đường phố và phục vụ cho sự phát triển của đô thị… Vì thế, mỗi năm thành phố nên đi sâu vào một, hai nội dung. Ví dụ như năm 2008, chỉ nên tập trung vào việc khắc phục nạn tắc đường, ngập úng và rác thải gây ô nhiễm. Sang năm 2009, tập trung tiếp vào việc xây dựng đội ngũ công chức Nhà nước giỏi chuyên môn, tận tình phục vụ nhân dân chẳng hạn...

Thực hiện nếp sống “Văn minh đô thị” là một chủ trương đúng của TP Hồ Chí Minh cũng như các đô thị trong cả nước. Muốn có “Văn minh đô thị”, điều trước tiên phải nâng cao mức sống và ý thức của người dân, tiếp đến phải nâng cao tinh thần trách nhiệm của chính quyền cấp quận-huyện, phường xã trong giữ gìn an ninh trật tự, vệ sinh đô thị. Có như vậy, việc xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành đô thị sống tốt mới nhanh chóng trở thành hiện thực.

PHÚ HƯNG