Nước chưa rút hết, bộ đội Hải Lăng đã đến trường học lợp lại mái, dọn dẹp chuẩn bị cho các em đến trường. Ảnh: Thanh Hải

Chưa tròn một tháng, từ ngày 13-10 đến nay, nhiều địa phương của tỉnh Quảng Trị đã phải hứng chịu hầu hết các loại thiên tai: bão, lũ, lụt, lốc soáy, sạt lở đất… Tính đến chiều 9-11, nước lũ đã tạm thời rút, nhưng chưa ai dám chắc đây là đợt lũ cuối cùng trong năm. Trên khuôn mặt của lãnh đạo tỉnh, cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị và nhiều người dân vẫn còn hiện những lo lắng khi phía trước còn bộn bề những khó khăn…

Gác vụ mùa để lo dọn lũ

Sáng 9-11, chúng tôi trở lại huyện Triệu Phong, đồng chí Hoàng Văn Quang, Chủ tịch UBND huyện Triệu Phong, cho biết, trận lũ lụt liên tiếp và lốc xoáy vừa qua, huyện Triệu Phong có trên 5.000 ngôi nhà bị ngập lút, hàng trăm héc-ta hoa màu vụ đông bị mất trắng. Tính đến ngày 9-11, toàn huyện hiện vẫn còn hơn 5.000 hộ thuộc diện phải cứu đói khẩn cấp. Ông Quang cũng cho biết: “Hiện tại chưa thể chỉ đạo cho nhân dân xuống đồng được, vì không còn lúa giống, hệ thống thuỷ lợi cũng bị hư hại nặng do mưa lũ. Ngay khi khắc phục song hệ thống thuỷ lợi, có giống và mực nước trở lại bình thường, chúng tôi mới có thể sản xuất được”.

Khi chúng tôi đến nhà ông Trương Đức Ninh ở thôn Phú Lưu, xã Triệu Long, đồng chí Nguyễn Hoài Phong, xã đội trưởng, đang chỉ đạo cho lực lượng dân quân tự vệ lợp lại nhà cho ông Ninh. Ông Ninh kể: Cơn lốc xoáy đêm 30-10 đã làm sập nhà và làm hư hại hầu hết lương thực và tài sản, của gia đình, nếu không có sự cứu trợ kịp thời trong 3 tháng tới, không biết gia đình ông sẽ sống bằng gì?

Đến huyện Hải Lăng, trao đổi với ông Văn Xuân Thơ, Phó chủ tịch huyện, chúng tôi được biết, ngay khi thời tiết trở lại bình thường, tỉnh và các lực lượng quân đội trên địa bàn sẽ bắt tay cải tạo lại hồ Khe Rồng (huyện Hải Lăng), đắp lại đê bao vùng ngập úng Hải Lăng, khắc phục lại kè Triệu Nguyên để đảm bảo các công trình thuỷ lợi phục vụ nhân dân bắt tay vào sản xuất nông nghiệp. Được biết, điều đáng mừng nhất là cho đến nay 18.000 học sinh trên địa bàn huyện đã cơ bản trở lại trường học bình thường.

Cùng với thượng tá Nguyễn Thanh Hải, Chính trị viên Ban CHQS huyện Hải Lăng đến các xã Hải Vĩnh, Hải Thành, Hải Thiện… xung quanh chúng tôi vẫn là những cánh đồng ngập chìm dưới hơn 1m nước. Anh Hải cho biết, nhiều xã của huyện Hải Lăng tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, nếu không có biện pháp di dân và cứu trợ kịp thời, chắc chắn tỷ lệ tái nghèo sẽ xảy ra.

Cũng trong thời gian ở đây, chúng tôi được chứng kiến nhiều hoàn cảnh thương tâm. Nhà ông Lê Phúc Minh ở đội 4 xã Hải Thiện nhà bị sập vẫn phải đi ở tạm. Ông Minh cho biết: “Ở Hải Lăng, cho đến thời điểm này, vẫn còn nhiều nhà dân bị lốc làm hư hỏng chưa thể khắc phục được”. Hoàn cảnh nhất là gia đình ông Đặng Bá , ở thôn 4 xã Hải Thiện, khi cơn lũ lên cũng là lúc vợ ông trở bệnh, do không được cấp cứu kịp thời đã tử vong, thế mà cũng phải đợi nước rút mới an táng được. Anh Nguyễn Trường Linh, con ông Nguyễn Văn Phú ở thôn Hà Lỗ, xã Hải Tân, mất từ hôm 20-10, đợi mãi mà nước trong nghĩa trang của xã vẫn không rút, gia đình đành phải chọn đám đất vẫn xâm xấp nước ở ngay đầu làng để an táng…

Đi dọc các huyện Triệu Phong, Hải Lăng, chúng tôi nhận thấy môi trường sau lũ đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Bùn non, xác súc vật ngổn ngang ngập nước lâu ngày trương phình, gặp nắng, phân hủy bốc mùi nồng nặc.

Trao đổi với lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, chúng tôi được biết, vừa cứu trợ trước mắt nhưng vừa lo cứu đói trong ba tháng tới cho hàng nghìn hộ dân trong tỉnh là nhiệm vụ hết sức cấp bách và nặng nề hiện nay ở Quảng Trị. Lẽ ra thời điểm này đang là lúc người dân xuống đồng cấy vụ Đông-Xuân, nhưng do mưa lũ kéo dài, toàn bộ số thóc giống của bà con đã hỏng hết. Phải đợi đến khi khắc phục xong hậu quả của cơn lũ, khôi phục lại hệ thống thuỷ lợi, tỉnh sẽ chỉ đạo cấp lúa giống để nhân dân kịp thời xuống đồng cấy vụ Đông – Xuân. Được như thế bên cạnh sự cố gắng của địa phương còn cần Trung ương hỗ trợ khoảng 500 tấn lúa giống.

Bài học về sự chủ động phòng, chống thiên tai

Chiều ngày 9-11, trao đổi với đồng chí Nguyễn Đức Cường, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, chúng tôi được biết: Đợt mưa lũ kéo dài lần này có nhiều điểm giống với cơn lũ lịch sử diễn ra từ ngày 1 đến . Đợt lũ năm 1999 đã làm 60 người dân Quảng Trị thiệt mạng và mất tích, thiệt hại về cơ sở vật chất khi đó ước tính hơn 360 tỷ đồng… Đợt lũ vừa qua diễn ra trùng thời điểm, nhưng kéo dài hơn đợt lũ trước, kèm theo nhiều yếu tố thiên tai, nhưng thiệt hại hầu như đã được hạn chế tối đa. Đây là một bài học về công tác phòng, chống lụt bão của tỉnh Quảng Trị và bài học đó đã có được hiệu quả tích cực nhất.

Cùng ngày, trao đổi với thượng tá Nguyễn Văn Mật, Phó Tham mưu trưởng, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị, chúng tôi được biết, ngay khi cơn bão số 5 đổ bộ vào Quảng Trị, Bộ CHQS tỉnh đã huy động hơn 300 cán bộ, chiến sĩ cùng 4.000 dân quân tự vệ sẵn sàng cơ động ứng cứu những vùng bị ảnh hưởng. Kịp thời sơ tán 517 hộ dân ở những vùng ngập sâu, có khả năng sạt lở… Đồng thời phối hợp với lực lượng biên phòng kêu gọi toàn bộ tàu thuyền đánh cá vào nơi neo đậu an toàn…

Được biết, trước khi cơn bão số 5 đổ bộ vào đất liền, tỉnh Quảng Trị đã nhiều lần tổ chức cho các địa phương, nhất là các địa phương thường xuyên xảy ra thiên tai diễn tập phòng, chống lụt bão và tìm kiến cứu hộ, cứu nạn; chủ động về lực lượng tại chỗ cũng như lực lượng ứng cứu kịp thời; xác định được những vùng ngập sâu, vùng sói lở, sạt lở, vùng ngập lâu dài để có hình thức đối phó phù hợp. Đặc biệt là công tác dự báo bão, lũ phải chính xác về địa điểm, thời điểm, cường độ để triển khai lực lượng bảo vệ tính mạng và tài sản cho nhân dân… Đây chính là những nguyên nhân hàng đầu giúp Quảng Trị hạn chế được thiệt hại về người và của trong đợt mưa lũ kéo dài này.

Tuy nhiên, theo thống kê của Ban chỉ huy PCLB&TKCN tỉnh Quảng Trị, đợt lũ dài lần này đã làm 2 người chết, thiệt hại ước tính khoảng 60 tỷ đồng và nhất là làm hàng trăm nghìn người lâm vào cảnh thiếu đói, ít nhất là ba tháng trước mắt. Mặc dù đã chủ động phòng tránh, nhưng đợt mưa lũ kéo dài (một số địa phương bị ngập từ ngày 13-10, đến nay nước vẫn chưa rút hết), khiến cho số lương thực, nước sạch dự trữ cạn kiệt, cộng với điều kiện nấu nướng hạn chế đã khiến nhiều người dân không còn cái ăn. Thời điểm trước khi nước lũ dâng lên, hầu hết các địa phương đều đã thu hoạch xong vụ lúa Hè – Thu, nhưng do công tác bảo quản không tốt, khi nước lũ lên đã nhấn chìm, làm hỏng 600 tấn thóc và thóc giống… Ông Cường cho biết: “Đây là những bài học mà Quảng Trị đã rút ra được khi chống chọi với nước lũ dài ngày”.

Còn với chúng tôi, trong những ngày có mặt tại những vùng nước lũ cũng được nghe nhiều điều mong mỏi của người dân và chính quyền địa phương. Nếu như tuyến đê bao sông Ô Lâu (dự án đã có cách đây đã gần 20 năm nhưng đến nay vẫn chưa được thực hiện) được hoàn thành, chắc chăn sẽ hạn chế được rất nhiều thiệt hại, nhất là những đợt lũ sớm cho nhân dân các xã của huyện Hải Lăng. Nếu như tuyến đường tỉnh lộ 8 có chiều dài hơn 20km nối từ thị trấn Hải Lăng đến với các xã ven biển của huyện Hải Lăng được nâng cao hơn, thì các phương tiện đường bộ có thể dễ dàng và nhanh chóng ứng cứu cho người dân khi mưa lũ xảy ra. Nếu như người dân đừng chủ quan khi thấy nước vừa rút đã vội đi lại, thì cũng sẽ không có thiệt hại về người… Mùa mưa lũ năm nay chưa phải đã hết, những năm tiếp theo liệu thiên tai có kéo dài hơn, cường độ lớn hơn? Quảng Trị nói riêng và các địa phương trong cả nước nói chung đang cần có một đáp án cho bài toán phòng chống lụt bão.

Bài và ảnh: PHÚ SƠN-ĐỨC TUẤN