QĐND Online - Nói đến rau an toàn ở khu vực Hà Nội người ta nghĩ ngay tới các vùng trồng rau ngoại thành mà Vân Nội (Đông Anh) là một trong những địa phương nổi tiếng. Thương hiệu “rau an toàn” ở Vân Nội không chỉ được người tiêu dùng ở Hà thành ưa chuộng mà nó còn được đông đảo người dân nhiều địa phương khác biết đến. Thế nhưng rau an toàn ở Vân Nội giờ đây có an toàn không thì lại là một vấn đề còn nhiều khía cạnh phải bàn…

Phun thuốc trừ sâu cho rau

Tìm hiểu thực tế tại các khu trồng rau ở Vân Nội chúng tôi nhận ra: Để xây dựng nên thương hiệu “rau an toàn” nổi tiếng như hôm nay, người dân Vân Nội đã phải vừa “một nắng hai sương” vất vả vun trồng, vừa tích cực tìm hiểu, tiếp thu khoa học kỹ thuật thì mới có thể tạo nên những ngọn rau xanh, sạch phục vụ người tiêu dùng. Cũng đã có nhiều hộ gia đình ở Vân Nội chuyên trồng rau và đã đăng ký với các cơ quan chức năng xin cấp mã số, mã vạch nhằm khẳng định một cách có cơ sở khoa học về tính an toàn đối với rau hàng hoá của mình. Thế nhưng, bên cạnh đó cũng còn nhiều hộ gia đình cũng trồng rau chuyên canh nhưng mới chỉ được cái tiếng là… rau sạch, thực tế rau chưa sạch. Hiện tượng rau gọi là sạch mà không sạch này nguyên nhân cơ bản bắt nguồn từ lợi nhuận. Nhu cầu tiêu thụ rau an toàn của người dân Hà Nội hiện nay đang rất cao, trong khí đó diện tích trồng rau ngày càng bị thu hẹp bởi các khu đô thị mới ngày càng phình ra thành thử có phần mất cân đối trong quan hệ cung-cầu đã làm cho một số người trồng rau quên đi công việc bảo vệ thương hiệu mà bấy lâu mình dày công xây đắp.

Trao đổi với chúng tôi, chị Phạm Thị Hà, thôn Vân Trì, xã Vân Nội cho biết: “Nói thật lòng, rau có an toàn hay không đều phụ thuộc vào ý thức của người nông dân. Ở Vân Nội cũng thế, có những hộ trồng rau rất quan tâm, chú trọng đến vấn đề sản xuất rau sạch. Vì thế họ tự giác thực hiện rất nghiêm chỉnh những tiêu chuẩn trồng rau sạch mà các nhà khoa học đã đưa ra như: bảo đảm đất trồng, nước tưới, phân bón, phương pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Chẳng hạn vùng trồng rau phải cách ly với khu vực có chất thải công nghiệp nặng và bệnh viện ít nhất 2 cây số, hoặc cách nơi có chất thải sinh hoạt của thành phố ít nhất 200m... Nhưng cũng có hộ gia đình vì chạy theo lợi ích kinh tế mà quên đi những tiêu chuẩn ấy. Họ phun thuốc bảo vệ thực vật không đúng chủng loại, liều lượng, không đúng quy trình, thời gian cách ly. Cũng có hộ vì muốn thu hoạch nhanh nên đã chẳng ngại ngần dùng cả thuốc kích thích tăng trưởng. Những “con sâu làm rầu nồi canh”, đã làm ảnh hưởng đến thương hiệu rau an toàn của Vân Nội”.

Đang nói chuyện với chị Hà thì chúng tôi phát hiện tại ruộng rau cải xanh mơn mởn đã đến kỳ thu hoạch thế nhưng một người đàn ông vẫn mải miết phun thuốc trừ sâu. Mùi thuốc nồng nặc xộc ngay vào mũi chúng tôi làm cay cả mắt. Tôi chợt rùng mình khi nghĩ rất có thể ngày mai số rau kia sẽ hiển hiện trên mâm cơm của nhiều gia đình. Chị Hà nháy mắt với tôi rồi hất hàm sang phía người đàn ông ra điều bảo “Đấy người vi phạm quy trình trồng rau sạch đấy”. Tôi chắc rằng người đàn ông kia cũng rất hiểu việc làm của mình sẽ ảnh hưởng đến thương hiệu rau sạch, thế nhưng ông ta đã bỏ qua điều đó vì…lợi nhuận.

Mương tưới rau với nhiều chai, lọ thuốc trừ sâu vứt bừa bãi

Theo ông Trần Văn Thoan, chủ tịch xã Vân Nội: “Việc kiểm soát người dân đảm bảo đúng thời gian cách ly giữa các đợt phun thuốc là vô cùng khó khăn. Xã cũng không có lực lượng chuyên trách làm công việc này. Vì thế điều này hoàn toàn phụ thuộc vào lương tâm và ý thức của người trồng rau”.

Trên nhiều ruộng rau của Vân Nội chúng tôi nhận thấy người trồng rau phun thuốc bảo vệ thực vật khá bừa bãi: rau mới trồng, rau sắp thu hoạch và ngay cả rau đang thu hoạch cũng phun thuốc. Những loại thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng rất đa dạng: thuốc trừ sâu, thuốc chống rầy, thuốc trị nấm. Trên bờ ruộng còn rất nhiều vỏ những hộp, gói thuốc bảo vệ thực vật mà chúng tôi không thể đọc được nhãn mác. Hỏi người trồng rau thì được biết: “Người nông dân chúng tôi cũng chịu không biết đấy là loại thuốc gì. Cứ thấy sâu chết thì phun thôi. Nói chung là chúng tôi đều làm theo…kinh nghiệm cả…”.

Tìm hiểu thêm chúng tôi được biết, từ lâu người trồng “rau sạch” ở Vân Nội còn có bí quyết giữ cho rau xanh trong vài ngày liền bằng cách sử dụng phân đạm để bón cho rau. Khu rau đến kỳ thu hoạch, bà con tiến hành tưới một lượt phân đạm lên, vì vậy hai, ba ngày sau khi thu hoạch rau vẫn xanh non mơn mởn. Theo tính toán của các nhà khoa học thì tất cả các loại phân bón, các loại thuốc bảo vệ thực vật có tác dụng trên rau trong thời gian là 7 ngày. Để bảo đảm cho rau không tồn tại dư lượng thuốc bảo vệ thực vật thì cần ít nhất thời gian cách ly là 14 ngày. Nhưng hiện nay có rất nhiều hộ trồng rau sạch không bảo đảm được quy trình trên. Ngay cả việc tưới rau cũng cần đặc biệt coi trọng. Nếu không có nước giếng phải dùng nước sông, ao, hồ không ô nhiễm. Tuyệt đối không được dùng phân tươi và nước phân lợn pha loãng tưới cho rau. Nhưng hiện nay một số người trồng rau sạch ở Vân Nội vẫn thản nhiên dùng nước trong những con mương bị ô nhiễm để tưới cho rau.

Khi chúng tôi hỏi “người trồng rau ở đây có kỹ sư hướng dẫn kĩ thuật trồng rau sạch hay không?” thì chị Hà cho biết thêm: “xã chúng tôi không có kỹ sư hướng dẫn mà người dân tự mày mò cách trồng mà thôi”.

Để xây dựng một thương hiệu rau an toàn như Vân Nội, không phải địa phương nào cũng làm được, nhưng đáng buồn thay một số người trồng rau ở Vân Nội đang tự đánh mất thương hiệu của chính mình.

Nói tóm lại, người tiêu dùng Việt hiện chấp nhận mức giá rau sạch cao hơn thị trường, chỉ là để mua được sự an tâm trong chốc lát, còn tính “an toàn” thực sự thì vẫn không ai dám đảm bảo. Để đảm bảo được an toàn, người tiêu dùng nên rửa rau thật sạch trước khi dùng, ngay cả với rau sạch.

Bài, ảnh: Đỗ Quyên