Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Mỗi khi gió heo may về rải đồng, là làng Thanh Hương, xã Đồng Thanh, huyện Vũ Thư (Thái Bình) lại rộn lên tiếng máy, thậm thịch vui tai tiếng chày giã cốm. Bao hạt cốm xanh màu lưu ly được du khách khắp mọi nơi ưa chuộng, là minh chứng cho sự chịu thương, chịu khó của những người nông dân luôn biết gìn giữ và phát huy nghề làm cốm cổ truyền.

 Cốm Thanh Hương từ lâu đã trở nên nổi tiếng, là “đặc sản” ở vùng quê đồng bằng châu thổ sông Hồng. Chị Trần Thị Mơ, chủ cơ sở sản xuất cốm lớn của làng cho biết: “Ngoài trách nhiệm bảo tồn những phương thức làm cốm cổ truyền, hiện nay chúng tôi đã tận dụng sự trợ giúp của máy móc cho một số công đoạn làm cốm giúp tăng năng suất đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nhưng sản phẩm của chúng tôi vẫn giữ vẹn nguyên hương sắc cốm truyền thống làng Thanh Hương”.

Quan sát người thợ làm cốm mới thấy sự “khắt khe” của từng công đoạn. Rang thóc phải bằng chảo gang dày, chày giã cốm không được quá nặng, quá nhẹ, giã cốm bằng cối đá, giã phải đều chân, nếu giã chậm, thóc nguội cốm sẽ vỡ và bị vón hòn. Người giã đã khéo, kẻ đảo cốm còn phải khéo hơn, đảo đều từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên, không để cốm lỏi. Cốm giã xong, sàng sảy cho thật sạch trấu rồi mới làm cốm mộc, sau đó hồ cốm. Hồ cốm bằng chính lá mạ lúa nếp, lá gừng giã ra rồi hòa tan, trộn đều với đường trắng. Có tuân thủ theo đúng quy trình mới cho ra đời những mẻ cốm mang đậm hương vị truyền thống. 

Ngày xưa, cốm làm bằng lúa nếp non, gói bằng lá sen, quảy quang thúng đi bán. Bây giờ, cốm đựng túi ni-lông, hộp cát tông ủ kín gửi theo xe đến các thành phố lớn tiêu thụ. Để đáp ứng nhu cầu “sành ăn của thượng đế” ở Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương khác, dân làng Thanh Hương đã chế biến ra nhiều món như: Bánh cốm, xôi cốm, rượu cốm… Cả làng Thanh Hương có trên một trăm hộ làm cốm. Hộ ít 1-2 cối, hộ nhiều 4-5 cối, mỗi cối sản xuất được hơn 50kg cốm thành phẩm một ngày. Trừ tất cả chi phí, mỗi cối cốm thu lãi về cho các hộ sản xuất hơn 200 nghìn đồng. Nghề làm cốm truyền thống ở đây đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, tạo việc làm cho lao động dôi dư ở các xã trong huyện Vũ Thư với mức thu nhập bình quân 50.000 đồng/người/ngày.

Để chủ động về nguyên liệu, làng cốm Thanh Hương đã quy hoạch những cánh đồng chuyên cấy lúa nếp hoa vàng. Các hộ gia đình luôn duy trì sản xuất cốm bằng lúa nếp non với cách làm truyền thống, bảo đảm vệ sinh-an toàn thực phẩm, giữ vững uy tín thương hiệu. Cốm Thanh Hương luôn chứa đựng “hồn quê”-đặc sản của một vùng đất đã thấm sâu trong tâm khảm của khách hàng. Vì thế cốm Thanh Hương không cần phải cạnh tranh với cơ sơ sản xuất bánh kẹo nào mà vẫn đứng vững trên thị trường. Màu xanh của những hạt cốm Thanh Hương đã góp phần làm cho sắc thu quyến rũ hơn trong tâm hồn người Việt.

TÔ VĂN BINH