QĐND - Ngày 13-11 tới, đoạn đường cao tốc đầu tiên trên tuyến Bắc – Nam sẽ chính thức thông xe đưa vào khai thác tạm. Được đánh giá là một trong những đường cao tốc hiện đại nhất ở phía Bắc, sau nhiều khó khăn về nguồn vốn, chủ đầu tư và các nhà thầu đã hoàn thành một phần tuyến đường để giảm áp lực cho Quốc lộ 1A. Đến nay, không chỉ các hạng mục cơ bản của tuyến đường đã hoàn thành mà phương án phân luồng giao thông, mức thu, cách thức thu phí cũng được xác định.

Vận hành song song cùng Quốc lộ 1A

Toàn tuyến Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình dài 50km, điểm đầu tại Km21 (Cầu Giẽ) và điểm cuối tại Km260+030 (Quốc lộ 10). Dự án khởi công gói thầu đầu tiên vào tháng 1-2006, gói thầu cuối cùng vào tháng 11-2009. Sau hơn 5 năm thi công, chủ đầu tư là Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) và các nhà thầu của Bộ Giao thông vận tải, Bộ Xây dựng, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Bộ Quốc phòng) đã hoàn thành 23km đầu tiên đoạn từ Cầu Giẽ đến Quốc lộ 21.

Có mặt trên đoạn đường này sáng 9-11, chỉ vài ngày trước lúc thông xe, chúng tôi có thể thấy rõ con đường đã sẵn sàng đón những dòng phương tiện qua lại. Mặt đường láng một lớp tạo nhám vừa để an toàn cho phương tiện, chống ồn và giúp thoát nước tốt. Các vạch sơn kẻ vẽ sắc nét, cùng với hệ thống biển báo hiệu đường bộ đa dạng, theo khẳng định của chủ đầu tư là tiệm cận với tiêu chuẩn thế giới. Dải phân cách đã xây dựng xong, đang được trồng cây xanh, rào chắn hai bên đường là các lớp tôn lượn sóng…

Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Bộ Quốc phòng) tham gia thi công dự án đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình. Ảnh: Hải Hà

Tuyến đường này sẽ vận hành song song cùng với Quốc lộ 1A, theo VEC, phương án phân luồng khai thác tạm sau khi thông xe, các phương tiện sẽ tiếp cận với Đường cao tốc qua các nút giao. Phương tiện lưu thông theo hướng Bắc - Nam, từ Hà Nội đi Nam Định, Thái Bình và ngược lại sẽ ra vào Đường cao tốc tại nút giao Đại Xuyên (vị trí cuối của tuyến Pháp Vân – Cầu Giẽ) và nút giao Liêm Tuyền (kết nối với tuyến tránh thành phố Phủ Lý và Quốc lộ 21). Theo chiều di chuyển giữa Hà Nội và Hưng Yên, Hải Dương, phương tiện tiếp cận Đường cao tốc tại nút giao Đại Xuyên và nút giao Vực Vòng (giao giữa Đường cao tốc và Quốc lộ 38). Đối với tất cả các phương tiện đi theo Quốc lộ 1A khi chuẩn bị vào đường Pháp Vân – Cầu Giẽ phải đi theo cầu vượt tại nút giao Đại Xuyên. Để bảo đảm an toàn cho tuyến đường này, tránh những sự cố như đã từng xảy ra tại một số tuyến đường cao tốc khác, các phương án cứu nạn đã được tính đến, cùng với đó một trung tâm điều hành cũng đang khẩn trương hoàn thiện để đi vào hoạt động. Tại trung tâm này sẽ có xe cứu thương, cứu hộ trực 24/24 giờ và yêu cầu trong vòng 20 phút sự cố trên tuyến đường sẽ được xử lý.

Mức thu phí từ 30 nghìn đến 140 nghìn đồng/lượt

Ngay sau khi thông xe, việc thu phí của các phương tiện lưu thông trên tuyến đường này cũng sẽ được tiến hành. Trong quyết định phê duyệt đầu tư của Thủ tướng Chính phủ, tuyến đường Cầu Giẽ - Ninh Bình sẽ thu phí theo phương thức thu kín, nghĩa là phương tiện khi vào đường được phát thẻ, khi ra khỏi đường sẽ trả tiền theo số ki-lô-mét thực đi. Trước mắt, do một số hạng mục chưa hoàn thiện kết nối nên trong giai đoạn khai thác tạm 23km đầu tiên, chủ đầu tư sẽ tổ chức thu phí mở theo lượt. Mức thu cụ thể cho một phương tiện, đối với xe dưới 12 ghế ngồi, xe tải dưới 2 tấn và xe buýt thu 30 nghìn đồng/lượt; xe từ 12 ghế ngồi đến 30 ghế ngồi, xe tải trên 2 tấn đến dưới 4 tấn thu 35 nghìn đồng/lượt; xe từ 31 ghế ngồi trở lên, xe tải trên 4 tấn đến dưới 10 tấn thu 45 nghìn đồng/lượt; xe tải trên 10 tấn đến dưới 18 tấn và xe công-ten-nơ 20 feet thu 70 nghìn đồng/lượt; xe tải từ 18 tấn trở lên và xe công-ten-nơ 40 feet thu 140 nghìn đồng/lượt.

Nếu so sánh có thể thấy mức thu phí này cao hơn nhiều lần so với phí đường bộ trên tuyến quốc lộ hiện nay, chỉ 10 nghìn đồng/lượt đối với xe dưới 12 ghế ngồi. Mặc dù vậy, theo ông Mai Tuấn Anh, Tổng giám đốc VEC, Đường cao tốc không phải là tuyến đường độc đạo, người dân hoàn toàn có thể lựa chọn đi Đường cao tốc hoặc theo Quốc lộ 1A. Mức thu phí này theo tính toán của VEC chưa đủ để hoàn vốn, phương án đang được xem xét cho toàn tuyến là khoảng 2.500 đồng/1km/1CPU (phương tiện giao thông quy đổi), ngoài ra còn cần có thêm sự hỗ trợ của Chính phủ. “So với các nước trong khu vực, mức thu phí của chúng ta hiện nay là quá thấp, không đủ để duy tu bảo dưỡng, nhiều tuyến đường xuống cấp nhưng không có kinh phí để sửa chữa. Với Đường cao tốc, khi người dân đã lựa chọn tuyến đường này để tiết kiện thời gian, nhiên liệu, bảo đảm an toàn cao… thì phải chấp nhận mức phí cao hơn”, ông Mai Tuấn Anh chia sẻ.

Đoạn tuyến đầu tiên của Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình sẵn sàng thông xe ngày 13-11. Ảnh: Hưng Mạnh

Mô hình mới trong thu hút vốn đầu tư

 Khác với hầu hết các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông hiện nay sử dụng chủ yếu nguồn vốn Ngân sách hoặc vốn ODA, dự án Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình và những dự án khác do VEC là chủ đầu tư mở đầu cho việc áp dụng mô hình mới. Đó là mô hình doanh nghiệp đứng ra làm chủ đầu tư bằng nguồn vốn thu hút thông qua phát hành trái phiếu công trình, được Chính phủ bảo lãnh. Thực tế, trong quá trình thi công dự án này, bên cạnh khó khăn do giải phóng mặt bằng, thiếu vốn cũng là nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ. Tổng mức đầu tư của dự án là hơn 8.900 tỷ đồng, trong đó 800 tỷ đồng là vốn điều lệ của VEC, còn hơn 8.100 tỷ đồng là từ trái phiếu công trình. Hiện nay, dự án còn 30km nữa phải hoàn thành để thông toàn tuyến, đã giải ngân được 5.100 tỷ đồng, trong đó chỉ mới phát hành được 2.400 tỷ đồng, đang phải ứng trước của Chính phủ 2000 tỷ đồng. Số tiền ứng trước này về nguyên tắc VEC sẽ phải trả.

Chủ đầu tư quyết tâm đưa dự án Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình hoàn thành và khai thác toàn tuyến vào tháng 6-2012, nhưng theo ông Mai Tuấn Anh, khối lượng công việc phải làm còn rất nhiều, một số điểm còn chưa giải phóng xong mặt bằng, cơ chế huy động vốn còn nhiều điểm phải tháo gỡ. “Đầu tư vào cơ sở hạ tầng không hấp dẫn đối với nhà đầu tư tư nhân bởi nguồn vốn lớn, thời gian hoàn vốn lâu, không mang lại lợi nhuận trực tiếp. Chỉ có một số hạng mục như khu dịch vụ có thể thu hút vốn tư nhân, như đang xây dựng tại tuyến đường Cầu Giẽ - Ninh Bình”, ông Mai Tuấn Anh cho biết. Trong bối cảnh không thể dựa hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước, nguồn vốn xã hội hóa đối với những dự án xây dựng hạ tầng khó huy động, chủ đầu tư dự án đang vận dụng nhiều hình thức khác nhau để tìm kiếm thêm nguồn vốn, cùng với đó cần có đột phá về tư duy, về cơ chế để gỡ “nút thắt” này.

Mạnh Hưng