Ngày 20-9, tại Thành phố Hồ Chí Minh đã diễn ra cuộc hội đàm và ký kết biên bản thỏa thuận về công tác tìm kiếm, cất bốc hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam ở Cam-pu-chia về nước. Trên tinh thần đoàn kết, hữu nghị, tin cậy lẫn nhau, hai bên đánh giá cao những kết quả đã đạt được, đặc biệt là tình cảm, trách nhiệm mà Chính phủ và nhân dân Cam-pu-chia đã dành cho Việt Nam.

Phối hợp chặt chẽ, tích cực, hiệu quả

Toàn cảnh Lễ ký kết thỏa thuận lần thứ IX giữa UBCT Chính phủ Việt và UBCT Chính phủ Cam-pu-chia.

Trong bài phát biểu khai mạc phiên họp, Thượng tướng Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Chủ tịch Ủy ban chuyên trách (UBCT) Chính phủ Việt Nam khẳng định: “Sự phối hợp chỉ đạo giữa UBCT Chính phủ hai nước là chặt chẽ, tích cực, đạt hiệu quả cao. UBCT Chính phủ, Bộ Quốc phòng Việt Nam trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình, phối hợp cung cấp thông tin về mộ liệt sĩ, dẫn đường, bảo đảm an toàn để các đội chuyên trách của Việt Nam hoàn thành tốt nhiệm vụ của các cấp chính quyền và nhân dân các địa phương Cam-pu-chia”.

Những năm gần đây, nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh ở Cam-pu-chia về nước ngày càng khó khăn, phức tạp. Hầu hết các đội chuyên trách của Việt Nam đều phải đi xác minh mộ liệt sĩ ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng rừng núi có địa hình phức tạp, trong đó nhiều nơi bị thiếu nước sinh hoạt và xa khu dân cư. Mặt khác, do danh sách, sơ đồ mộ chí bị thất lạc nhiều trong chiến tranh, địa hình thay đổi, rất khó xác định được vị trí nên anh em thường mất nhiều thời gian, công sức để tìm kiếm. Tuy vậy, được sự phối hợp, giúp đỡ nhiệt tình của chính quyền, nhân dân các địa phương của bạn, từ năm 2001 đến nay, chúng ta đã tìm kiếm, cất bốc, hồi hương được 12.162 hài cốt liệt sĩ. Việc tiễn đưa, đón nhận hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam luôn được tiến hành chu đáo, trang nghiêm, phù hợp với truyền thống và phong tục tập quán của hai nước.

Phát biểu trong buổi hội đàm, Thiếu tướng Nguyễn Văn Chương, Phó chính ủy Quân khu 7 nêu rõ: “Tình cảm và sự giúp đỡ của Chính phủ và nhân dân Cam-pu-chia đối với các đội chuyên trách của Việt rất sâu nặng. Ở bất cứ nơi đâu, người dân đều thấu hiểu công việc của các chiến sĩ. Họ sẵn sàng giúp đỡ bằng tất cả khả năng của mình”. Còn Đại tá Phan Hoàng Thụ, Phó chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9 cho rằng: “Đi bất cứ nơi nào, các đội chuyên trách của Việt Nam đều được quân đội, nhân dân Cam-pu-chia dẫn đường, bảo vệ chu đáo. Nhiều hộ dân còn nhường cả chỗ nghỉ, nước uống cho các chiến sĩ Việt ”. Đi làm nhiệm vụ khó khăn hơn cả là các đội công tác của Quân khu 5. Họ thường xuyên phải tìm hài cốt đồng đội ở các vùng rừng núi hiểm trở, có khí hậu khắc nghiệt, nhưng anh em đã được nhân dân ở các tỉnh Stung-treng, Ra-ta-na-ki-ri và Prết-vi-hia tự nguyện dẫn đường giúp đỡ, tạo điều kiện để tìm hài cốt liệt sĩ.

“Đó cũng là trách nhiệm của chúng tôi”

Lễ truy điệu và cải táng liệt sĩ quân tình nguyện Việt hy sinh trên chiến trường Cam-pu-chia.

Nhiều lần tham dự các cuộc họp giữa UBCT hai nước, nhưng Đại tướng Pôl-sa-roeun, Tổng tư lệnh Quân đội Hoàng gia, Chủ tịch UBCT Chính phủ Cam-pu-chia vẫn không giấu nổi sự xúc động khi nhắc đến cán bộ, chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam. Ngài Tổng tư lệnh nói: “Đất nước, quân đội và nhân dân Cam-pu-chia không bao giờ quên ơn sự hy sinh cao cả của các chiến sĩ quân tình nguyện Việt . Vì vậy, chúng ta sẽ cố gắng tìm kiếm, cất bốc và hồi hương hết số hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt về nước. Đó cũng là trách nhiệm của chúng tôi”. Với tinh thần đó, trong suốt 8 năm qua, Chính phủ Cam-pu-chia đã tích cực tuyên truyền, vận động quân đội và nhân dân phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để cất bốc hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện về nước.

Cụ Um-xạ-yên, 74 tuổi ở phum Ô-tren (tỉnh Stung-treng) đã nói: “Bộ đội Cụ Hồ cũng là con em của nhân dân Cam-pu-chia”. Và cụ đã dẫn đội K52 Bộ CHQS tỉnh Gia Lai đi tìm được một bộ hài cốt do chính mình chôn cất. Ở các hướng do các đội chuyên trách của Quân khu 7, Quân khu 9 đảm nhiệm, cũng có rất nhiều cụ già xung phong dẫn đường cho các chiến sĩ đi tìm đồng đội. Các cụ còn dặn dò con cháu: “Bộ đội Việt đã hy sinh cả xương máu để giúp nhân dân Cam-pu-chia thoát khỏi họa diệt chủng, vì vậy, chúng ta phải có trách nhiệm tìm kiếm mộ các liệt sĩ”. Xuất phát từ tình cảm chân thành, hàng vạn lượt người dân Cam-pu-chia đã cùng xuyên rừng, vượt núi, băng sông, cầm cuốc, xẻng đào bới tìm kiếm hài cốt liệt sĩ với chiến sĩ Việt Nam. Không ít người sẵn sàng đi vận chuyển nước sinh hoạt, tát hồ bắt cá để cải thiện bữa ăn cho các đội công tác. Những việc làm ấy, càng tô thắm thêm tình đoàn kết, hữu nghị và sự hợp tác chí nghĩa, chí tình, hiệu quả giữa nhân dân hai nước.

Chung tay làm việc nghĩa

Theo số liệu của Bộ Quốc phòng nước ta, hiện còn khoảng 7.000 mộ liệt sĩ quân tình nguyện Việt cần phải xác minh, tìm kiếm trên đất bạn. Trong mùa khô 2009-2010, UBCT Chính phủ Việt Nam đề nghị tiếp tục duy trì 11 đội chuyên trách của mình làm nhiệm vụ khảo sát, tìm kiếm hài cốt tại 19 tỉnh, thành phố của Cam-pu-chia. Kết thúc mùa khô này, phía Việt sẽ để lại một lực lượng để vận động thu thập thông tin về mộ liệt sĩ.

Tại buổi hội đàm lần này, UBCT Chính phủ hai nước đã thống nhất tiếp tục tìm kiếm, cất bốc, hồi hương hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam theo tinh thần Hiệp định giữa hai Chính phủ và “Kế hoạch hành động” giữa hai Ủy ban đã ký kết cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ. Theo đó, các đội chuyên trách của Việt sẽ sang Cam-pu-chia làm nhiệm vụ trong mùa khô 2009-2010 từ tháng 11-2009. Đại tướng Pôl-sa-roeun khẳng định: “Chính phủ Cam-pu-chia sẽ tiếp tục thông báo, tuyên truyền cho các cấp chính quyền và nhân dân các địa phương hiểu rõ về chủ trương, kế hoạch của hai nước, đồng thời vận động nhân dân cung cấp thông tin và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các đội chuyên trách của Việt Nam hoàn thành tốt nhiệm vụ”.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG