Theo các dự báo ngắn hạn, đến năm 2013, sản xuất than của TKV sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu cho các nhà máy điện sẽ đi vào hoạt động

Gần đây, các tập đoàn lớn như Than - Khoáng sản (TKV), Điện lực (EVN), Dầu khí (PVN) được phân công đầu tư các dự án nhiệt điện than đều tích cực tìm kiếm nguồn than nhập khẩu (NK).

Theo các dự báo ngắn hạn, đến năm 2013, sản xuất than của TKV sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu cho các nhà máy điện sẽ đi vào hoạt động. Tuy nhiên, nhập than ở đâu, có nhập được không và giá cả ra sao lại  là bài toán chưa có lời giải.

Phóng viên Báo Lao Động đã đặt câu hỏi với ông Trần Xuân Hoà - TGĐ TKV.

* Thưa ông, Chính phủ đã giao cho TKV chủ trì việc NK than đáp ứng cho nhu cầu sử dụng trong nước. Việc này TKV đã thực hiện đến đâu?

- Vừa qua, chúng tôi đã cử không dưới 10 đoàn sang các nước có nguồn than xuất khẩu để đàm phán NK than, song chưa có kết quả. Hiện nay, các đối tác đều đặt vấn đề là nếu TKV mua than dài hạn, số lượng lớn thì về nguyên tắc phải cam kết cùng góp vốn, hoặc mua cổ phần đầu tư với họ để đảm bảo khối lượng chắc chắn, lâu dài. Tuy nhiên, việc này chúng tôi không tự quyết định được, bởi đối với than NK, giá sẽ phải theo thị trường thế giới. Trong khi các nhà máy điện trong nước của chủ đầu tư nào sẽ do chủ đầu tư (CĐT) đó quyết định về giá mua than, loại than, từ đó sẽ quyết định đến việc NK công nghệ nhiệt điện than.

Ngoài ra, giá bán điện cũng còn phải đàm phán với EVN. Chính vì còn nhiều vấn đề TKV chưa thể "chốt" được, nên cũng chưa thể có những thoả thuận cụ thể với đối tác NK. Chúng tôi cũng được biết, thời gian qua, để lo nguồn than cho các nhà máy điện, cả EVN và PVN cũng cử nhiều đoàn ra nước ngoài đàm phán, nhưng đều không có kết quả.

Chúng tôi kiến nghị Chính phủ vì đây là vấn đề rất quan trọng, liên quan đến việc đưa vào vận hành các nhà máy điện trong TSĐ6, Chính phủ cần thiết phải thành lập một ban chỉ đạo quốc gia về NK than. Bộ Công Thương sẽ là đầu mối Ban chỉ đạo với thành phần tham gia là các tập đoàn kinh tế tham gia làm điện (TKV, EVN, PVN và các thành phần khác nữa...), thay vì chỉ giao cho một mình TKV.

* Có ý kiến cho rằng, TKV nên dừng việc XK than (hiện chiếm 50% sản lượng than sạch hằng năm), bởi theo tính toán chỉ một thời gian ngắn nữa (năm 2013), VN sẽ phải NK một khối lượng than lớn, mà như ông nói ở trên là việc NK than không đơn giản?

- Chúng tôi đã báo cáo Chính phủ là kể cả khi VN phải NK than đi nữa thì chúng ta vẫn nên tiếp tục xuất than. Vì sao? Theo tôi, vì hai lẽ.

Thứ nhất, tại thời điểm hiện nay, để mở được một mỏ than cho đến khi đạt được công suất 2-4 triệu tấn/năm phải mất không dưới 5 năm, trung bình từ 5-10 năm. Nhưng trong quá trình mở lò, xuống sâu, việc khai thác và XK vẫn phải được tiếp tục, vì nếu chỉ đào lên không sử dụng, một lượng than lớn để ngoài trời sẽ bị phong hoá, kém phẩm chất. Trong khi đó, với một lượng than khổng lồ tồn đọng, bản thân ngành than cũng không có đủ vốn để dự trữ chờ đến khi trong nước có nhu cầu sử dụng. Việc này là quá sức chịu đựng của DN và cũng không có một nước khai thác than nào làm như vậy.

Lẽ thứ hai quan trọng hơn mà chúng tôi cũng báo cáo Chính phủ, than của VN là than chất lượng tốt, nếu để đốt điện thì cực kỳ phí. Tại các hội nghị than thế giới, các nước đều đề nghị không chỉ riêng VN, mà các nhà sản xuất than antraxít là không nên dùng loại than này để đốt điện, mà chủ yếu sử dụng cho các ngành công nghệ cao như hoá chất, luyện kim... để chế tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng cao hơn. Sau này, khi trình độ khoa học kỹ thuật của VN phát triển thì chắc chắn lượng than này sẽ được dùng đúng mục đích cho nhu cầu trong nước.

Tuy nhiên, quan điểm của chúng tôi là VN vẫn nên duy trì cả việc NK và XK than. NK những loại than rẻ về để chạy điện và xuất đi than giá trị cao hơn để có được ngoại tệ.

* Cũng có ý kiến cho rằng, ngành than từ trước đến nay chưa phát triển thêm mỏ mới mà mới chỉ khai thác mỏ cũ, lẽ ra phải "xuống sâu" thì TKV lại phát triển theo "chiều ngang", tức là khai thác than lộ thiên, thưa ông?

- Cái đó là giai đoạn tất yếu, vì trên thực tế, giá than bán cho các hộ sử dụng trong nước có một thời gian quá rẻ, bán như cho, nên TKV không có đủ tiền tích lũy để đầu tư chiều sâu. Chỉ đến bây giờ, khi Chính phủ quyết định lộ trình giá than tiệm cận với giá thị trường thế giới thì ngành than mới có tiềm lực vốn đối ứng giải ngân với nguồn vốn mà các tổ chức tín dụng cho vay để phục vụ công tác đầu tư phát triển. Hiện đầu tư một mỏ than hầm lò, công suất 2 triệu tấn/năm cũng phải mất cỡ mấy trăm triệu USD, nhưng lâu nay TKV không có đủ vốn để đầu tư.

Giải bài toán giá than tiệm cận giá thế giới chính là để giải quyết bài toán đầu tư khi mỏ xuống sâu. Đồng thời với giá than, các nhà đầu tư sử dụng than cũng đang phải đi sâu đầu tư đổi mới công nghệ, hoặc tiết kiệm chi phí nhiên liệu để sử dụng than hiệu quả hơn. 

* Trong báo cáo của Kiểm toán Nhà nước về TKV mới đây có nói rằng, TKV đang duy trì nhiều giá bán than. Liệu có phải vì độc quyền khai thác than mà nảy sinh điều này?

- Báo cáo kiểm toán vừa rồi có phê bình chúng tôi là không thực hiện lộ trình tăng giá, mà vẫn bán cho các hộ tiêu thụ trong nước giá rẻ. Chúng tôi giải thích rằng, việc giữ giá bán than cho các hộ tiêu thụ trong nước (cụ thể là 4 hộ: Điện, giấy, ximăng, phân bón) là thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về bình ổn giá thị trường. Tuy nhiên, mới đây Thủ tướng đã có văn bản cho phép TKV được tăng giá theo lộ trình đối với các hộ tiêu thụ trong nước để tiệm cận giá thế giới.

Trong tháng 9 vừa qua, chúng tôi đã thông báo cho 3 hộ tiêu thụ lớn (trừ điện) tăng giá bán than lên 25% và giữa quý IV tới đây sẽ có một đợt tăng giá nữa để đạt bằng 90% giá than XK.

Đối với ngành điện, trong năm 2010 sẽ thực hiện lộ trình này phù hợp với chủ trương của Chính phủ về giá bán điện thực hiện theo cơ chế thị trường.

Theo Lao động