Thời gian qua, rất nhiều bạn đọc quan tâm đến việc Công ty Cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam (Công ty Vedan) khắc phục ô nhiễm môi trường sông Thị Vải như thế nào, cũng như việc đền bù cho người dân bị thiệt hại do ô nhiễm môi trường đến đâu?

Khắc phục ô nhiễm môi trường

Ngày 10 và 11-5 vừa qua, Đoàn công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) do Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên dẫn đầu đã đi kiểm tra và làm việc với lãnh đạo 3 địa phương: Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh về những vấn đề nêu trên. Báo cáo của Tổng cục Môi trường (Bộ TN-MT) cho biết: Qua 6 tháng ráo riết, liên tục chỉ đạo và giám sát chặt chẽ việc khắc phục hậu quả vi phạm của Công ty Vedan, Công ty đã thấy rõ trách nhiệm của mình và nghiêm túc khắc phục những sai phạm, tích cực đầu tư kinh phí cho xử lý môi trường...

Theo báo cáo của Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai, Công ty Vedan đã tháo dỡ 4 máy bơm và 1.482m đường ống xả chất thải ra sông; nộp gần 80 tỉ đồng trên tổng số 127.268.057.520 đồng về khoản truy thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải. Còn hơn 47 tỉ đồng Công ty cam kết nộp hai lần vào quý 3 và quý 4 năm 2009. Công ty Vedan đã lập và trình duyệt 9 đề án bảo vệ môi trường; cải tạo, nâng cấp 3 công trình xử lý nước thải cũ đã có; đang xây dựng 2 công trình xử lý nước thải (công suất mỗi công trình là 2.500m³/ngày đêm); chuẩn bị hồ sơ đầu tư nhằm trang bị thêm một máy cô đặc dịch thải sau lên men; 4 dây chuyền sản xuất phân bón.

Đoàn kiểm tra của Bộ TN-MT kiểm tra hệ thống xử lý nước thải Công ty Vedan.

Công ty Vedan đã tạm dừng hoạt động của 4 nhà máy: lysine, tinh bột mì tươi, PGA và Nhà máy điện 12MW; giảm công suất của các nhà máy khác chỉ còn 67% để khắc phục ô nhiễm. Trong điều kiện cắt giảm các hoạt động, Công ty vẫn bảo đảm việc làm và thu nhập cho người lao động bằng cách bố trí lại sản xuất và tổ chức đào tạo lại, thực hiện việc thu mua các sản phẩm nông nghiệp theo thỏa thuận. Công ty đã có công văn ngày 9-4-2009 thông báo về việc hỗ trợ nông dân với mức 25 tỉ đồng: Hỗ trợ trực tiếp cho nông dân tỉnh Đồng Nai 7 tỉ đồng, Thành phố Hồ Chí Minh 7 tỉ đồng, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu 6 tỉ đồng và 5 tỉ đồng hỗ trợ gián tiếp để phát triển bền vững. Tuy nhiên, mức hỗ trợ này chưa được đông đảo người dân đồng tình.

Sông Thị Vải chưa hồi sinh…

Đánh giá về những biến đổi trên sông Thị Vải trong thời gian gần đây, Thứ trưởng Bộ TN-MT Nguyễn Xuân Cường cho rằng, chỉ số ô nhiễm trên sông hiện đã giảm, nhưng cơ bản là do Vedan giảm công suất tại một số nhà máy. Còn về mặt sinh học, nguy cơ tiềm ẩn về ô nhiễm dưới đáy sông vẫn còn cao. Nước sông Thị Vải đang dần lấy lại màu xanh là một tín hiệu đáng mừng. Song thực tế, đó chỉ là dấu hiệu ban đầu. Bởi, muốn chứng minh sông Thị Vải hồi sinh hay chưa, cần phải có thêm thời gian để tiếp tục kiểm tra, giám sát thì mới có thể có được kết luận chính xác.

Theo đánh giá  của Sở TN-MT tỉnh Đồng Nai: “Nhìn chung trong giai đoạn hạn chế sản xuất và khắc phục ô nhiễm, chất lượng nước thải từ Công ty Vedan được cải thiện tốt hơn trước nhưng chưa hoàn toàn đạt yêu cầu theo tiêu chuẩn nhà nước về môi trường”.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên nhấn mạnh: "Phải công bằng  nói rằng trong việc gây ô nhiễm môi trường trên sông Thị Vải, có nhiều doanh nghiệp  có nước xả thải trực tiếp ra sông, trong đó có các khu công nghiệp. Tuy nhiên, Vedan là thủ phạm chính. Trong lần đi thị sát sông Thị Vải, chúng tôi  gặp một số nông dân đã gắn bó đời mình với con sông này, họ khẳng định sau khi Vedan không xả nước thải ra nữa thì nước sông đã dần lấy lại được màu xanh... Họ cho biết, trước khi xảy ra sự cố Vedan, lợi nhuận đánh bắt trên dòng sông này  rất cao. Nay cá, tôm cũng đã xuất hiện nhưng có rất ít. Người dân còn phản ánh, trong thời gian qua, nước sông Thị Vải đã không còn đen như trước, nhưng thỉnh thoảng nhiều khúc sông vẫn có màu nâu. Điều này cho thấy, để sông Thị Vải thực sự hồi sinh như cũ  là cả một quá trình dài nữa”.

Vedan cần đền bù thỏa đáng cho người dân

Trao đổi với chúng tôi, Đại tá Phan Hữu Vinh, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát môi trường (Bộ Công an) cho rằng: Một trong những tồn tại lớn nhất chính là những thiệt hại của nông dân từ sau khi sông Thị Vải bị ô nhiễm. Đáng tiếc là đến nay, xác định trên cơ sở khoa học về những thiệt hại trong môi trường vẫn chưa được công bố chính thức. Nếu như các nhà khoa học có kết luận, đánh giá chi tiết về những tác động ảnh hưởng bởi chất thải của Vedan đối với sông Thị Vải, thì đây sẽ là cơ sở giúp người dân và Vedan thống nhất thương thảo.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, ông Huỳnh Ngọc Thới phân tích: Cần phân biệt giữa "đền bù" và "hỗ trợ". Vì hai khái niệm này khác nhau và cả tiêu chí đặt ra cũng khác nhau. Theo ông Thới, đã gây thiệt hại thì phải "đền bù", chứ không thể "hỗ trợ" chung chung được.

Phát biểu  về vấn đề khiếu nại của nông dân đối với Vedan, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên nhận định, khi dòng sông Thị Vải "chết" do nguồn nước thải của Vedan thì hậu quả cuối cùng người dân phải gánh chịu, cả về nuôi trồng, đánh bắt lẫn sức khỏe. Do đó, Vedan phải có trách nhiệm trong việc này. Quan điểm của Bộ là sẵn sàng cung cấp cơ sở về mặt khoa học đối với việc ô nhiễm môi trường sông Thị Vải. Còn về thiệt hại của từng hộ dân, đây là trách nhiệm của chính quyền địa phương. Nông dân  đề nghị được đền bù thiệt hại  là chính đáng nhưng phải đúng người, đúng mức độ thiệt hại. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp và người dân có được tiếng nói chung để cùng nhau   thương thảo  sẽ tốt hơn.

Bài và ảnh: HOÀI TRUNG-ĐÌNH DŨNG