Đọc báo ai cũng thấy thiệt hại do giá lạnh gây ra đối với bà con nông dân thật là lớn. Hàng chục nghìn héc-ta lúa và hàng vạn trâu, bò bị chết cóng. Chỉ riêng về trâu, bò, nếu tính giá thành mỗi con trâu, bò là khoảng 4,5 triệu đồng thì con số thiệt hại lên tới cả trăm tỷ đồng. Xót xa hơn, thiệt hại ấy lại đổ lên đầu bà con nông dân, mà hầu hết là nông dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số- những người có mức sống thuộc loại thấp nhất trong xã hội. Con trâu là đầu cơ nghiệp. Mất trâu, bà con gần như trắng tay.

Đợt rét đậm, rét hại kéo dài kỷ lục chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thiệt hại. Nhưng thiệt hại này đã dạy cho chúng ta một bài học: Đó là phải có chiến lược để thích nghi với hoàn cảnh. Một nền nông nghiệp dựa trên tập quán, thói quen cần được xem xét lại.

Theo thói quen, cứ trước Tết Nguyên đán, nhiều nơi bà con nông dân hò nhau đi gieo mạ, cấy lúa cho bằng xong để “ăn Tết cho ngon”. Năm nay, giáp Tết lại là lúc trời rét nhất. Mạ, lúa non gặp đại hàn chết queo hết. Xem tấm ảnh trên báo thấy đàn trâu trùng trục được thả rông, mình bạc phếch vì lạnh, đang nằm co ro vào nhau chờ chết rét mới thấy hết được sự bất lực của những người chủ của chúng. Sự bất lực ấy đến từ sự bất ngờ, bất ngờ với những diễn biến trái với tính toán, hiểu biết của họ về thời tiết. Giá như, trời lạnh thế này mà đàn trâu được mặc áo, trú rét trong chuồng được che đậy kín với đầy đủ cỏ khô thì thiệt hại chắc chắn sẽ giảm nhiều.

Ngay khi trời rét đậm, ngành nông nghiệp đã liên tục hướng dẫn các địa phương cách thức giúp dân giảm thấp nhất thiệt hại về trồng trọt và chăn nuôi. Nhưng có vẻ những hướng dẫn ấy chỉ dừng trên văn bản và nằm ở các cơ quan hành chính. Ở vùng cao, đi bộ từ trung tâm xã vào đến các thôn, bản có khi phải mất tới vài ngày. Đằng này văn bản lại đi từ Bộ, tức là ở Trung ương xuống… Mà giả sử hướng dẫn có đến được người dân đi nữa thì cũng là lúc họ đang tối mặt mũi lo xẻ thịt trâu, bò chết để bán “vớt vát” đôi chút, thời gian đâu mà lo xây chuồng, lát ván nền chuồng theo đúng hướng dẫn. Thậm chí, dù còn khả năng thì do thói quen nhiều người vẫn không chịu thực hiện theo hướng dẫn.

Khí hậu thời tiết vẫn đang diễn biến phức tạp, khó lường. Cực lạnh về mùa đông nhưng cũng có thể cực nóng vào mùa hè. Nông nghiệp là lĩnh vực nhạy cảm nhất với diễn biến của thời tiết. Vì thế, nông nghiệp càng cần phải có một chiến lược thích nghi đối với từng vùng miền, để dù thời tiết biến đổi thế nào thì ta cũng đã có chuẩn bị kỹ lưỡng, hạn chế thấp nhất sự “bất ngờ”. Những gì thuộc về thói quen, tập quán trong sản xuất, chăn nuôi của người nông dân cần phải được soi xét lại dưới ánh sáng của khoa học và dựa trên điều kiện thực tế. Muốn vậy, cần phải có nỗ lực rất cao của ngành nông nghiệp, lực lượng khoa học kỹ thuật, chính quyền cơ sở và chính sự cầu thị, tiếp thu cái mới của người nông dân.