Ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, nhiều phóng viên trong nước và nước ngoài, nhiều vị lão thành cách mạng, đoàn ngoại giao, chính khách quốc tế… xin đến gặp Hội đồng lý luận Trung ương vừa bày tỏ sự đồng tình với quan điểm đổi mới toàn diện của Đảng; vừa phỏng vấn, vừa trao đổi thêm về những nội dung của Văn kiện Đại hội.

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một thách thức lớn

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Viết Thông cho biết: Những năm qua đánh dấu một bước phát triển quan trọng nhận thức của Đảng trong đổi mới tư duy về mô hình, con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội. Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhấn mạnh: “Trong những năm tiến hành công cuộc đổi mới, từ tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, Đảng ta từng bước nhận thức ngày càng đúng đắn hơn, sâu sắc hơn về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; từng bước khắc phục được một số quan niệm đơn giản, ấu trĩ trước đây như: Đồng nhất mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa xã hội với nhiệm vụ của giai đoạn trước mắt; nhấn mạnh một chiều quan hệ sản xuất, chế độ phân phối bình quân, không thấy đầy đủ yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất trong thời kỳ quá độ; đồng nhất kinh tế thị trường với chủ nghĩa tư bản, coi nhẹ những thành tựu, giá trị mà nhân loại đạt được trong thời kỳ phát triển chủ nghĩa tư bản…”.

Đồng chí Tổng bí thư cũng khẳng định, về lý luận, đưa ra được những quan niệm mới về chủ nghĩa xã hội và phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ là đổi mới, là một bước tiến lớn trong tư duy lý luận của Đảng ta.

Công cuộc đổi mới của Đảng đã thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ. Trong ảnh: Xuất khẩu gạo tại cảng Tân Thuận 2 (Cảng Sài Gòn). Ảnh: TTXVN

Thông qua 8 đặc trưng  về “Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng” Đại hội XI của Đảng đã trả lời, lý giải được chủ nghĩa xã hội là gì và đi lên chủ nghĩa xã hội bằng cách nào. PGS. TS Bùi Đình Bôn nhấn mạnh về đổi mới trong nhận thức của Đảng ở khía cạnh tổ chức thực hiện. Đồng chí cho rằng, Đại hội XI thống nhất đặt đặc trưng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” là đặc trưng chủ đạo của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng, đã thấy sáng tỏ thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội hoàn toàn không phải là “cuộc dạo chơi” của những người cộng sản. Để mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân đòi hỏi những người đảng viên phải có phẩm chất cách mạng, phải sẵn sàng hy sinh quyền lợi của riêng mình vì quyền lợi của nhân dân; đặt lợi ích của tập thể lên trên lợi ích cá nhân... Sự hy sinh của người đảng viên để xây dựng một xã hội tốt đẹp cũng cam go như người lính ngoài trận mạc chiến đấu vì độc lập tự do cho Tổ quốc. Có lẽ đây chính là yếu tố cần và cũng là khó khăn then chốt nhất để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa”.

Đột phá vào điểm nghẽn cản trở phát triển

Trao đổi với chúng tôi, GS Lê Mậu Hãn cho biết, điều mà GS phấn khởi nhất là Đại hội lần này Đảng ta đã tiếp tục quán triệt sâu sắc tinh thần đổi mới của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, là nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật. Khi Đảng nói đúng, nói rõ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là con đường vô cùng khó khăn, gian khổ thì chính Đảng đã xây dựng quyết tâm cho các đảng viên dũng cảm đi trên con đường vinh quang và đầy gian khổ đó…

Cũng chính nhìn thẳng vào sự thật mà Đại hội lần này, trong Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước 2011-2020 Đảng ta đã đưa ra 5 quan điểm về chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2011-2020.

Trước hết là quan điểm nền kinh tế phát triển nhanh nhưng phải đồng thời với phát triển bền vững. Đảng ta nhấn mạnh quan điểm này được thực hiện xuyên suốt trong toàn bộ chiến lược. Nhìn lại kinh tế-xã hội nước ta 25 năm qua kể từ ngày thực hiện công cuộc đổi mới, nhất là những nhiệm kỳ gần đây, bên cạnh những thành tựu đạt được có ý nghĩa lịch sử thì đất nước cũng phải gánh chịu tác động tiêu cực của sự phát triển, do doanh nghiệp chỉ chú trọng lợi ích kinh tế trước mắt. Nhiều dự án kinh tế mang lại lợi nhuận cho người đầu tư, nhưng tàn phá môi trường ghê gớm. Cá biệt có những dự án công nghiệp biến người nông dân trở thành người đi làm thuê! Lại có dự án chỉ chú ý lợi ích kinh tế, nhưng coi nhẹ lợi ích quốc phòng-an ninh, không có lợi cho phòng thủ đất nước…

Đổi mới đồng bộ không phải là khái niệm mới, nhưng nâng lên thành quan điểm trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội đất nước trong khoảng thời gian dài 20 năm tới, thì đó là sự đổi mới đột phá của Đảng ta.

Quan điểm đồng bộ của Đảng trong phát triển kinh tế-xã hội là nhấn mạnh sự đồng bộ về kinh tế và chính trị. Phát triển kinh tế-xã hội đáp ứng sự “giàu có” về vật chất thuần túy là dễ thấy và dễ hướng tới, nhưng để đáp ứng được cả chính trị thì lại đòi hỏi một sự nỗ lực phấn đấu, đòi hỏi phải chuyển đổi về “chất”, vì mục tiêu của chính trị mà Đảng ta hướng tới là xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Đây là quan điểm được hình thành nhờ tư duy đổi mới của Đảng đã nhìn thẳng vào sự thật của đất nước. Vừa qua, sự phát triển của nền kinh tế đất nước làm cho một số nhóm, một số người giàu lên nhanh, nhưng lại chưa làm giàu cho số đông nhân dân, mà lẽ ra số đông nhân dân phải được thụ hưởng thành quả của nền kinh tế đất nước. Đây chính là nguy cơ dẫn nền kinh tế đi chệch mục tiêu của định hướng xã hội chủ nghĩa.

Ba quan điểm sau cũng được xây dựng trên cơ sở đổi mới trong nhìn nhận, đánh giá của Đảng, như: Mở rộng dân chủ, phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu của sự phát triển; phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất với trình độ khoa học, công nghệ ngày càng cao đồng thời hoàn thiện quan hệ sản xuất trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ ngày càng cao trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Đặc biệt, không chỉ đưa ra những quan điểm để dẫn dắt kinh tế-xã hội đất nước phát triển đúng hướng, Đảng ta còn xác định 3 khâu đột phá chiến lược: Hoàn thiện thể chế; phát triển nguồn nhân lực; xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng.

PGS. TS khoa học Nguyễn Văn Đặng, nguyên Phó ban Kinh tế Trung ương, Thường trực Tổ Biên tập Hội đồng Lý luận Trung ương phân tích với chúng tôi rất kỹ về đổi mới tư duy của Đảng trong phát triển kinh tế-xã hội từ 3 khâu đột phá này. Đồng chí cho rằng nội dung của 3 khâu đột phá cũng chính là ba “điểm nghẽn” cản trở đất nước phát triển lâu nay. Với tư tưởng đổi mới mạnh mẽ; với quyết tâm thực hiện quan điểm Đảng lãnh đạo toàn diện công cuộc đổi mới, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI với trí tuệ tập thể, được hội tụ tâm tư, nguyện vọng, tình cảm, kỳ vọng của toàn dân đã quyết định đột phá vào ba điểm nghẽn đó để khơi thông công cuộc đổi mới.

Trong ba điểm đột phá chúng tôi nhận được rất nhiều ý kiến của các nhà khoa học biểu lộ sự đồng tình nhất vào khâu đột phá thứ 2: “Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ”. Theo Hội đồng Lý luận Trung ương thì điểm đột phá này thể hiện “ý Đảng hợp với lòng dân”, số ý kiến đóng góp cho giải pháp lãnh đạo của Đảng phần đông đề đạt Đảng phải đổi mới sâu sắc về cách nhìn nhận đánh giá vai trò, vị trí của nguồn nhân lực.

Theo GS.TS Nguyễn Viết Thông thì lâu nay việc nhìn nhận, đánh giá đầy đủ về nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao của Đảng ta nói riêng và toàn xã hội nói chung còn rất hạn chế. Cũng có nguyên nhân do tác động của mặt trái cơ chế thị trường; có nguyên nhân do rơi rớt của quan liêu, bao cấp, nhưng nguyên nhân chính vẫn là nhận thức “chưa tới”  dẫn đến chưa phát huy được tài năng, chưa thúc đẩy được nguồn lực chất xám và “lây lan” sang cả những yếu kém của giáo dục, đào tạo… Chính vì thế Văn kiện của Đảng lần này đột phá vào “phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao…” vừa khẳng định “sức vóc” đổi mới của Đảng vừa là chìa khóa mở ra nguồn lực sung mãn của đất nước trên con đường hội nhập, phát triển.

Trước hết phải đổi mới từ trong Đảng   

Chúng ta có thể hoàn toàn tự hào và tin tưởng nói rằng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đánh dấu bước phát triển dài về đổi mới từ trong Đảng.

Tư tưởng đổi mới trước hết từ trong Đảng đã được quán triệt trong suốt quá trình chuẩn bị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, mà tư tưởng xuyên suốt là Đảng của dân, Đảng vì dân, Đảng không có quyền lợi nào khác ngoài quyền lợi của dân tộc, quyền lợi của nhân dân. Chính vì thế, so với các kỳ Đại hội trước thì Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI được đánh giá là chuẩn bị công phu nhất, nhiều nội dung mới nhất (đã phân tích ở trên); thời gian chuẩn bị cho Đại hội và thời gian Đại hội dài nhất, kỹ nhất (ngay từ Hội nghị Trung ương 4, khóa X  đã chuẩn bị bổ sung và phát triển Cương lĩnh và liên tục thông qua 6 Hội nghị Trung ương; về nhân sự thông qua 3 Hội nghị Trung ương. Đại hội X: 8 ngày; Đại hội XI: 9 ngày); lấy ý kiến nhân dân sớm nhất, dài nhất, (từ 15-9 đến 31-10 dài hơn 15 ngày so với Đại hội X) dân chủ nhất, các cơ quan thông tin đại chúng đưa đa chiều các ý kiến ; thảo luận dân chủ nhất cả văn kiện và nhân sự; số dư bầu vào cơ quan lãnh đạo của Đảng cao nhất: BCH Trung ương (24,4%); Bộ Chính trị (70%); Ủy ban Kiểm tra Trung ương (24%); Bầu bạn quốc tế quan tâm nhiều nhất; Tổ chức chu đáo, an toàn nhất...

Đổi mới trong Đảng còn phải nói đến “Báo cáo kiểm điểm sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X tại Đại hội lần thứ XI của Đảng”. Đồng thời với đánh giá những ưu điểm Đảng ta đã rất thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, yếu kém, cụ thể đến từng cấp, từng việc trong cả nhiệm kỳ. Đặc biệt, trong Điều lệ Đảng Đại hội XI đã bổ sung, cho phép Ban chấp hành Trung ương căn cứ vào tình hình thực tế, quyết định chỉ đạo thí điểm một số chủ trương mới...”.

Đây là nội dung bổ sung trong Điều lệ Đảng khóa XI thể hiện sự đổi mới tư duy toàn diện của Đảng trong xem xét, đánh giá thực tiễn của đời sống xã hội, góp phần rất thuận lợi để Đảng nắm bắt nhanh tình hình, kịp thời đề ra đường lối, chính sách lãnh đạo đất nước phù hợp.

 Huy Thiêm