Hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 6.800 kho, bãi, nhà xưởng với diện tích hơn 145 triệu mét vuông thuộc sở hữu Nhà nước. Gần 40% diện tích trên đang bị chiếm dụng, thay đổi mục đích sử dụng, cho thuê mướn với giá rẻ, trong khi quỹ đất để xây dựng các công trình phúc lợi xã hội, nhà tái định cư lại không có. Nhiều bạn đọc đặt câu hỏi: “Bao giờ thành phố thu hồi được diện tích kho, bãi sử dụng lãng phí để phục vụ tái định cư?”.

Lãng phí đất công

Ở hầu hết các quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh đều có những kho, bãi bị bỏ hoang, hoặc sử dụng lãng phí. Theo thống kê của Sở Tài nguyên – Môi trường thành phố, hiện nay các bộ, ngành của Trung ương quản lý hơn 30% diện tích kho, bãi, còn lại là do các đơn vị trực thuộc thành phố quản lý. Ở khu vực quận 8, chiếm gần 70% diện tích các kho, bãi ở Thành phố Hồ Chí Minh. Trong đó, 159 kho, bãi với diện tích 435,4 ngàn mét vuông đang bị sử dụng lãng phí. 77 kho, bãi đang được UBND quận kiến nghị với Trung ương và thành phố cho phép thu hồi để xây dựng nhà tái định cư và các công trình xã hội. Là một quận nghèo của thành phố, quận 8 cần phải xây dựng 23.000 căn nhà để bố trí cho các hộ dân bị giải tỏa, nhằm mục đích chỉnh trang đô thị, nhưng đang thiếu quỹ đất trầm trọng.

Một kho bãi ở đường Phạm Thế Hiển, quận 8 được cho thuê để làm cửa sắt.

Chúng tôi đi dọc các con đường: Phạm Thế Hiển, Bến Bình Đông, Hồ Học Lãm, Nguyễn Văn Của, Bến Ba Đình, Lương Ngọc Quyến… đều gặp những kho, bãi bị bỏ hoang và cho thuê mướn. Ông Nguyễn Minh Nho ở phường 6 trăn trở: “Kho, bãi ở đây cho thuê với giá rất rẻ”. Khi đến nhà kho số 363 – Bến Bình Đông, do Công ty Lương thực miền Nam quản lý, chúng tôi thực sự ngạc nhiên khi thấy một diện tích kho rộng hơn 2.600m² đang bỏ trống. Nhưng rộng hơn là khu bãi có diện tích hơn 20.000m² của Công ty Thương mại kỹ thuật và đầu tư Petec thuộc Bộ Công Thương nằm ở số 5 đường Hồ Học Lãm. Cả một khu đất rộng mênh mông đầy nước và cỏ hoang. Một người dân ở đây nói: “Nếu thu hồi được bãi kho này, có thể xây dựng được một khu nhà cho 250 hộ dân”.

Đến một số kho, bãi khác nằm trong danh sách thống kê của quận 8 như: các số 1027, 2225, 1650-1652 (đường Phạm Thế Hiển); 99, 289, 567-469 (Bến Bình Đông); 830, 638 (đường Nguyễn Duy); 229-229B (Tùng Thiện Vương)… chúng tôi đều thấy cảnh các kho, bãi bị cho thuê. Ở một số quận khác như 1, 3, 4, 6, 12, Thủ Đức, nhiều diện tích kho, bãi khác cũng bị sử dụng sai mục đích, bỏ hoang, hoặc cơ quan chủ quản chỉ sử dụng một phần diện tích, còn phần lớn để cho thuê làm gara ô tô, nơi để xe máy, kinh doanh. Hiện nay, Công ty Lương thực Thành phố Hồ Chí Minh đang quản lý rất nhiều diện tích (307 mặt bằng, kho, bãi với diện tích hơn 300.000m²). Không ít các cơ quan của các bộ, ngành lấy lý do xây dựng văn phòng II để cho thuê mướn mặt bằng.

Thu hồi khó khăn

Những năm gần đây, chủ trương của lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh là tích cực chỉnh trang đô thị, giải tỏa các hộ dân sống ven kênh rạch, giãn dân ở các khu trung tâm trên cơ sở xây dựng các khu tái định cư vững chắc. Hiện nay, thành phố đang thực hiện nhiều dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, khu thương mại hiện đại, nhưng lại thiếu quỹ đất để những hộ dân bị giải tỏa có nơi tái định cư. Vì vậy, nhiều dự án có vốn, nhưng chưa triển khai được, hoặc có triển khai nhưng tiến độ rất chậm chạp.

Trong khi hàng trăm kho, bãi bị sử dụng lãng phí thì hàng chục ngàn hộ dân vẫn phải sống chen chúc bên bờ kênh nước đen.

Vì sao các cơ quan chủ quản không chịu bàn giao mặt bằng để thành phố chỉnh trang đô thị? Câu hỏi này đã được ông Đặng Văn Khoa, đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh lý giải: “Các thành phần kinh tế đang sống nhờ vào việc cho thuê mướn các kho, bãi thuộc tài sản công. Vì quyền lợi của họ, chẳng ai chịu buông “miếng mồi ngon kho, bãi" ra cả".

Chính quyền chưa kiên quyết

Thực tế cho thấy việc thu hồi diện tích kho bãi để xây dựng nhà ở và các công trình phúc lợi rất khó khăn, phức tạp, nhất là kho, bãi do các cơ quan Trung ương quản lý. Những cơ quan này thường viện ra hàng loạt lý do để trì hoãn. Nhiều nơi còn cản trở việc khảo sát, đo vẽ hiện trạng khu đất để lập các dự án xây dựng nhà tái định cư, trường học, cơ sở y tế. Thậm chí, có nơi còn tự ý chiếm dụng và chia đất cho cán bộ, công nhân viên chức làm nhà sai qui định.

Trước tình trạng này, ông Đặng Văn Khoa đề nghị: “Cần phải giải quyết dứt điểm những diện tích kho bãi đã có quyết định thu hồi. Các cơ quan Trung ương phải gương mẫu trong việc chống lãng phí”. Ông Nguyễn Minh Hoàng bày tỏ thái độ dứt khoát: “Các quận, huyện phải kiên quyết thu hồi kho, bãi sử dụng sai mục đích, kể cả các kho, bãi do một số cơ quan Trung ương quản lý. Khi có quyết định thu hồi, nơi nào không thực hiện thì cưỡng chế”.

Không có lý do gì để tài sản đất đai của Nhà nước bị bỏ hoang, hoặc cho thuê mướn bừa bãi, chuyển đổi mục đích sử dụng trái qui định. Điều mà nhân dân thành phố mong mỏi hiện nay là bao giờ những kho, bãi sử dụng lãng phí ấy được thu hồi, để các công trình phúc lợi xã hội được xây dựng? Vừa qua, Thành phố Hồ Chí Minh đã xử lý kiên quyết việc người dân xây dựng trái phép, thì cũng cần xử lý nghiêm các cơ quan Nhà nước làm sai. Hy vọng, với quyết tâm của lãnh đạo thành phố và các quận, huyện, hàng chục ngàn căn hộ phục vụ tái định cư để chỉnh trang đô thị, cùng hàng trăm trường học, bệnh viện, khu vui chơi giải trí công cộng sẽ được xây dựng trên diện tích các kho, bãi đang bị sử dụng lãng phí.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG