Các nghệ sĩ kê khai thu nhập tại Cục Thuế TPHCM. Nhiều nghệ sĩ cho rằng chính sách thuế hiện hành chưa khuyến khích cá nhân tự giác nộp thuế. Ảnh: D. Q

Ý kiến trên được TS Nguyễn Quang A đưa ra tại hội thảo khoa học về dự luật thuế thu nhập cá nhân (TNCN) do Bộ Tài chính và Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (Văn phòng Quốc hội) tổ chức tại TPHCM (trong hai ngày 2 và 3-7), được nhiều người chia sẻ.

Nguyên lý công bằng bị vi phạm thô bạo

Việc đánh thuế TNCN là điều phải làm và nên làm trong mọi nền kinh tế. PGS-TS Trần Đình Thiên, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế VN, quan tâm đến tính công bằng của hệ thống thuế đối với các cá nhân nộp thuế. “Đối với hai thanh niên độc thân có thu nhập như nhau, một người làm cho doanh nghiệp Nhà nước và một người là lao động tự do. Trong trường hợp này, anh thanh niên làm cho Nhà nước sẽ phải chịu thuế (do thu nhập được kiểm soát); còn anh thanh niên kia không bị thu thuế do cán bộ thuế không nắm được thu nhập của anh ta” - ông Thiên nói. Về mức thu nhập tối thiểu phải chịu thuế (hiện tại là 5 triệu đồng/tháng), theo ông Thiên, số người thực sự nộp thuế ít hơn rất nhiều so với số người lẽ ra phải nộp thuế, tức là đã và đang có một lượng lớn những người có thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng trốn được thuế. Viện dẫn điều này không chỉ để khẳng định bộ máy quản lý và thu thuế của VN hiện nay rất yếu kém, mà ông Thiên còn nhấn mạnh rằng các nguyên tắc công bằng trong thuế TNCN đang bị vi phạm thô bạo!

Gay gắt hơn, TS Ngô Huy Cương (ĐH Quốc gia Hà Nội) bức xúc: “Có những đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ được cấp chỉ 60 triệu đồng, chi phí thực hiện đề tài rất nhiều mà cũng bị trừ tới trừ lui để tính thuế. Vậy mà nói giáo dục là quốc sách hàng đầu! Phải soi kỹ dự luật thuế TNCN trước khi thực hiện, đừng nói “công bằng xã hội” một cách chung chung”.

Xem ra người nghèo cũng bị thiệt

TS Nguyễn Quang A lo ngại cách đánh thuế lũy tiến (trong dự luật) tác dụng ngược, cản trở sự tăng trưởng của năng suất và đầu tư. So với Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, dự luật quy định thuế suất tối đa thấp hơn, 35% (so với 40%), nhưng vẫn cao hơn mức trung bình ở các nước như Hàn Quốc và Mexico (dưới 20%), Singapore (20%), New Zealand, Ireland, Nhật Bản, Úc, Iceland, Mỹ, Thụy Sĩ (dưới 30%), Canada và Anh (dưới 35%). Các nước OECD (Tổ chức Các nước phát triển) đang xem xét hạ thuế suất TNCN thì không lý gì VN áp mức thuế cao như vậy.

Biểu thuế dự kiến có 7 bậc, TS Nguyễn Quang A đề xuất bỏ các bậc 5, 6 và 7; chỉ giữ các bậc 1, 2, 3 và 4; tức mức thuế tối đa nên là 20%. Ông A lập luận: “Muốn xây dựng một xã hội trung lưu, giàu có, không nên đánh thuế quá cao đối với người giàu, người có tài. Thuế suất tối đa thấp là một động lực, một khuyến khích rất mạnh để thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, tinh thần kinh doanh. Những hô hào “phải đánh thuế nặng” những người giàu, người có thu nhập cao xem ra rất được lòng dân, nhưng xét kỹ có thể gây ra hậu quả khôn lường, tạo ra sự sợ hãi chính sách cào bằng, bình quân chủ nghĩa. Một khi yếu tố này làm nhụt chí kinh doanh của dân, thì xem ra người nghèo cũng bị thiệt”.

Dự luật còn quy định các khoản thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phải chịu thuế 25%. Ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng Thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính, không đồng tình với quy định này. Theo ông, giao dịch trên thị trường phi tập trung (OTC) hiện không thể kiểm soát và vì thế, quy định về thuế suất như trên là không phù hợp. Ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển, thuế suất từ chuyển nhượng vốn, chứng khoán chỉ từ 5%-10%. Về vấn đề này, nhiều chuyên gia dự hội thảo có chung ý kiến: Nên áp thuế suất thấp hơn để nuôi dưỡng nguồn thu, chứ không phải để tận thu.

Nhiều cách hiểu trái chiều

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trương Chí Trung cho rằng việc chuyển các khoản thu nhập lâu nay chịu thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng (GTGT) sang chịu thuế TNCN là một nét mới, tiến bộ trong dự luật. Tuy nhiên, TS Dương Anh Sơn (ĐH Quốc gia TPHCM) cho rằng như vậy là không hợp lý. TS Sơn phản biện: “Tiền thu từ thuế thu nhập doanh nghiệp được Nhà nước sử dụng để bảo đảm cho hoạt động kinh doanh của cá nhân, tổ chức. Thuế GTGT là khoản tiền mà cá nhân kinh doanh thu hộ, bởi người nộp không phải là cá nhân kinh doanh mà là người tiêu dùng. Nếu thay thuế GTGT bằng thuế TNCN thì sẽ tạo ra sự bất bình đằng giữa cá nhân kinh doanh và các loại hình doanh nghiệp khác”.

Cùng quan tâm đến quy định này, luật gia Cao Bá Khoát, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Doanh nghiệp K và cộng sự, thắc mắc: “Thu nhập của hộ sản xuất, kinh doanh cá thể là thu nhập chung của cả hộ, không phải thu nhập riêng của chủ hộ. Dự luật quy định chủ hộ sản xuất, kinh doanh cá thể là đối tượng phải nộp thuế TNCN thì không hiểu họ phải chịu thuế đối với thu nhập của cả hộ hay chỉ đối với phần thu nhập của riêng mình (...). Chẳng có gì vô lý hơn bằng việc đánh thuế TNCN vào thu nhập chung của cả gia đình!”.

TNCN hay thu nhập cao, đây là hai khái niệm gây tranh cãi. Theo TS Đinh Dũng Sỹ, Phó Vụ trưởng - Ban Xây dựng pháp luật Văn phòng Chính phủ, nếu gọi là thuế TNCN thì phải đánh thuế ngay từ những đồng thu nhập đầu tiên; còn cách đánh thuế theo ngưỡng chịu thuế như ở VN thì đúng ra phải gọi là thuế thu nhập cao.

Theo NLĐ