QĐND - Tình trạng doanh nghiệp lách luật, trốn tránh trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động, nợ BHXH đang khiến không ít người lao động điêu đứng, nhiều người mất trắng các quyền lợi liên quan khi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, nghỉ việc… Trong những trường hợp như vậy, người lao động rất cần sự vào cuộc của các cơ quan có thẩm quyền.

Theo BHXH TP Hồ Chí Minh, đến cuối tháng 11, tổng số tiền nợ BHXH trên địa bàn thành phố lên đến gần 2000 tỷ đồng. Đối tượng nợ BHXH hầu hết là các doanh nghiệp, trong đó có những doanh nghiệp gặp khó khăn thực sự do bối cảnh chung của nền kinh tế. Bên cạnh nhiều doanh nghiệp thực hiện rất tốt các chế độ BHXH, thì vẫn không thiếu doanh nghiệp vẫn ăn nên làm ra, nhưng lợi dụng những bất cập và kẽ hở của Luật BHXH để cố tình trốn tránh trách nhiệm, chây ỳ không nộp BHXH theo quy định. Điều này không chỉ gây thiệt hại quyền lợi của người lao động mà còn ảnh hưởng đến Quỹ BHXH, gây tác động xấu đến trật tự, an toàn xã hội.

Ảnh minh họa/ baohiemxahoi.gov.vn

Những hành vi vi phạm pháp luật về BHXH của doanh nghiệp ngày càng đa dạng, với nhiều hình thức khác nhau, trong đó phổ biến là các vi phạm: Không ký hợp đồng tuyển dụng lao động, sa thải người lao động không có lý do chính đáng, tự ý chấm dứt hợp đồng mà không báo trước, nợ lương, nợ BHXH, vi phạm giờ lao động, mức lương trên hợp đồng lao động thấp hơn mức lương thực trả…

Sau hơn một năm làm việc tại Khách sạn White Lion, anh Lê Hoàng Lâm (quận 3, TP Hồ Chí Minh) bất ngờ bị khách sạn cho nghỉ việc. Sẽ là bình thường nếu như anh Lâm được giải quyết mọi chế độ cho người lao động. Thế nhưng, đến lúc đó, thỏa thuận sau một tháng thử việc anh Lâm sẽ được ký hợp đồng lao động vẫn chưa được thực hiện. Bằng nhiều lý do, khách sạn đã lần lữa, hứa hẹn và bất ngờ cho nghỉ việc mà không có một lý do chính đáng nào cũng như không có bất kỳ một chế độ nào.

Những công nhân của Công ty Á châu Vinashin thì còn bi đát hơn. Đã hơn hai năm nghỉ việc không được giải quyết chế độ, họ lại phải tiếp tục hành trình đòi sổ BHXH. Công ty ngừng hoạt động, trụ sở đóng cửa, giám đốc thì không cách nào gặp được nên việc tìm kiếm của họ gần như vô vọng. Anh Bế Văn Bạch cho biết, cuốn sổ lưu gần 8 năm tham gia BHXH của mình vẫn chưa biết ở đâu, hãn hữu liên lạc được bằng điện thoại thì lại điệp khúc hứa hẹn sẽ trả. Là người may mắn nhất trong số lao động nghỉ việc của công ty, anh Cao Minh Đức đã tìm lại được sổ BHXH của mình, nhưng do doanh nghiệp còn nợ cơ quan BHXH nên hy vọng được chốt sổ của anh cũng trở nên mờ mịt.

Theo ông Đỗ Quang Khánh, Phó giám đốc BHXH TP Hồ Chí Minh, một trong những hình thức vi phạm là doanh nghiệp thu nhưng trốn đóng BHXH và tự chi trả các chế độ bảo hiểm trực tiếp cho người lao động. Đây là hành vi trái quy định của pháp luật. Những người nghỉ việc trước có thể được hưởng quyền lợi, nhưng nếu doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản thì những người bám trụ tới cùng sẽ có nguy cơ mất trắng quyền lợi.

Trong vụ “lương khủng” của các doanh nghiệp công ích, BHXH TP Hồ Chí Minh đã chốt số người lao động và số tiền truy đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của 3 công ty: Công ty TNHH một thành viên Thoát nước đô thị, Công ty TNHH một thành viên Công viên cây xanh, Công ty TNHH một thành viên Công trình giao thông Sài Gòn. Theo đó, gần 700 người lao động được truy đóng các chế độ BHXH, bao gồm những người đang làm và những người đã nghỉ việc, tổng số tiền hơn 7,55 tỷ đồng, gồm cả phần đóng của doanh nghiệp và của người lao động. Nếu không có vụ “lương khủng” thì rõ ràng quyền lợi của những lao động này đã bị doanh nghiệp bỏ qua.

Kéo dài nhiều năm nhưng tình trạng nợ các khoản đóng bảo hiểm cũng như vi phạm Luật Lao động, Luật BHXH của các doanh nghiệp vẫn chưa có hướng giải quyết triệt để. Một trong các nguyên nhân là chế tài xử phạt quá nhẹ. Chẳng hạn, chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp, mức phạt tối đa là 75 triệu đồng chỉ có tác dụng đối với các doanh nghiệp nhỏ, còn đối với doanh nghiệp nợ hàng tỷ đồng trở lên thì chi phí nộp phạt còn ít hơn lãi gửi ngân hàng, khiến nhiều doanh nghiệp tìm mọi cách trì hoãn và chấp nhận nộp phạt. Biện pháp cuối cùng là BHXH khởi kiện doanh nghiệp ra tòa, nhưng tỷ lệ đòi được cũng không cao. Nhiều doanh nghiệp con nợ bỗng dưng mất tích, chủ doanh nghiệp bỏ trốn hoặc không còn tài sản, khả năng trả nợ cũng là vấn đề không thể giải quyết.

Thu tiền BHXH của người lao động, nhưng nhiều năm qua, Công ty CP thương mại Tiến Hưng, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh không nộp và đến nay nợ BHXH gần 4 tỷ đồng. BHXH quận Tân Phú đã khởi kiện ra tòa lần một nhưng chưa giải quyết được và đang phải hoàn thiện hồ sơ để khởi kiện lần hai. Ông Đỗ Quang Khánh, Phó giám đốc BHXH TP Hồ Chí Minh, cho biết từ đầu năm đến nay, BHXH thành phố đã khởi kiện gần 600 doanh nghiệp ra tòa với tổng số tiền nợ khoảng 130 tỷ đồng, tuy nhiên chỉ thu hồi được khoảng 30% tiền nợ.

Trước thực trạng này, nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động, với những doanh nghiệp thực sự khó khăn, BHXH TP Hồ Chí Minh đã có hướng dẫn: Đồng ý giải quyết đóng trước tiền BHXH, BHYT để chốt sổ cho người lao động nghỉ việc theo nguyên tắc doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền BHXH, BHYT và tiền lãi chậm đóng phát sinh đến thời điểm thôi việc của người lao động, đồng thời đóng bổ sung ít nhất bằng số nợ quỹ BHYT và nợ quỹ BHXH ngắn hạn (quỹ ốm đau, thai sản) để bảo đảm quyền lợi của người lao động khác đang còn làm việc.

Chế tài chưa đủ sức răn đe các hành vi vi phạm, Luật BHXH vẫn còn nhiều kẽ hở là hai trong những nguyên nhân chính để các doanh nghiệp tìm cách lách luật, trốn tránh nghĩa vụ đối với người lao động. Điều này cho thấy, việc cần thiết phải nhanh chóng bổ sung, sửa đổi các thiết chế trên để không chỉ bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động, mà còn tạo công bằng, ổn định trật tự xã hội. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền cho người lao động cũng như phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong kiểm tra, giám sát, xử lý kiên quyết, dứt điểm các hành vi vi phạm BHXH cũng cần phải được tăng cường và đồng bộ hơn nữa, tránh để tình trạng vi phạm kéo dài, dây dưa khó xử lý.

XUÂN CƯỜNG