QĐND Online - Đó là chủ đề của cuộc Hội thảo do  Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức sáng 15-4 tại Hà Nội. Các đồng chi: Giáo sư, Tiến sĩ  Vương Đình Huệ, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương;  Vũ Ngọc Hoàng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương đồng chủ trì Hội thảo. Tham dự Hội thảo có đông đảo các nhà khoa học, các chuyên gia kinh tế và đại diện lãnh đạo nhiều cơ quan của Trung ương.

Quang cảnh Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, các đại biểu đã đưa ra những luận cứ khoa học cả về lý luận và thực tiễn về “bẫy thu nhập trung bình”; Phân tích những nguyên nhân tạo nên “bẫy thu nhập trung bình” và kinh nghiệm, giải pháp của một số nước đi trước đã vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”; Đánh giá chính xác, khách quan nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” của Việt Nam; Đề xuất và gợi mở các giải pháp khả thi để Việt Nam có thể tránh và vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS, TS Vương Đình Huệ khẳng định: “Bẫy thu nhập trung bình” là một tình trạng trong phát triển kinh tế, khi mà một quốc gia đã đạt đến một mức thu nhập bình quân nhất định (do những lợi thế sẵn có) sẽ giậm chân tại mức thu nhập đó. Bẫy thu nhập trung bình xảy ra khi một quốc gia phát triển chững lại hay thậm chí là trì trệ sau khi đã đạt được mức thu nhập trung bình. Vấn đề này thường nảy sinh với các nền kinh tế đang phát triển khi mức lương tăng lên trong khi tính cạnh tranh về giá cả hàng hóa giảm xuống, khó có thể cạnh tranh với các nền kinh tế đã phát triển về công nghệ hiện đại, hay với các nền kinh tế có mức lương thấp hơn trong việc sản xuất hàng hoá giá rẻ.

GS, TS Vương Đình Huệ phát biểu tại Hội thảo

Trạng thái "bẫy thu nhập trung bình" là một tình huống mang tính "tiến thoái lưỡng nan" trong xây dựng và thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, có khả năng làm giảm hiệu quả của các nỗ lực nhằm phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Có không ít quốc gia gặp phải tình trạng này và trở thành những tình huống cảnh báo đối với các quốc gia khác trong điều hành kinh tế.

Từ giữa thế kỷ XX (1950) đến năm 2010, trong số 124 nền kinh tế trên thế giới được đánh giá bởi World Bank (WB), có 52 nền kinh tế ở mức thu nhập trung bình thì đã có 35 nền kinh tế rơi vào bẫy thu nhập trung bình, trong đó có 30 nền kinh tế rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” thấp. Và chỉ có 13 trong số 52 nền kinh tế vượt qua được “bẫy thu nhập trung bình” trở thành nước có thu nhập cao.  

GS, TS Vương Đình Huệ cho rằng, Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm quý báu về đưa đất nước ta thoát khỏi khủng hoảng kinh tế-xã hội vào những năm 1980 để bước vào thời kỳ bắt đầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vào những năm 1990. Có thể nói đây là bước tiến quan trọng trong nhận thức về phát triển kinh tế đất nước trong quá trình chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Từ nhận thức đúng, nền kinh tế nước ta đã có những chuyển biến quan trọng mặc dù gặp phải các cuộc khủng hoảng tài chính-tiền tệ châu Á vào năm 1997 và khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế thế giới năm 2008.

Kinh tế Việt Nam đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình (thấp) từ năm 2010 với mức thu nhập trung bình đầu người là 1.068 USD, năm 2013 là 1.960 USD. Tốc độ tăng trưởng khá cao (giai đoạn 1986-1990, tốc độ tăng GDP bình quân 4,4%/năm, giai đoạn 1991-2000, GDP tăng 7,6%/năm, giai đoạn 2001-2010 là 7,3%/năm. Năm 2011-2013 trong bối cảnh khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới vẫn đạt 5,6%/năm). Việt Nam, cũng như các nước khác khi đạt được mức thu nhập trung bình đều quan tâm đến nguy cơ vướng bẫy thu nhập trung bình liên quan đến các chỉ số về tốc độ tăng trưởng kinh tế; năng suất lao động và năng suất tổng hợp; chất lượng tăng trưởng; chuyển dịch cơ cấu kinh tế; các chỉ số xếp hạng toàn cầu của quốc gia v.v…

Để phát triển nhanh và bền vững, tránh “bẫy thu nhập trung bình” và tiếp tục phát triển trở thành quốc gia có thu nhập cao trong tương lai đang là vấn đề được quan tâm sâu sắc không chỉ đối với Đảng, Nhà nước ta nói chung mà còn đối với cán bộ hoạch định chính sách và các nhà khoa học.

Tin, ảnh: ĐỨC LONG