QĐND - Từ các tỉnh miền Đông Nam Bộ vượt hàng trăm ki-lô-mét qua nhiều đoạn đường đất đỏ, các cựu chiến binh (CCB) đã tụ họp về xã Lộc Hiệp, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước dự lễ khánh thành công trình Nhà tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Quân dân y Miền và đồng đội hy sinh trên chiến trường miền Đông Nam Bộ, thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Gặp lại đồng đội năm xưa người còn, người mất, ai nấy nước mắt rưng rưng. Mặc dù tuổi cao, sức yếu, nhiều người mang trong mình thương tật nhưng không khí buổi gặp mặt vẫn diễn ra sôi nổi, trẻ trung và đầy chất lính. Những hồi ức kỷ niệm trong chiến đấu cứ thế ùa về ngập tràn cảm xúc mỗi người. Đại tá Phan Thế Nghiệp, nguyên bác sĩ trên chiến trường miền Đông Nam Bộ từ năm 1963, nay đã ngoài 70 tuổi nhưng giọng nói còn vang và trí nhớ khá tốt. Nhớ về một thời gian khổ, những rất đỗi hào hùng, ông kể: “Chiến tranh ác liệt, cứu chữa thương binh, bệnh binh trong nhiều tình huống cam go, nếu không có chuyên môn, bản lĩnh, y đức thì khó hoàn thành nhiệm vụ. Chúng tôi phải tranh thủ từng giờ, từng phút để giành giật sự sống cho các thương binh. Dụng cụ y tế thiếu, để kịp thời băng bó cho thương binh, nhiều ca tôi phải dùng xương thú để làm nẹp. Nhiều tình huống ngay sau trận địa, khi thuốc vô trùng thiếu, việc băng bó vết thương cho thương binh gặp nhiều khó khăn. Nếu ghép theo phương pháp mổ khâu ghép thì thương binh dễ bị nhiễm trùng, vì thế chúng tôi vận dụng theo phương pháp “ghép hạt ngô”. Tức là lấy miếng da chỗ khác của thương binh để ghép cho vết thương. Hiệu quả, vết thương vừa mau lành lại vô trùng nên kịp thời cấp cứu được nhiều đồng đội”. Đại tá Phan Phong Tống, nguyên bác sĩ, liên tục phục vụ trên chiến trường miền Đông Nam Bộ từ năm 1965, nhớ lại: “Một lần, tôi trực tiếp cứu chữa thương binh bị mảnh pháo địch bắn làm gẫy xương hàm, phá vỡ động mạch chủ, trong điều kiện rất nguy cấp. Khi tiến hành sơ cứu, tôi phát hiện vết thương bật máu. Tôi quyết định không mổ ngay, mà dùng hai sợi chỉ cầm máu ở hai đầu động mạch, sau đó gắp mảnh đạn ra, rồi tiếp tục cầm máu, hồi sức và đợi một tuần sau mới phẫu thuật". Giải thích về quyết định khi ấy của mình, ông Tống cho rằng: Nếu mổ ngay thương binh có thể ảnh hưởng đến não gây liệt nửa người. Kết quả thương binh không bị hoại tử, không ảnh hưởng đến thần kinh”.

Công trình Nhà tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Quân dân y Miền.

Các y sĩ, bác sĩ Quân dân y Miền không chỉ cứu chữa thương binh, khi có địch họ phải trực tiếp cầm súng chiến đấu bảo vệ thương binh. Bác Đặng Hồng Thoại sinh ra và lớn lên ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, xung phong vào học lớp đào tạo y sĩ của Quân y Miền và phục vụ từ năm 1963 đến ngày giải phóng, xúc động kể: “Nhiều lần hậu cần tiếp tế lương thực, thực phẩm không kịp, địch lại truy lùng, chúng tôi phải băng rừng tránh địch đi tìm củ chụp, củ mài về nấu cháo cho thương binh. Đặc biệt, không ít lần chúng tôi phải trực tiếp dùng máu của mình phục vụ ca cấp cứu thương binh”. Từ nỗ lực thầm lặng quên mình vì thương binh, bệnh binh trong kháng chiến chống Mỹ, các y sĩ, bác sĩ Quân dân y Miền luôn bám sát chiến trường kịp thời cứu chữa hàng vạn thương binh, bệnh binh, góp phần vào thắng lợi chung của cả dân tộc.

Đại tá Tiến sĩ, Thầy thuốc nhân dân Nguyễn Sanh Dân, Trưởng ban Liên lạc Quân y Miền (B2) xúc động kể về các trận chiến đấu ác liệt diễn ra năm xưa như: Bình Long, Lộc Ninh, Chiến khu Đ, Dầu Tiếng… Nơi nào có bộ đội là nơi đó có lực lượng quân y. Trò chuyện với chúng tôi, ông tâm sự: "Bây giờ sức khỏe và tuổi tác không cho phép mình xông pha như trước, nhưng chúng tôi vẫn rất muốn làm được việc gì đó để tri ân đồng đội. Vì thế, trong những năm qua, Ban Liên lạc đã tích cực tổ chức nhiều chuyến hành hương về chiến trường xưa tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội. Đến nay, chúng tôi đã tìm kiếm được được 125 hài cốt các liệt sĩ. Thực lòng, dù đã rất cố gắng, nhưng hiện nay nhiều đồng đội của chúng tôi vẫn còn nằm đâu đó trên các chiến trường năm xưa.  Bởi vậy, để tri ân đồng đội, Ban Liên lạc phát động phong trào: “Đồng đội chung tay dựng Nhà tưởng niệm”. Công trình trị giá 1 tỷ 200 triệu đồng, chủ yếu do đồng đội quyên góp và vận động các doanh nghiệp, nhà hảo tâm, các cơ quan, đơn vị ủng hộ, giúp sức. Dẫu những việc chúng tôi làm chưa được nhiều, chưa xứng đáng với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ, nhưng tôi tin rằng Nhà tưởng niệm này sẽ là nơi hội tụ linh thiêng; nơi gặp gỡ của chúng tôi với đồng đội....

Bài và ảnh: NGUYỄN DUY HIỂN