Xã Vũ Hội, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình có thế mạnh xuất khẩu lao động, chủ yếu là lao động nữ, mang lại nguồn thu lớn cho các gia đình và địa phương. Tuy nhiên, quá trình làm giàu đã nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp trong quản lý xã hội: Nạn trộm cắp, nghiện hút, cờ bạc, rượu chè... có chiều hướng gia tăng.

Từ năm 2000 đến nay, thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ 16, Đảng bộ xã Vũ Hội quyết tâm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mở mang ngành nghề truyền thống, đặc biệt, Đảng bộ đã có nghị quyết chuyên đề về xuất khẩu lao động. Hiện xã có 700 người đi lao động xuất khẩu (LĐXK) mà phần lớn là lao động nữ. Tính sơ sơ, mỗi lao động một năm gửi về 50-60 triệu đồng thì một năm LĐXK ở Vũ Hội mang về cho địa phương 35-42 tỉ đồng. Đây quả là một con số không nhỏ.

Người đầu tiên chúng tôi gặp là anh Mai Văn Quân, Chủ nhiệm tổ chức dịch vụ điện năng và nước sạch thôn Trung Lập. Đã 6 năm nay anh sống trong cảnh "gà trống nuôi con", đảm đương tất cả mọi việc trong gia đình. Vợ anh-chị Vũ Thị Hiền-đi LĐXK ở Đài Loan. Ngày nào cũng vậy, anh dậy từ sáng sớm chuẩn bị ăn sáng cho hai đứa con, đôn đốc việc học tập rồi mới đi làm. Xong việc anh lại đi chợ mua thức ăn, xoay trần nấu nướng, rồi tắm rửa, giặt giũ cho lũ trẻ... Với số tiền 400 triệu đồng trong gần 6 năm lao động nơi xứ người mà chị Hiền gửi về, anh xây được nhà cao tầng khang trang.

Chung hoàn cảnh với anh Quân là anh Hoàng Đình Nghĩa, cũng cảnh vợ đi LĐXK, 5 bố con anh phải tất bật với cuộc sống thường nhật. Ngoài việc đồng áng, hằng ngày anh vác dậm đi kiếm con tôm, con cá, ngày nhiều ngày ít nhưng là thực phẩm chính cho bữa cơm của bố con anh. Anh Nghĩa tâm sự: "Thú thật với các anh chị, toàn là "tàu há mồm" đang tuổi ăn, tuổi nhớn, có mà "núi cũng lở". Nhưng tôi thấy vui vì đã xây được căn nhà bằng bạn bằng bè...".

Thôn Trung Lập có 250 hộ, có tới 1/2 số hộ có phụ nữ đi LĐXK ở Đài Loan. Hầu hết trong số họ đều có cuộc sống ổn định, nhà cửa khang trang, bát ăn bát để nhưng tất cả đều có chung tâm trạng tròng trành, có chung nỗi buồn khi thiếu vắng hơi ấm của người phụ nữ, thiếu vắng những đôi bàn tay vun vén gia đình.

Khi “trong tay sẵn có đồng tiền”

Thực tế cho thấy, tuy thu nhập của người dân được nâng lên, song cái giá phải trả là không nhỏ. "Trong tay có sẵn đồng tiền...", những lúc nông nhàn những người đàn ông thường uống rượu, một số người say rượu làm cho tình hình an ninh trật tự có chiều hướng diễn biến phức tạp, kéo theo hàng loạt tệ nạn xã hội.

Chúng tôi gặp anh D 40 tuổi, ở thôn Bình An Đông. Trong lời tâm sự có mùi men, chúng tôi phần nào cảm nhận được nỗi buồn của một người đàn ông "xa vợ". Anh D bị bệnh đại tràng mãn tính hành hạ vì uống quá nhiều rượu, cuộc sống tâm sinh lý mất cân bằng: "Em buồn nên cắt tóc vào chùa đi tu, nhà báo ạ!". Mặc dù đã có hai con, các cháu học giỏi và ngoan ngoãn, song D vẫn buồn. D vào buồng mang ra an-bum ảnh của vợ gửi từ Đài Loan về, đằng sau tấm ảnh nào của chị Thêu-vợ anh-cũng ghi lại tâm tư và cả những bài thơ tặng bố con, chan chứa nỗi lòng. "Chẳng giấu gì anh, em yêu vợ em lắm nên những lúc quá chén, em thấy thương cô ấy vô cùng và em đã tự hứa với mình là phải ngoan ngoãn"-D tâm sự. Tôi được nghe dân trong thôn kể lại "giai thoại" về D thế này: Buồn vì xa vợ, lúc ngà ngà rượu D cởi trần, trèo lên sân thượng hai tay huơ huơ, gào lên như Trương Phi: "Tao không cần tiền, tao chỉ cần vợ… ợ...ợ…".

Rồi anh N có vợ đi lao động ở Đài Loan từ 2002 đến nay. Tổng số tiền chị gửi về là hơn 200 triệu đồng. Anh N đã "nhất thời hưng phấn" cùng một số người trong "CLB xa vợ" làm một mâm... cờ bạc. Mấy chàng xa vợ đang sát phạt nhau thì bị công an bắt. Và ở Vũ Hội những trường hợp như D, N là khá nhiều.

Phó công an xã Vũ Hội, anh Trần Xuân Chuyển cho chúng tôi biết, một số trường hợp như anh V, thôn Trung Lập được mệnh danh là "thần đốt tiền" và là đại diện cho "cờ bạc biếu". Vợ đi Đài Loan 3 năm, gửi về đồng nào V “biếu” vào cờ bạc đồng đó, người vợ khốn khổ phải bỏ việc bay từ Đài Loan về coi chồng. Rồi có người vốn hiền lành, chịu thương chịu khó, khi có chút tiền vợ gửi về lập tức giở chứng: thay xe máy như thay áo, làm bạn với nàng tiên nâu lúc nào không hay. Ngô Thế Tiệp còn quậy phá hơn, quyết định dùng tiền của vợ-những đồng tiền đẫm mồ hôi và sự nhẫn nhục nơi xứ người để "đầu tư kinh doanh" ma túy. Kết quả: Bị công an bắt và bị vào tù 12 tháng với tội danh buôn bán, tàng trữ ma túy do TAND huyện Vũ Thư xử; 5 năm tù do tòa án tỉnh Kon Tum xử. Chỉ tính riêng năm 2004, toàn xã đã xảy ra 33 vụ phạm pháp hình sự; sử dụng trái phép chất ma túy 4 vụ-6 đối tượng; cờ bạc lô đề 6 vụ-16 đối tượng; gây rối, đánh nhau 7 vụ-12 đối tượng; trộm cắp 11 vụ-15 đối tượng, mà đa phần rơi vào những gia đình có vợ đi XKLĐ; riêng tệ nạn cờ bạc chiếm tỉ lệ cao nhất.

Một vấn đề mà chúng tôi thấy không kém phần băn khoăn của các cấp chính quyền địa phương nơi đây: Sự thiếu vắng của bàn tay người mẹ đối với các cháu lứa tuổi cắp sách đến trường, lứa tuổi đang hình thành tính cách, rất dễ bị tổn thương, cho dù người bố có chăm chút đến đâu. Trường tiểu học Vũ Hội có 24 lớp học, gần 800 học sinh, trong đó hơn 1/3 số cháu có mẹ đi LĐXK. Nhiều gia đình, những ông bố không có thời gian để mắt tới con cái, lại chiều con, cứ nhót một cái chúng đã có mặt ở hàng internet để chơi game, rồi sinh ra "đi nói dối cha, về nhà nói dối chú", học lực giảm sút là chuyện đương nhiên. Đọc thư của những người mẹ, người vợ đi lao động kiếm tiền nơi đất khách, họ đều gửi gắm một tâm tư: Tốt hơn cả là công ăn việc làm ổn định tại ngay trên mảnh đất quê hương mình để có thời gian chăm sóc gia đình, chồng con mặc dù số tiền kiếm được nơi xa xứ là lớn hơn rất nhiều so với thu nhập tại địa phương.

Trao đổi với chúng tôi về những vấn đề cần rút ra từ XKLĐ, ông Nguyễn Quốc Hương, Bí thư Đảng ủy xã cho biết: "... XKLĐ vẫn là một giải pháp phát triển kinh tế, song thời gian tới chúng tôi tập trung vào thị trường mới là Nhật Bản và Hàn Quốc, hai thị trường này tuyển dụng lao động cả nam lẫn nữ, tránh tình trạng mất cân đối như giai đoạn trước...".

Thái Bình là một tỉnh thuần nông, dân số khoảng 2 triệu người, 20 năm đổi mới, cơ cấu kinh tế-xã hội đã có những đổi thay, song vẫn còn 85% dân số phụ thuộc vào nông nghiệp. Không chỉ Vũ Hội, có hàng trăm xã cùng tham gia XKLĐ và tỉnh coi đây là hướng đi chiến lược trong việc phát triển kinh tế-xã hội. Từ năm 2000 đến nay, Thái Bình có khoảng 38 vạn người đi XKLĐ và phần lớn là phụ nữ.

Đồng tiền bằng chính sức lao động, mồ hôi nước mắt là rất đáng quý và càng trân trọng hơn đó là những đồng tiền từ chính những đôi bàn tay yếu đuối của người phụ nữ làm ra. Các chị đã phải để lại sau lưng cả hạnh phúc gia đình, quần quật lao động phương xa để gom góp cho cuộc sống sau này tốt đẹp hơn. Nhưng tiền không phải là tất cả, nó không thể lấp đầy khoảng trống của tình cảm vợ chồng, mẹ con... Thậm chí mặt trái của nó còn làm khốn đốn nhiều gia đình ở làng "nghèo" phụ nữ Vũ Hội này.

HOÀNG THỊ DIÊN