QĐND Online - Ngày nay, khi đời sống vật chất ngày càng được nâng cao thì những thú vui dân dã cũng dần mất đi. Hình ảnh của đèn ông sao xanh đỏ, tiếng trống bỏi, hay những chiếc tàu thủy đồ chơi của làng Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội) đang dần vắng bóng trong đêm Rằm tháng Tám, để thay vào đó là những đồ chơi hiện đại, đắt tiền và có phần “Tây” hóa.

Đồ chơi truyền thống “nhường chỗ” cho hiện đại

Tết Trung thu đang đến rất gần khiến những con phố Hàng Mã, Hàng Lược, Lương Văn Can lại nhộn nhịp người dạo phố và sắm sửa đồ chơi Trung thu. Đi hết cả phố Hàng Mã - phố chuyên bán đồ chơi dịp Trăng Rằm cũng chỉ thấy những chiếc mặt nạ nhựa đủ kiểu dáng, súng bắn bong bóng, các bộ tóc giả rực rỡ sắc màu hay những chiếc bờm xanh đỏ nhấp nháy ánh đèn… được bày bán la liệt. Các loại đồ chơi như: tàu thủy, trống bỏi, đèn cù, đèn ông sao truyền thống trở nên “lép vế” giữa “rừng” đồ ngoại và cũng phải tìm mỏi mắt mới thấy.

Những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân có giá trung bình khoảng 15.000 đồng/chiếc, kiếm phát sáng có giá từ 60.000 – 70.000 đồng/chiếc, súng AK, robot có giá cao từ 150.000 – 200.000 đồng/sản phẩm. So với đèn ông sao, giá thành của những món này cao hơn nhiều lần. Thế nhưng, những đồ chơi ngoại nhập (chủ yếu là hàng Trung Quốc)… lại hấp dẫn với trẻ nhỏ hơn đồ chơi Trung thu truyền thống.

Đèn ông sao lép vế so với các đồ chơi nước ngoài.

Bác Khôi, chủ một cửa hàng trên phố Lương Văn Can chia sẻ: “Bây giờ còn ít cửa hàng bán đồ chơi thủ công lắm. Nếu có  thì hầu hết là bán kèm với đồ chơi Trung Quốc và chủ yếu là bán buôn hoặc theo đơn đặt hàng của các trường học, cung văn hóa. Mà người mua buôn phần lớn cũng toàn chọn đồ chơi điện tử thôi, giờ có mấy ai mua đèn ông sao đâu, cồng kềnh mà chẳng mấy người thích”.

Chủ một cửa hàng đồ chơi trên phố Hàng Mã, chị Tuyết cho biết: “Các cháu nhỏ thích mấy loại đồ chơi chạy bằng pin, nhiều kiểu dáng đẹp mà lại phát ra tiếng nhạc. Giờ người ta ít mua đèn ông sao thắp nến, đèn cù lắm nên cửa hàng chúng tôi không nhập nữa, giờ chỉ bán đồ chơi điện tử, hình thức bắt mắt mà cũng khá bền”.

Vậy là những chiếc tàu thủy làm bằng sắt tây của làng Khương Hạ, những chiếc đèn ông sao… từng là niềm vui của bao trẻ em mỗi dịp Trung thu về trước đây đã dần trở nên lạc lõng, xa lạ trong thế giới đồ chơi hiện đại đầy màu sắc.

Trung thu truyền thống chỉ còn là ký ức?

Trung thu là Tết của thiếu nhi khi được rước đèn, trông trăng, phá cỗ. Nhưng bây giờ và thời điểm 10-15 năm trước đây không còn giống nhau. Trung thu giờ có cái gì đó giống “mỳ ăn liền”, không còn háo hức khi xem những mâm cỗ trông trăng với chú chó bông tỉa bằng quả bưởi, những trái hồng ngâm chín vàng bày cạnh bánh nướng bánh dẻo truyền thống, bánh nướng con lợn, bánh dẻo con cá… Không còn từng tốp trẻ con rồng rắn rước đèn ông sao, đẩy đèn cù, đánh trống theo đoàn múa lân rong ruổi khắp phố phường… Dường như xã hội càng hiện đại, người ta càng đánh mất nhiều giá trị truyền thống chăng?

Anh Hoàng Xuân Toàn (Hà Nội) đang tranh thủ chọn cho con chiếc súng bắn bong bóng phát nhạc cho hay: “Trẻ con thích những kiểu đồ chơi màu mè, lạ mắt, chứ có mấy đứa biết chơi đèn cù, đầu sư tử nữa đâu? Mà đồ chơi hiện đại bây giờ cũng bền, nhiều loại nên cũng chẳng tội gì phải mua cái đầu sư tử mấy trăm nghìn làm gì!”.

Tấp nập sắp Tết Trung thu ở phố Hàng Mã.

Sự áp đảo của đồ chơi Trung thu hiện đại, mà chủ yếu là hàng xuất xứ từ Trung Quốc là một trong những nguyên nhân làm trẻ em bây giờ không còn biết đến đồ chơi cổ truyền của dân tộc. Mặt khác, đồ chơi truyền thống của chúng ta vẫn chỉ là những đèn ông sao, đèn cù, trống da… năm nào cũng vẫn  một kiểu dáng, mẫu mã. Đèn ông sao hàng chục năm nay vẫn là khung tre, gỗ dán giấy, các mặt hàng khác như đèn lồng, tò he, chuồn chuồn tre còn khá đơn điệu, ít có sự đổi mới, sáng tạo, trong khi trẻ con lại thích những cái gì bắt mắt và mới mẻ.

Những năm gần đây, tại Hà Nội diễn ra khá nhiều sự kiện như “Trung thu 2009: Sắc màu Việt – Nhật”, Hội chợ triển lãm các làng nghề sản xuất đồ chơi truyền thống của Hà Nội, Lễ hội Trung thu phố cổ… Nét chung của những hoạt động này là giới thiệu và khôi phục cách làm các đồ chơi truyền thống. Những sự kiện này được khá nhiều người quan tâm và đưa con em của mình tới tham dự. Tại đây, rất nhiều trẻ em hăng hái tham gia, ngồi tỉ mẩn học cách tự làm đèn ông sao, nặn tò he, đèn cù… Điều đó chứng tỏ, trẻ em cũng như người lớn chưa bao giờ quay lưng với những giá trị truyền thống dân tộc nhưng chúng ta cần có những hoạt động tích cực hơn để đồ chơi truyền thống có thể tồn tại và gắn bó với cuộc sống đương đại.

Để những chiếc đèn ông sao lấp lánh ánh nến, tiếng trống tùng rinh vui tai không đi vào dĩ vãng trong kí ức thơ trẻ mỗi dịp Trung thu về chúng ta cần sự đổi mới. Tuy nhiên, đổi mới mà không đánh mất đi nét truyền thống, cái tinh túy của món đồ chơi dân gian thì cần lắng nghe, thấu hiểu trẻ em – những người đã, đang và sẽ tạo ra Tết Trung thu cổ truyền của dân tộc.

Bài và ảnh: Thúy Hằng