Xen kẽ các tiết mục văn nghệ ca ngợi Bác Hồ là một yếu tố tạo nên nét hấp dẫn của hội thi ở Học viện Chính trị Quân sự.

Phần không thi ở hội thi

Tại Học viện Chính trị Quân sự, sức hấp dẫn của hội thi được đẩy lên cao khi có một cuộc “thi ngầm” diễn ra từ trước hội thi. Đó là sự “thẩm tra tư cách thí sinh” do Ban tổ chức cuộc thi thực hiện. Đại tá Vũ Công Toàn, Chủ nhiệm Chính trị Học viện cho biết: “20 thí sinh vào dự vòng chung khảo cấp Học viện là 20 tấm gương tiêu biểu về học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Chúng tôi quan niệm, người đi tuyên truyền đạo đức phải là người gương mẫu thực hành đạo đức. Nhưng ai là người tiêu biểu về đạo đức, điều này không thi thố được, cũng không nhìn vào bảng thành tích cá nhân được, mà phải qua sự công nhận của cấp uỷ, của quần chúng ở cơ sở”.

Thành công trong hội thi của Học viện Chính trị Quân sự, sở dĩ không chỉ dừng lại ở chất lượng các bài thuyết trình, mà còn ở sự khâm phục, quý mến của khán giả dành cho các thí sinh. Thiếu tướng Nguyễn Tiến Quốc, Chính ủy Học viện đánh giá: “Chấm “thi về đạo đức” là rất khó, bởi đối tượng thí sinh tham dự cuộc thi đa dạng, có người là tiến sĩ, sĩ quan cao cấp; có người là nghiên cứu sinh, học viên; lại có người là nhân viên phục vụ… Khó nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm làm, kiểm tra kỹ trước khi diễn ra vòng chung khảo. Nỗ lực này đã đem lại hiệu quả tốt, góp phần quan trọng để mỗi thí sinh thực sự là một bông hoa đẹp trong ngày hội đạo đức”.

Theo hướng dẫn của Ban Tuyên giáo Trung ương, tiêu chuẩn về đạo đức là một tiêu chuẩn quan trọng đối với các thí sinh tham dự cuộc thi lần này. Tuy nhiên, vẫn do “bệnh thành tích” nên nhiều cơ quan, đơn vị chỉ cử “gà nòi” (những người có khả năng thuyết trình) đi dự. Việc “thẩm tra tư cách thí sinh” còn làm hời hợt nên chuyện người thuyết trình đang thao thao phía trên, khán giả xì xào phía dưới: “Anh này chỉ được cái nói mép” vẫn còn tồn tại.

Tính hình thức vẫn còn…

Tính hình thức trong hội thi được biểu hiện ở rất nhiều khía cạnh khác nhau. Trước hết là tình trạng trao giải thưởng mang tính “mặt trận” hoặc cơ cấu vẫn còn ở nhiều đơn vị. Thậm chí, có đơn vị có 100% thí sinh đi thi đều đạt giải; khoảng 30% thí sinh được trao giải chính thức, còn lại đều được trao giải khuyến khích. Một thí sinh dự thi khi được hỏi đã phỏng vấn ngược chúng tôi: “Ban tổ chức có quy định về tiêu chuẩn thí sinh nhưng không thấy phổ biến tiêu chuẩn Ban giám khảo. Tôi nghĩ, người đi thi có quyền đòi hỏi về một ban giám khảo công tâm và phải là những người tiêu biểu về năng lực thẩm định chất lượng báo cáo viên và đạo đức, lối sống”.

Ý kiến trên đã cho chúng tôi một gợi ý, và quả thật, nhiều cơ quan, đơn vị chưa quan tâm đến điều này. Qua khảo sát ở những đơn vị mà chúng tôi có dịp dự hội thi, không đơn vị nào có quy định về thành phần, tiêu chuẩn ban giám khảo. Đại tá Dương Công Lượng, Chính ủy Cục Kỹ thuật Binh chủng (Tổng cục Kỹ thuật) cho rằng: “Uy tín, năng lực của ban giám khảo là yếu tố rất quan trọng trong thành công của hội thi. Vì vậy, đơn vị tôi đã chọn lọc thành viên ban giám khảo rất kỹ lưỡng. Cục đã mời cả đại diện cơ quan cấp trên, giảng viên chuyên ngành ở Học viện Chính trị Quân sự tham gia ban giám khảo”.

Một điểm hạn chế nữa trong các hội thi là tình trạng bê nguyên hướng dẫn của trên về hội thi để tổ chức ở cấp mình và hướng dẫn cho đơn vị cấp dưới. Cho nên, phần lớn các thí sinh đều kể những chuyện in sẵn trong tập tài liệu do Ban Tuyên giáo Trung ương phát hành. Thậm chí, có những hội thi, trong một buổi thi có 3-4 thí sinh cùng kể một câu chuyện… Hay ở phần câu hỏi hiểu biết, phần lớn các giám khảo chỉ gói gọn trong 20 câu hỏi do Cục Tư tưởng – Văn hóa (Tổng cục Chính trị) định hướng. Đáng tiếc là những câu hỏi này đều chỉ hỏi xuất xứ về những câu nói nổi tiếng của Bác Hồ, điều này gián tiếp tạo cơ hội “học vẹt” và giảm bớt khả năng sáng tạo của thí sinh.

Bên cạnh sự trùng lặp về nội dung, lại có nhiều đơn vị tổ chức thi báo cáo viên giỏi “Kể chuyện tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và các chuyên đề Nghị quyết Đại hội X”. Điều này sẽ gây khó khăn cho ban giám khảo khi đánh giá. Theo thí sinh Nguyễn Phong Quang (Học viện Chính trị Quân sự) thì: “Kể chuyện và báo cáo viên là hai hình thức tuyên truyền miệng sử dụng các thủ pháp khác nhau. Nếu kết hợp hai hình thức này với nhau, đòi hỏi người thi phải luyện tập và tiếp cận vấn đề rất nhuần nhuyễn thì mới không bị rơi vào tình trạng “diễn như diễn viên” hoặc thuyết trình, truyền bá suông”. Vì lẽ đó, ở những hội thi có thí sinh thuyết trình về các vấn đề lý luận đã không thể tạo nên một “không gian” đậm đà về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, như mong muốn của ban tổ chức.

Điều quan trọng nhất ở mỗi cuộc thi là số lượng người được tuyên truyền. Tuy nhiên, kết quả tổng hợp của chúng tôi cho thấy, phần lớn các hội thi chủ yếu nhằm mục đích tìm người dự thi ở cấp cao hơn. Có những hội thi diễn ra âm thầm, lặng lẽ, chỉ có thí sinh và ban giám khảo với nhau. Hoặc như việc phát huy kết quả hội thi, đưa những thí sinh xuất sắc xuống cơ sở làm tuyên truyền viên, đều không được chú trọng.

Một vài kiến nghị

Tham khảo bản tổng kết các hội thi, chúng tôi thấy phần lớn các đơn vị đều nhận định: “Phần liên hệ thực tiễn của thí sinh còn yếu”. Trong khi, ai cũng biết, đây mới là phần đưa hội thi đi đến mục tiêu đề ra. Trong thời gian tới đây, nên chăng, chúng ta sẽ tổ chức hội thi kể truyện “Tôi đã học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Lê-nin đã dạy: “Một tấm gương sống có sức thuyết phục gấp trăm lần bài diễn văn”. Nếu các cơ quan, đơn vị phát hiện, bồi dưỡng những cá nhân tiên tiến, rồi đi báo cáo điển hình tại các đơn vị; lấy tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh làm cơ sở để tự phê bình thì hiệu quả sẽ tốt hơn. Điều này cũng sẽ giúp cho các câu chuyện thêm sinh động, tránh sự trùng lặp như hiện nay.

Bên cạnh đó, công tác nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn cũng cần làm rõ sự kết hợp giữa hình thức báo cáo viên và kể truyện. Bởi trong cách hiểu hiện nay, một số đơn vị tổ chức kể truyện thuần tuý (kể một hoặc vài mẩu chuyện về Bác Hồ, từ đó khái quát, kết luận rồi liên hệ thực tiễn); lại có đơn vị yêu cầu phải nêu lên tư tưởng Hồ Chí Minh về một phẩm chất đạo đức cụ thể, minh họa bằng một vài câu chuyện của Bác, rồi chuyển sang liên hệ thực tiễn (cách làm này thiếu thuyết phục, sự liên kết giữa một quan điểm đạo đức với một câu chuyện ứng xử cụ thể thường rất khó logic, rất dễ bộc lộ sự khiên cưỡng và quan trọng nhất là không hấp dẫn khán giả được ngay). Vả lại, dù là hình thức nào thì khán giả (đối tượng tuyên truyền) cũng là thước đo quan trọng nhất. Việc một số đơn vị chỉ lo thi mà không có khán giả cũng là một vấn đề cần khắc phục ngay, để hội thi phát huy tác dụng, đúng như lời dạy của Bác Hồ: "Người đi tuyên truyền luôn phải nhớ: nói cho ai nghe…".

Bài và ảnh: HỒNG HẢI VÀ CTV