QĐND - Về xã Tiên Phong (huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam), chúng tôi hết sức ngỡ ngàng khi mọi người vẫn gọi vui là làng “sách đỏ”. Hỏi ra mới biết, nơi đây được phép nuôi loài động vật có tên trong Sách đỏ Việt Nam mà không vi phạm pháp luật.

Giống gà nuôi có tên trong "sách đỏ"

Xã Tiên Phong nằm khuất nẻo sau dãy núi Đọi và được bao bọc bởi sông Châu. Tôi theo chân một chủ quán ăn có tiếng ở Hà Nội về xã Tiên Phong để “săn” “thiên hạ đệ nhất” gà Móng - loại gà chân to, thịt chắc, da giòn tan. Đã nghe tiếng từ lâu nhưng chưa được thấy và thưởng thức loại gà ấy bao giờ nên tôi không khỏi tò mò, háo hức.

Tại thôn An Mông 1, chúng tôi lân la hỏi mua gà Móng thịt thì được một người dân cho biết:

- Gà giống còn không đủ bán thì gà thịt càng hiếm. Các anh muốn mua phải hẹn trước, mà cũng phải hẹn trước người quen. Tuy nhiên, nhiều thì cũng chỉ vài ba con, mà còn phải vào dịp Tết Nguyên đán mới có.

Bác Trần Xuân Xưởng bên đàn gà Móng của gia đình.

Biết đến không đúng thời điểm, nhưng tôi cũng không muốn bỏ lỡ cơ hội “thực mục sở thị” giống gà Móng này.

Theo sự chỉ dẫn của một người dân, chúng tôi tìm đến gia đình bác Trần Xuân Xưởng. Bác Xưởng được xem là người có nhiều kinh nghiệm nuôi gà Móng nhất ở thôn An Mông 1 hiện nay. Đi cùng chúng tôi còn có anh Hoàng Cồng Trìu, Trưởng thôn An Mông 1. Gia đình bác Xưởng hiện nuôi 100 con gà Móng đẻ thuần chủng và mấy chục gà thịt là gà lai giữa gà Móng với các giống gà khác. Gà Móng có đặc điểm: Nếu là gà mái thì lông trắng ngà, phần dưới đuôi không có lông; còn gà trống trưởng thành thì lông đen và óng mượt, chân to bằng cổ tay cậu bé 2 tuổi. Chia sẻ với chúng tôi, bác Xưởng cho biết:

- Giống gà này của chúng tôi có từ thời xa xưa lắm. Các bậc cao niên trong xã cũng không rõ giống gà này có mặt ở đây vào thời gian nào. Gà có tên là gà Móng bởi khi xưa thôn An Mông có tên gọi là làng Móng, nên loài gà cũng được mang tên địa phương. Giống gà Móng rất nhát và sợ người nên chúng tôi thường "rèn luyện" chúng bằng cách để chiếc đài cát-sét nhỏ cạnh chuồng.

- Gà Móng là gà nuôi sao lại được đưa vào Sách đỏ Việt Nam? - Tôi hỏi anh Trìu.

- Đầu năm 2003, trong một lần về làng An Mông công tác, một số cán bộ thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Hà Nam phát hiện nơi đây có giống gà rất khác lạ, không giống với các giống gà bình thường. Tò mò, họ đem gà đến Viện Chăn nuôi quốc gia giám định. Kết quả cho thấy, đây là giống gà chưa từng được các nhà khoa học biết tới, thuộc chủng giống vật nuôi quý hiếm. Vui mừng hơn nữa khi loài gà này trở thành loài gà nuôi duy nhất được đưa vào Sách đỏ Việt Nam. Bắt đầu từ đó, xã Tiên Phong vinh dự có thêm cho mình một cái tên mới: Làng “sách đỏ”. Anh Trìu hào hứng nói.

Để phân biệt gà Móng thuần chủng với các loài gà khác hay gà Móng lai tạo, anh Trìu bật mí :

- Gà Móng con khi mới nở có lông màu trắng giống ngà voi, chân vàng như bôi nghệ. Gà trưởng thành chân rất to, chiều cao của chân ở mức trung bình. Kẽ chân gà có các đường viền đỏ. Đặc biệt, tiếng gáy của gà Móng trầm mà không bổng như các loài gà khác.

Gà đẻ “trứng vàng”

Đi từ đầu làng đến cuối xóm trong xã Tiên Phong, hầu như nhà nào chúng tôi cũng thấy nuôi gà "sách đỏ". Nhà ít thì chục con, nhà nhiều có tới cả trăm con. Số lượng này đem so với gà bình thường hay gà công nghiệp thì chỉ là con số rất nhỏ, nhưng lợi nhuận mà nó đem lại cao gấp cả chục lần.

Theo lời bác Xưởng thì một lứa gà mái đẻ từ 10 đến 15 quả trứng. Một năm gà đẻ từ 5 đến 6 lứa, tỷ lệ ấp nở thành công đạt hơn 80%. Gà Móng con mới nở có giá 15.000 đồng/con, nuôi khoảng một tháng giá bán lên tới 30.000 đồng/con. Trừ chi phí mỗi năm, một gà mái đẻ cũng thu về cả nửa triệu đồng. Nhà bác Xưởng với hơn 100 gà đẻ, mỗi năm thu về hơn 50 triệu đồng.

Tìm hiểu, chúng tôi được biết, toàn xã có hơn 700 hộ nuôi gà "sách đỏ". Tổng số lượng đàn gà ở xã Tiên Phong lên tới hơn 20.000 con; trong đó, gà mái sinh sản  gần 8000 con, còn lại là gà trống và lớp gà kế cận.

Do có thể trọng lớn (gà mái trưởng thành nặng từ 2,5kg đến 3kg, gà trống 4kg- 5kg) chất lượng thịt thơm ngon, kháng dịch bệnh tốt nên gà Móng có giá bán rất cao, trung bình 130.000 đồng/kg. Giá cao là vậy nhưng rất ít khi người dân nơi đây bán gà Móng thuần chủng làm thịt. Thường thì chỉ vào dịp Tết hay ngày giỗ, các gia đình trong xã mới mổ thịt một con để cúng ông bà, tổ tiên.

Hiện nay, xã Tiên Phong đã thành lập Hội Chăn nuôi gà Móng và lò ấp nở gà Móng nhằm bảo tồn và duy trì nguồn gen gà quý hiếm này. Các thành viên trong hội phải bảo đảm vệ sinh chuồng trại và chăn nuôi theo đúng quy trình kỹ thuật. Phải tự có kế hoạch tiêm phòng định kỳ phòng, chống dịch bệnh. Điều đặc biệt quan trọng là tất cả các thành viên đều phải cam kết không đem loại gà khác về nhà cho lai phối giống và các loại gà có nguy cơ dịch bệnh về làng. Những năm gần đây, khách từ khắp nơi trong cả nước tìm về hỏi mua gà Móng giống. Tuy nhiên, các cơ sở chăn nuôi gà Móng ở Tiên Phong cũng không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Anh Trìu cho biết:

- Gà Móng có thể trạng và kháng bệnh tốt, từ trước đến nay, dịch cúm gia cầm H5N1 xảy ra nhiều nơi nhưng gà Móng ở Tiên Phong chưa một lần bị bệnh. Tương lai, gà Móng sẽ là hướng phát triển kinh tế chủ lực của người dân địa phương. Và trên thực tế, chính nhờ giống gà này mà đời sống người dân Tiên Phong những năm gần đây đang thay đổi từng ngày.

Bài và ảnh: Mạnh Hải