Theo số liệu tổng hợp của Cục Đấu thầu (Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Trong năm 2008, cả nước có 69.051 gói thầu với tổng giá 306.433 tỉ đồng, trong đó có 39.436 gói thầu thực hiện theo phương thức chỉ định thầu với tổng giá 59.044 tỉ đồng chiếm 57% tổng số gói thầu và chiếm 19% tổng giá. Phương thức đấu thầu, tuy chỉ chiếm 43% trong tổng gói thầu nhưng lại chiếm tới 81% tổng giá. Thế nhưng, bước sang năm 2009 này, tình hình đã thay đổi. Theo số liệu tổng hợp từ tháng 2 đến tháng 6-2009 của Cục Đấu thầu, giá trị đề nghị chỉ định thầu đã lên tới 89.601 tỉ đồng, cao hơn gần 30 tỉ đồng so với cả năm 2008. Xu hướng muốn được chỉ định thầu đã lan rộng ra nhiều địa phương. Thậm chí đã có rất nhiều dự án, theo quy định phải đấu thầu nhưng đã được “xé lẻ” thành các gói nhỏ để được chỉ định thầu. Vấn đề đặt ra là vì sao các địa phương lại say sưa với việc chỉ định thầu?

Công bằng mà nói, việc chỉ định thầu đã làm cho dự án được triển khai nhanh chóng hơn,  nhất là đối với các công trình cấp bách như phòng chống bão lụt.  Thế nhưng việc chỉ định thầu sẽ triệt tiêu khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Chủ đầu tư không lựa chọn được nhà thầu bỏ giá thấp, do đó kinh phí bỏ ra sẽ  nhiều hơn, không tiết kiệm được ngân sách Nhà nước. Mặt khác việc chỉ định thầu sẽ tạo điều kiện cho cơ chế “xin-cho” phát triển. Theo phản ánh của một số doanh nghiệp, muốn được chỉ định thầu, họ đã phải có thêm những cho phí “quan hệ”, chi phí “đi cửa sau”.

Chúng ta đã có Luật đấu thầu, nhưng trên thực tế chưa phát huy được tác dụng do chưa đủ Nghị định và Thông tư hướng dẫn thi hành. Một số địa phương vẫn có cơ hội để chuyển đổi dự án từ đấu thầu cạnh tranh, sang “đấu thầu nội bộ” và chỉ định thầu.

Để khắc phục những tiêu cực nảy sinh trong quá trình chỉ định thầu, rất cần có những quy định cụ thể đối tượng dự án được chỉ định thầu. Có chế tài xử lý hiện tượng thông thầu, xé lẻ các gói thầu để chuyển từ đấu thầu sang chỉ định thầu. Vấn đề cấp bách hiện nay là phải có những văn bản quy phạm pháp luật để “bịt” các lỗ hổng pháp lý trong đấu thầu và chỉ định thầu.

PHÚ THỌ