Ông Nguyễn Trọng Hàm. Ảnh: Hoàng Hà

QĐND - Đại tá Nguyễn Trọng Hàm, nguyên Phó Tham mưu trưởng Quân khu Thủ Đô (hiện là Trưởng ban Liên lạc truyền thống quyết tử Liên khu I anh hùng). Năm nay đã 91 tuổi, ông Hàm còn rất khỏe. Tiếp chúng tôi trong căn phòng với hàng trăm kỷ vật, tư liệu kháng chiến được sắp đặt ngay ngắn như một bảo tàng thu nhỏ, ông hào hứng kể cho chúng tôi nghe về những ngày đầu toàn quốc kháng chiến:

- Mùa Đông năm 1946, thực dân Pháp phản lại Hiệp định Sơ bộ (ngày 6-3-1946) và Tạm ước (14-9-1946), chúng tấn công Đà Nẵng, Hải Phòng, Lạng Sơn và gây hấn ở Hà Nội. Địa bàn Liên khu I lúc bấy giờ có nhà máy điện, nhà máy nước, sân bay Gia Lâm, đặc biệt là có cơ quan đầu não của chính quyền cách mạng. Vì vậy, quân địch quyết tâm chiếm giữ nơi đây. Xác định nguy cơ bắt buộc phải nổ súng, phía ta chuẩn bị lực lượng, vũ khí, lương thực để giữ Thủ đô. Giữ chứ không phải cố thủ. Mà đúng hơn là giam chân địch để chuẩn bị cho một cuộc trường chinh kháng chiến.  

Trước tình hình về địch, ta và điều kiện thực tế lúc bấy giờ, tính toán kỹ lưỡng, ta cần khoảng 500 người để bảo đảm cho nhiệm vụ chiến đấu kìm chân địch giữa lòng Thủ đô. Thế nhưng lúc ấy, người dân dồn về Thủ đô hơn 40 nghìn người. Biết chắc nhân dân sẽ tự ở lại chiến đấu, chính quyền ta có chủ trương kêu gọi nhân dân "Tản cư cũng là yêu nước, tản cư cũng là kháng chiến...". Nhưng sau khi thực hiện tản cư, tối hôm đó, chỉ huy liên khu đi kiểm tra thì vẫn còn khoảng 1.200 người dân. 

Nghe được lời kêu gọi của chính quyền,  biết rõ ở lại Thủ đô là chiến đấu, là hy sinh, nhưng nhân dân vẫn trốn trên nóc nhà, trong tủ, chạn… cả nhiều cách khác nữa để được ở lại Thủ đô để phục vụ bộ đội, phục vụ cách mạng. Và kết quả là, tất cả đã ở lại cùng bộ đội kết thành một khối thống nhất, anh dũng, mưu trí sáng tạo trong chiến đấu chống quân thù.

Những con người ấy đã làm nên một "đại thắng lợi". Đúng như lời khen của Bác Hồ: "Giữ được Thủ đô 30 ngày đã là thắng lợi, giữ được 60 ngày là đại thắng lợi".

Chúng ta đã chiến thắng kẻ thù, kháng chiến thắng lợi vì chúng ta có vũ khí tối quan trọng, vũ khí cực mạnh là lòng yêu nước của toàn dân. Cả Hà Nội, cả dân tộc ta lúc bấy giờ, không phân biệt già trẻ, gái trai, ai ai cũng sẵn sàng "Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh".

Tấn Tuân