Từ sau Đại hội X của Đảng đến nay, tình hình kinh tế-tài chính thế giới có những biến đổi khó lường. Đất nước ta đã phải đương đầu với vô vàn khó khăn, thách thức do những tác động tiêu cực của kinh tế thế giới, những khó khăn nội tại của kinh tế trong nước, cộng thêm những tác hại nặng nề của thiên tai, dịch bệnh... Song, bằng bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng, kinh tế nước ta đã đối phó hiệu quả với tình trạng lạm phát và đang từng bước khắc phục tình trạng suy giảm kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội.

Đại hội X của Đảng (năm 2006) đã đặt mục tiêu sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Theo mục tiêu đó, trong 3 năm qua, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đã đồng tâm, nhất trí, năng động, sáng tạo, nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức, phấn đấu với quyết tâm cao, triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng một cách đồng bộ, đạt được nhiều kết quả tích cực. Riêng trong lĩnh vực kinh tế, trong hai năm 2006-2007 đã tạo ra những bước phát triển khá toàn diện. Năm 2006 tăng trưởng kinh tế (GDP) đạt 8,2%, năm 2007 đạt 8,5%, đứng vào tốp đầu của các quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao nhất thế giới. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký cấp phép trong năm 2007 đạt hơn 21 tỉ USD, là mức cao nhất so với những năm trước. Trong bối cảnh đó, với tinh thần cách mạng tiến công, chúng ta đã đặt mục tiêu là tranh thủ thời cơ thuận lợi để hoàn thành cơ bản các nhiệm vụ, chỉ tiêu chủ yếu ngay trong năm 2008 để tiếp tục phấn đấu đạt và vượt mức kế hoạch 5 năm 2006 - 2010 trong năm 2009 và năm 2010.

Đẩy mạnh tiến độ xây dựng các công trình trọng điểm là một trong những giải pháp ngăn chặn suy giảm kinh tế đang được áp dụng hiệu quả. Trong ảnh: Lực lượng thi công cơ giới của Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Bộ Quốc phòng) thi công công trình thủy điện Ảnh: Văn Nên

Quyết tâm nêu trên đã tạo được sự đồng thuận cao trong toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Tuy nhiên, những yếu kém trong cơ cấu kinh tế và ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế thế giới đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế trong nước. Những tháng đầu năm 2008, cả thế giới đã phải đương đầu với nguy cơ khủng hoảng năng lượng, khủng hoảng lương thực. Giá cả hầu hết các mặt hàng tăng cao, đặc biệt là lương thực và dầu mỏ, gây ra lạm phát chi phí đẩy trên phạm vi toàn thế giới. Tại Việt , lạm phát vốn tiềm ẩn từ những năm trước đã bộc lộ từ cuối năm 2007 và đặc biệt cao từ quý I năm 2008. Kinh tế vĩ mô bị đe dọa nghiêm trọng. Trước tình hình đó, Đảng ta đã nghiêm túc kiểm điểm và quyết định điều chỉnh mục tiêu điều hành kinh tế - xã hội, chuyển nhiệm vụ trọng tâm vào việc kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và duy trì tăng trưởng hợp lý; trong đó, kiềm chế lạm phát là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu. Chính phủ đã đề ra 8 nhóm giải pháp chủ yếu để kiềm chế lạm phát là (1) Áp dụng chính sách tiền tệ thắt chặt; (2) Kiểm soát chặt chẽ chính sách tài khóa, chi tiêu công; (3) Đẩy mạnh xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu; (4) Đẩy mạnh sản xuất, cân đối cung cầu; (5) Tăng cường các biện pháp hỗ trợ an sinh xã hội, ổn định đời sống nhân dân; (6) Quản lý thị trường giá cả, tổ chức tốt thương mại trong nước; (7) Phát động tiết kiệm trong sản xuất và tiêu dùng, bảo đảm an sinh xã hội; (8) Công tác thông tin tuyên truyền để huy động sức mạnh tổng hợp, tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội.

Dưới sự lãnh đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị trong việc thực hiện đồng bộ 8 nhóm giải pháp kiềm chế lạm phát, đến cuối quý III năm 2008, lạm phát đã được kiềm chế, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định. Thế nhưng, ngay sau đó, đất nước đã phải đối mặt ngay với nguy cơ suy giảm kinh tế. Từ tháng 9 năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính bắt nguồn từ Mỹ đã lan rộng sang hầu hết các nước và mang tính toàn cầu. Khủng hoảng có xu hướng ngày càng trầm trọng và lan truyền từ khu vực tài chính sang các lĩnh vực kinh tế khác. Từ tình trạng lạm phát cao, thế giới phải đối đầu với nguy cơ suy giảm tăng trưởng sâu đi cùng với tình trạng giảm mạnh giá dầu, giá lương thực và các loại nguyên liệu thô khác. Ở trong nước, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, hầu hết các ngành sản xuất và dịch vụ đều bị giảm sút, thị trường xuất khẩu bị thu hẹp . Từ việc ưu tiên đối phó với lạm phát cao sang đương đầu với suy giảm kinh tế mà hậu quả và việc xử lý nó cũng không kém phần phức tạp so với lạm phát, thậm chí còn khó khăn hơn do nguồn lực của ta còn rất hạn chế trong khi khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới vẫn diễn biến hết sức phức tạp và chưa biết thời điểm nào dừng lại.

Trước những diễn biến mới của tình hình, để thực hiện nghiêm túc, toàn diện và có hiệu quả Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, tại Hội nghị lần thứ chín, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã xác định nhiệm vụ trọng tâm trong nửa nhiệm kỳ còn lại của Đại hội X là: “Chủ động ngăn chặn suy giảm kinh tế, phòng ngừa lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hợp lý, bền vững, bảo đảm an sinh xã hội, đẩy mạnh xóa đói, giảm nghèo, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tăng cường hợp tác và chủ động hội nhập quốc tế đạt hiệu quả ngày càng cao. Giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.” (1)

Khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu gây nhiều khó khăn thách thức cho nền kinh tế nước ta. Tuy nhiên, theo nhận định của Ban chấp hành Trung ương, chính khó khăn thách thức đó đang tạo thời cơ cho chúng ta có thể tranh thủ cơ hội cho phát triển. Chúng ta có môi trường chính trị xã hội ổn định với thể chế kinh tế thị trường ngày càng hoàn thiện, tiềm năng tăng trưởng vẫn còn lớn. Thị trường nội địa vẫn đang có nhu cầu rất đa dạng về hàng hóa và dịch vụ. Nguồn vốn trong dân và năng lực sản xuất, chế tạo, thi công công trình còn nhiều, chưa được huy động hết. Giá vật tư, nguyên liệu, công nghệ và máy móc, thiết bị trên thị trường thế giới xuống thấp, trong khi nhu cầu đầu tư phát triển của chúng ta lại rất lớn, nhất là phát triển hạ tầng, đổi mới công nghệ. Các nhà đầu tư, các nhà tài trợ nước ngoài vẫn tin tưởng vào triển vọng phát triển của nước ta, vẫn coi Việt là điểm đến an toàn và hấp dẫn…

Các giải pháp cấp bách về đẩy mạnh sản xuất kinh doanh, chủ động ngăn chặn suy giảm kinh tế được đề ra từ Hội nghị lần thứ chín của Ban chấp hành Trung ương Đảng đang đi nhanh vào cuộc sống và đã tạo ra những kết quả bước đầu rất đáng khích lệ.

Chính sách tài chính và chính sách tiền tệ đã được chuyển hướng rõ nét, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc duy trì, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh xuất khẩu, kích cầu đầu tư và tiêu dùng, khuyến khích sử dụng hàng sản xuất trong nước, bảo đảm an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng. Các chính sách miễn, giảm, hoãn thời gian nộp thuế, hướng vào các doanh nghiệp sản xuất, sử dụng nhiều lao động, tạo ra nhiều việc làm; hỗ trợ lãi suất và thực hiện bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa; giảm phù hợp lãi suất cơ bản và áp dụng lãi suất thỏa thuận đối với những dự án đầu tư, kinh doanh có hiệu quả. Điều hành tỷ giá linh hoạt theo tín hiệu thị trường, tạo thuận lợi cho xuất khẩu. Đặc biệt là việc thực hiện 3 gói hỗ trợ lãi suất mới đây cho các doanh nghiệp vay vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh, vay vốn đầu tư đổi mới công nghệ, vay vốn mua máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp và xây dựng nhà ở trên địa bàn nông thôn đã tạo ra sức sống mới cho sản xuất kinh doanh và hồi sinh nhiều doanh nghiệp. Kim ngạch xuất khẩu tháng 3 và nửa đầu tháng 4 năm nay đã tăng trở lại, số lao động thất nghiệp có xu hướng giảm… Đó là những tín hiệu vui báo hiệu nền kinh tế nước ta phục hồi.

Từ tình hình và kết quả thực hiện Nghị quyết Đại hội X trong nửa đầu nhiệm kỳ, nhất là từ đầu năm 2008 đến nay đã cho chúng ta nhiều bài học quý báu. Trong bối cảnh tình hình chính trị và kinh tế thế giới diễn biến hết sức phức tạp, yêu cầu phát triển ổn định, vững chắc của đất nước đòi hỏi phải quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, nâng cao hơn nữa chất lượng công tác dự báo, quy hoạch, kế hoạch, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước. Phải dựa vào nội lực, phát huy nội lực là chủ yếu, đồng thời tranh thủ ngoại lực, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Phải kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, giải quyết các vấn đề an sinh xã hội trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Thị trường nội địa với gần 87 triệu dân có thu nhập bình quân đầu người khoảng 17 triệu đồng/năm là một thị trường khá lớn, các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có nhiều tập đoàn xuyên quốc gia, đang rất quan tâm khai thác, nhất là từ đầu năm 2009, chúng ta phải mở cửa dịch vụ phân phối theo cam kết với tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Việt lại chưa quan tâm đúng mức đến việc chiếm lĩnh khu vực thị trường này. Mở rộng thị trường nội địa, tăng cường tiêu dùng hàng nội địa không chỉ là yêu cầu cấp bách trong bối cảnh thị trường xuất khẩu bị thu hẹp, mà phải là hướng phát triển quan trọng trong quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Thị trường nội địa còn là điểm tựa để các doanh nghiệp nước ta vươn lên trong cạnh tranh, nơi các doanh nghiệp Việt có lợi thế hơn so với thị trường nước ngoài. Cần phải quán triệt quan điểm: Thị trường trong nước là cơ sở, thị trường nước ngoài là quan trọng trong chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp. Vì vậy, cần có chính sách thích hợp để các doanh nghiệp Việt phát triển nhanh, bền vững trong cả thị trường nội địa và thị trường quốc tế.

Các giải pháp kích cầu trong sản xuất và tiêu dùng là cấp bách và là giải pháp quan trọng để kích thích sản xuất, ngăn chặn suy giảm kinh tế, nhưng cần phải có các cơ chế giám sát phù hợp để việc kích cầu đến đúng địa chỉ cần thiết và đề phòng lạm phát quay trở lại.

Điều quan trọng đối với nước ta hiện nay là cần đẩy nhanh quá trình cải cách và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ mô hình tăng trưởng chủ yếu là dựa vào các yếu tố theo chiều rộng (dựa chủ yếu vào xuất khẩu tài nguyên, tăng đầu tư, nhất là đầu tư nhà nước) sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu trên cơ sở phát huy nguồn lực và tính năng động của khu vực dân doanh, khai thác lợi thế so sánh, tăng đóng góp của yếu tố năng suất tổng hợp (công nghệ và quản lý, chất lượng nguồn nhân lực…) nhằm tạo ra năng lực cạnh tranh mới trong từng doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế. Vì vậy, điều quan trọng là các giải pháp cấp bách không được mâu thuẫn với các mục tiêu dài hạn, mà phải tạo ra cơ sở, tiền đề cho việc khai thác tiềm năng tăng trưởng của đất nước, nâng cao chất lượng hiệu quả của tăng trưởng, bảo đảm phát triển nhanh và bền vững trong những năm sau.

Mỗi khi tình hình có những thay đổi, biến động, chúng ta lại nhớ đến lời Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ kính yêu của Đảng và dân tộc ta đã từng căn dặn: “Dĩ bất biến ứng vạn biến”. Trong mấy năm qua, nhất là từ đầu năm 2008 đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã giữ vững nguyên tắc lãnh đạo của Đảng và ứng phó linh hoạt với tình hình thế giới cũng như trong nước, chuyển nhanh từ nhiệm vụ ưu tiên kiềm chế lạm phát sang nhiệm vụ ưu tiên ngăn chặn suy giảm kinh tế. Trong khó khăn thử thách, con tàu kinh tế Việt vẫn vững vàng nhờ tay lái vững, vượt qua sóng cả và tiếp tục tới mục tiêu đã lựa chọn.

(1) Văn kiện Hội nghị lần thứ chín Ban chấp hành Trung ương khóa X, NXB Chính trị Quốc gia, trang 175.

ĐỖ PHÚ THỌ