QĐND - Từ lâu, văn hóa truyền thống của Khơ-me Nam Bộ nói chung và người Khơ-me ở Tây Ninh nói riêng đã có những nét khác biệt, độc đáo. Theo đó, với những người theo dòng Phật giáo Nam tông và cả Bắc tông, sau khi mất, họ sẽ được an nghỉ ở một khu vườn mộ, thường được đặt cạnh một ngôi chùa nào đấy, trong ấp dân cư của người Khơ-me, như một cách để các linh hồn có nơi trú ngụ ở cõi vĩnh hằng. Tìm đến một trong những ngôi chùa như thế, chùa Thác Rác ở ấp Bến Cừ (xã Ninh Điền, Châu Thành, Tây Ninh) khiến chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng về cách mai táng người đã khuất vô cùng độc đáo.

Một ngôi nhà mộ với tên người quá cố bên cạnh.

Mỗi ngôi nhà mồ đều khá đơn giản. Nếu nhà trệt thì chỉ bốn bức tường bao trên diện tích bằng chiếc chiếu đôi. Tường xây chỉ cao 0,6 - 0,8m. Ở bốn góc, các cột sẽ tiếp tục lên cao để đỡ một bộ mái nhẹ nhàng gồm hai hoặc bốn tấm mái tôn. Tất cả chỉ cao chừng hơn 2m. Nếu là nhà sàn thì người ta cũng chỉ làm bộ khung từ bốn cây cột nhỏ bằng cây gỗ tròn hoặc trụ bê tông nhỏ thường dùng làm hàng rào sân vườn nhà ở. Khoảng giữa cột, ở độ cao từ 0,5 đến một mét, có gác thêm cây để làm một tấm sàn ghép từ ván gỗ. Ở loại nhà sàn này, thường chỉ lợp đơn giản bằng hai dốc mái tôn, hoặc giản dị hơn bằng một tấm giấy dầu.

Khu vườn mộ người Khơ-me.

Tại những ngôi mộ trệt được xây, ngoài một bệ xây để bát nhang, bình hoa thì phần lớn nền được quây gạch, bên trong đổ cát. Những lọ tro cốt của người đã mất thường được vùi ngay trong lớp cát này. Còn ở những ngôi nhà mồ kiểu sàn, thường bên trong chỉ có bát nhang, bình bông và những tấm biển ghi tên tuổi người quá cố. Những mộ sàn không có bình tro cốt, mà được chôn ngay dưới nền đất rừng bên dưới.

Bài và ảnh: Đoàn Xá