Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

QĐND - Khác với truyền thống của nước Pháp và phương Tây lấy ngày 1 tháng 4 là "Ngày nói dối" mang tính hài hước, ngày 1 tháng 4 ở Việt Nam là Ngày truyền thống nghề cá, nghề biển. Tự ngàn xưa, tháng 4 (tức khoảng tháng 3 âm lịch) là thời điểm bắt đầu vụ cá nam, thời tiết trên biển ôn hòa, sóng yên biển lặng, ấm biển ấm trời (tháng ba bà già đi biển), cá và hải sản nhiều, hứa hẹn mùa đánh bắt bội thu. Quan tâm đến biển, nghề biển và nhân dân các làng chài, cuối tháng 3, đầu tháng 4 năm 1959, Bác Hồ đã đi thăm các tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh. Ngày ấy Bác dặn: "Biển bạc của ta phải do dân ta làm chủ". Từ đó, ngày 1 tháng 4 được lấy làm Ngày truyền thống của nghề cá, nghề biển, của Tổng cục Thủy sản. Ấy là ngày mở biển phù hợp với truyền thống dân tộc, phù hợp với khát vọng làm chủ biển khơi thời hiện đại của Bác Hồ và nhân dân ta.

Cũng dịp tháng 3 (ngày 15-3-1961), khi đến thăm Bộ đội Hải quân, Bác nói: "Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn". Cũng vào đầu tháng 4, ngày 4-4-1965, không quân ta xuất kích trận đầu tiên đánh thắng máy bay giặc Mỹ trên bầu trời Thanh Hóa. Ngày ấy trở thành Ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của bộ đội không quân. Trước ngày chiến thắng vẻ vang làm nức lòng quân dân cả nước ấy, ngày 9-11-1964, Bác Hồ đã đến thăm Trung đoàn Không quân Sao Đỏ. Bác dặn: "Tổ tiên ta từ xưa đã có chiến công trên sông, trên biển, trên bộ. Ngày nay chúng ta phải mở mặt trận trên không thắng lợi".         

Ngày 1 và 4 tháng 4 là những ngày "mở biển" và "mở trời", không phải chỉ của bà con làm nghề cá hay của riêng bộ đội không quân, đó là ngày của cả dân tộc Việt Nam suy nghĩ và hành động trong tư thế của một dân tộc - quốc gia làm chủ biển, trời Tổ quốc.

Có những nhà nghiên cứu nước ngoài nhận định rằng, Việt Nam không phải là một dân tộc biển. Điều này đúng đến đâu còn phải nghiên cứu kỹ lưỡng, nhưng Việt Nam - nền văn minh lúa nước thì đã quá rõ cùng với những yếu tố của văn minh thực vật, văn hóa rừng. Sông ngòi, đồng ruộng, rừng và nương rẫy đã là nơi sinh tụ, phát triển của dân tộc ta. Nhưng sự trù phú, no ấm do môi trường thiên nhiên và văn hóa canh tác đã là một lực mạnh níu giữ dân ta trước biển cả nhiều sóng to, gió lớn suốt ngàn đời. Chỉ đến ngày nay, đất nước thống nhất, vững bước trên con đường công nghiệp hóa, yếu tố thời đại với nội lực, ngoại lực đủ mạnh để ta "mở biển", "mở trời", làm chủ và chinh phục, khai thác biển, trời, bảo vệ trọn vẹn biển, trời với nguồn năng lượng mới, tầm nhìn mới với mục tiêu như Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu lên từ biển. Thành công của công cuộc đổi mới toàn diện, của quá trình thực hiện Chiến lược biển đã đưa lại những thành quả chưa từng có trong phát triển kinh tế biển, quản lý biển và đời sống nhân dân các vùng ven biển. Với số dân gần 30 triệu người, kinh tế các vùng ven biển đã tăng trưởng khá nhanh, đạt tỷ trọng 43% GDP cả nước. Hướng ra biển, hình thế đất nước đã đổi thay từng ngày, suốt dọc dài ven biển đất nước, bến cảng, xóm làng, đô thị, nhà máy đóng, sửa chữa tàu, khu kinh tế biển, khu du lịch kế tiếp nhau mọc lên. Phương thức khai thác biển cũng đã tiến bộ khác xưa. Đội thương thuyền với các con tàu vận tải lớn vạn tấn, nhiều chục vạn tấn, tàu thuyền đánh bắt đã cơ giới hóa hoàn toàn thay thế thuyền buồm xưa, trong đó khả năng đánh bắt xa bờ ngày càng được nâng cao. Bây giờ, ai có điều kiện theo tàu ra biển xa hoặc bay trên bầu trời biển cả sẽ được thấy cảnh tượng hùng vĩ, tấp nập cả ngày cả đêm của những tàu thuyền các loại, của đảo, nhà giàn, của những giàn khoan dầu khí… Đêm là cảnh mặt biển như sao xa. Biển như gần gũi thêm, biển đã trọn trong không gian sinh tồn, phát triển của Tổ quốc.

Bầu trời của ta, công nghiệp hàng không của ta cũng vậy, ngày mỗi thêm mới mẻ, gây dựng dần trong mỗi người niềm tin và hy vọng.

Đường lớn "mở biển", "mở trời" ta đã đi đúng hướng. Song, trên nấc thang mới của tầm nhìn, cái cách ta làm thực chất vẫn còn nhiều điều lạc hậu, bất cập và sai lệch. Việc đầu tư dàn trải, manh mún theo kiểu phong trào trong việc mở ra các khu kinh tế ven biển, các cảng biển, cảng hàng không, khu du lịch đã không những hạn chế hiệu quả mà còn giảm khả năng tập trung vốn cho những công trình, yêu cầu đột phá. Việc khai thác tràn lan nguồn lợi hải sản, cát và quặng trên các vùng đất ven biển đã đưa lại hậu quả cả lâu dài và ngay trước mắt về môi trường, lãng phí nguồn tài nguyên biển giống như ứng xử phá rừng ta đã mắc phải lâu nay. Mặt khác, sự phát triển ồ ạt trong khi quản lý điều hành còn yếu kém đã hạn chế đến việc điều hòa các lợi ích, làm nới rộng khoảng cách giàu - nghèo cùng các tệ nạn, tội phạm kinh tế, xã hội… Những sai lầm này cần phải được khắc phục ngay và ta hoàn toàn có thể. Chỉ người ốm yếu mới sợ nước, còn người khỏe luôn ham thích đến với sông biển, vượt biển, đi xa và bay xa. Ngày mở biển, mở trời cho chúng ta thêm niềm tin và dũng khí để chỉnh sửa chính mình.

Mạnh Hùng