Đấy là ý kiến của rất nhiều nhà sư phạm, nhà quản lý về thực trạng sách giáo khoa hiện nay.

Ai cũng biết trước khi đổi mới chương trình và nội dung sách giáo khoa, chuẩn kiến thức phải được xây dựng dựa trên các điều kiện như: Mục tiêu đào tạo, điều kiện dạy và học của nền giáo dục nước nhà, tâm ký, sinh lý từng lứa tuổi của học sinh, trong từng giai đoạn phát triển của xã hội. Nói như các nhà sư phạm, đây là nguyên tắc "bất di bất dịch".

Các em học sinhtham khảo các loại sách giáo khoa tại Hội sách sách - Thiết bị Giáo dục 2006 (ảnh www.hochiminhcity.gov.vn)

Thế nhưng ngành giáo dục nước ta lại làm ngược lại, tức là soạn và in xong sách giáo khoa, rồi mới loay hoay xây dựng chuẩn kiến thức. Sách đưa ra giảng dạy lồ lộ những bất hợp lý, công luận lên tiếng, nhiều cấp, nhiều ngành có ý kiến, Quốc hội chất vấn... Và ngân sách phải chi ra bạc tỷ cho bộ chủ quản làm đề tài nghiên cứu chuẩn chất lượng giáo dục (!). Thế mới có chuyện, sách in ra rồi lại phải cắt giảm chương trình, như chuyện "giảm tải" rất cảm tính của chương trình tiểu học từ 15-20% (!). Có nhà phê bình đã phân tích "Ví như môn Tiếng Việt ở cấp tiểu học, lẽ ra phải dạy chữ viết, dạy cách cảm thụ, dạy cách diễn đạt cho học trò, thì sách lại nặng về kiến thức văn phạm. Hoặc môn Toán, nặng về kỹ năng làm tính hơn là giúp cho học sinh phát triển tư duy".

Tại phiên chất vấn, kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XI vừa qua, Bộ trưởng Giáo dục-Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân, ngay lần "ra mắt" đầu tiên trước Quốc hội, đã tỏ rõ sự tâm huyết và ý tưởng cải cách nền giáo dục một cách kiên quyết và bài bản. Tuy nhiên, dù tâm huyết và quyết tâm đến mấy, nhưng cái gốc của sự học là "sách giáo khoa" mà vẫn không được sửa đổi một cách triệt để, thì nền giáo dục vẫn còn những bất ổn. Còn nhớ, năm 1955, nhóm các Giáo sư Nguyễn Văn Chiến, Hoàng Tuỵ chủ trì biên soạn sách giáo khoa. Và bộ sách này ổn định suốt 35 năm trời, đã góp phần to lớn đào tạo ra một thế hệ công dân tài năng cho sự nghiệp xây dựng CNXH ở miền Bắc và giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Theo phân tích của các giáo sư và các nhà phê bình, sự bất ổn của sách giáo khoa hiện nay là do quá trình biên soạn, thay sách giáo khoa, năm nào cũng phải chỉnh, sửa. Và sự chỉnh, sửa ấy tiêu tốn nhiều triệu USD, nhưng cái mất không đo đếm được bằng tiền, lớn hơn rất nhiều giá trị đồng tiền là làm ảnh hưởng đến sự phát triển nguồn lực Quốc gia một cách trầm trọng. Hỏi tại sao có tình trạng này, nhiều giáo sư đã chua xót nói rằng, họ đã biến sách giáo khoa thành tấm bánh, xé nhỏ ra từng miếng theo kiểu dự án, và mỗi dự án do một ngành trong bộ nắm tiền tổ chức biên soạn. Một bài báo đã viết, làm sách theo kiểu "cắt khúc, cuốn chiếu, thay dần", thì chưa biết đến khi nào đất nước ta mới có một bộ sách giáo khoa chuẩn cho các bậc học phổ thông.

Ai đó đã nói rất hình ảnh và có lý rằng, "sách giáo khoa là pháp lệnh, là linh hồn của nền giáo dục, cho nên phải đích thân do Bộ trưởng Bộ Giáo dục-Đào tạo làm tổng chỉ huy trong quá trình biên soạn và chịu trách nhiệm trước Quốc hội, Chính phủ và nhân dân". Có như vậy nền giáo dục nước nhà mới có bộ sách giáo khoa chuẩn mực.

ĐẶNG TRUNG HỘI