Học sinh lớp 11A6 trong ngày khai giảng tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong sáng 5-9. Ảnh ND

Đây là câu hỏi hết sức nghiêm túc về chất lượng đào tạo đối với hệ thống trường chuyên quốc gia. Bởi, một trong những tồn tại lớn nhất của hệ thống trường chuyên hiện nay chính là việc xác định mục tiêu đào tạo chưa rõ ràng.

Ai cũng biết, trường chuyên chính là cơ sở ban đầu để đào tạo nhân tài cho đất nước. Vì vậy, cơ sở vật chất, trường lớp được ưu tiên đầu tư; đội ngũ giáo viên được ưu tiên tuyển chọn. Và, học sinh bước chân vào cổng trường này phải là những học sinh giỏi. Tiêu chí như vậy là đã rõ ràng, nhưng trong thực tế lại nảy sinh những vấn đề mang tính cơ chế. Hội nghị toàn quốc các trường THPT chuyên được tổ chức mới đây tại Hải Phòng đã thừa nhận, ngành giáo dục chưa xây dựng được một cơ chế tối ưu để phát hiện nhân tài. Lâu nay chúng ta đánh giá học sinh giỏi chủ yếu dựa vào kết quả học tập hằng năm, vì vậy trong quá trình tuyển chọn, nhiều nơi đã nhầm lẫn giữa học sinh học chăm và học sinh học giỏi, mà giữa chăm và giỏi có một khoảng cách khá xa(!) Như vậy, rõ ràng ngay từ khâu tuyển chọn “đầu vào” của các trường chuyên chưa được sàng lọc và tuyển chọn kỹ lưỡng. Đây là lý do thứ nhất làm giảm sút chất lượng đào tạo nhân tài.

Một nguyên nhân khác làm cho chất lượng trường chuyên “nổi” lên về danh, nhưng thực chất lại “giảm” về lực, đấy chính là “căn bệnh” thành tích. Có một tình trạng khá phổ biến hiện nay, thường mỗi kỳ thi học sinh giỏi, trường chuyên ở các địa phương đều được giao nhiệm vụ làm “lò luyện”, đào tạo “đội tuyển” để đi “giật giải”. Tất nhiên, để đạt được mục đích này, ở nhiều trường, học sinh trong đội tuyển thường được các thầy “luyện” theo kiểu “gà nòi”, tập trung tối đa thời gian cho môn chuyên, còn các môn học khác thì hoặc là bỏ qua, hoặc có học cũng chỉ là qua loa, lấy lệ… Vì vậy, không ngạc nhiên gì, trong nhiều cuộc thi, nhiều cuộc điều tra xã hội học, tỷ lệ học sinh trường chuyên bị hụt hẫng kiến thức, thiếu tính toàn diện chiếm tỷ lệ khá cao. Chuyện một học sinh ở Đà Nẵng đoạt giải nhất “Đường lên đỉnh Olympia” vài năm trước đây, nhưng lại trượt đại học là hệ quả của việc nuôi “gà nòi”, là kết quả ngược của “bệnh” thành tích(!) Một bất cập của nền giáo dục nước nhà là thiếu các cơ sở thí nghiệm trong trường học, mặc dù tiêu chí đặt ra là gắn lý thuyết với thực hành, nhưng trong thực tế phần học thực hành của học sinh hết sức hạn chế, nếu không muốn nói là bị xem nhẹ. Ngay trong hệ thống thi tuyển đến nay vẫn chưa có môn thi thực hành đúng nghĩa. Điều này lý giải vì sao học sinh giỏi của chúng ta chỉ giỏi về lý thuyết và giải bài tập, nhưng lại thua kém về kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tế.

Phát biểu trong hội nghị, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã chỉ ra: Trường chuyên là công cụ chính để bồi dưỡng nhân tài chứ không phải là công cụ để tìm giải thưởng. Và Phó thủ tướng cũng bày tỏ: Nếu không chăm lo bồi dưỡng nhân tài thì sẽ làm hạn chế sự phát triển của đất nước. “Hiền tài là nguyên khí Quốc gia”, hệ thống trường chuyên đang được giao nhiệm vụ hệ trọng đó. Chính vì vậy để đào tạo ra những nhân tài thực thụ, không cách nào khác chúng ta phải làm một cuộc “cách mạng” triệt để từ khâu tuyển chọn, đến phương pháp và nội dung giáo dục mang lại kết quả như mong muốn.

ĐẶNG TRUNG HỘI