QĐND - Những ngày này, người dân Tây Nguyên đang phải đối mặt với đợt hạn hán lịch sử. Hạn hán trên diện rộng đã làm hàng chục nghìn héc-ta cây trồng, trong đó chủ yếu là lúa nước và cà phê bị khô cháy; hàng chục nghìn hộ dân lâm vào cảnh thiếu nước sinh hoạt dài ngày, thiệt hại về kinh tế lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Trong cơn đại hạn, cấp ủy, chính quyền các tỉnh Tây Nguyên đã và đang huy động tổng lực, tất cả dồn sức cho chống hạn cứu cây trồng, hỗ trợ cung cấp nước sinh hoạt cho nhân dân. Công việc cấp bách trước mắt là huy động nhân lực, máy móc, phương tiện tại chỗ để chống hạn với những công việc cụ thể: Tập trung nạo vét kênh mương, luồng lạch dẫn nước từ sông, suối vào đồng ruộng; khơi sâu và đào thêm giếng để khai thác nước ngầm; huy động các loại máy bơm hiện có và trang bị thêm máy mới để nâng năng lực bơm nước cứu cây trồng; thực hiện nghiêm lịch tưới tiêu và sử dụng nước tiết kiệm; sửa chữa các công trình thủy lợi, chống thất thoát và lãng phí nước...

Ảnh minh họa/Internet

Tuy nhiên, những công việc trên chỉ là giải pháp cấp bách, tạm thời, chỉ có hiệu quả khi còn nguồn nước. Trường hợp khô hạn kéo dài, nguồn nước mặt và nước ngầm cạn kiệt, thì mọi cố gắng chống hạn đều vô vọng. Vấn đề đặt ra đối với công tác chống hạn ở Tây Nguyên là phải tính đến những kế sách có tính lâu dài và bền vững.

Tây Nguyên nằm ở địa hình cao, chia thành hai mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Hạn hán thường xảy ra vào mùa khô, mà cao điểm là từ tháng 1 đến tháng 3 hằng năm. Vào mùa khô ở Tây Nguyên, hầu hết sông, suối đều cạn kiệt nguồn nước, nên việc bảo đảm nước tưới cho cây trồng chỉ trông chờ vào hệ thống thủy lợi. Trong khi đó, với hơn 1.820 hồ đập hiện có, theo thiết kế sẽ cung cấp nước tưới cho 60-65% tổng diện tích cây trồng, trong đó riêng cây cà phê mới bảo đảm tưới được 30% diện tích. Nhưng phần lớn hồ đập thủy lợi ở Tây Nguyên lại là các công trình vừa và nhỏ, đã xuống cấp nghiêm trọng, nên năng lực thực tưới thấp hơn nhiều so với thiết kế. Khô hạn như hiện nay, nhiều hồ thủy lợi đã trơ đáy. Vấn đề đặt lên hàng đầu hiện nay đối với sản xuất nông nghiệp ở Tây Nguyên là việc đầu tư nâng cấp, xây mới hệ thống thủy lợi, nâng cao năng lực tưới tiêu, giảm thiểu tác động tiêu cực của hạn hán. Bình quân mỗi năm vào mùa mưa, Tây Nguyên đón nhận hàng chục tỷ mét khối nước mưa, và chỉ riêng hệ thống sông suối mỗi năm vận chuyển gần 50 tỷ mét khối nước, đây là lợi thế rất lớn nhưng chưa được tận dụng triệt để.

Mặt khác, khi hạn hán, những cây trồng thường bị thiệt hại nặng là lúa nước và cà phê. Vì vậy, đã đến lúc các tỉnh Tây Nguyên phải tính toán để có quy hoạch về diện tích các loại cây trồng này một cách hợp lý. Không nên gieo trồng lúa nước và phát triển cà phê ở vùng thiếu nước tưới, mà ở vùng này nên trồng những cây chịu hạn.

Vì vậy, bên cạnh những biện pháp chống hạn có tính lâu dài là đầu tư cho thủy lợi, thì cần thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp. Chỉ có như vậy, việc phòng, chống hạn mới bền vững và không bị tổn thất như hiện nay.

KIỀU BÌNH ĐỊNH